ګلف‌نیوز: پر سوداګریزو بېړیو برید ښایي د ایران ترټولو لویه ستراتیژیکه تېروتنه وي

د یوې سرچینې په وینا، دغه خبرداری د روانې اوونۍ په ترڅ کې واشنګټن ته رسول شوی دی.

دویمې سرچینې ویلي، د امریکا استخباراتي ادارو په وروستیو اوونیو کې په پرله‌پسې ډول د ټرمپ د احتمالي ترور د پلانونو په اړه معلومات ترلاسه کول، خو د اسراییل له لوري ورکړل شوی خبرداری د یوه مشخص پلان په اړه و.

د راپور له مخې، تر اوسه د دې ادعا شوی پلان نور جزییات نه دي څرګند شوي، او دا هم نه ده معلومه چې امریکا په خپلواکه توګه هم دغو معلوماتو ته رسېدلې وه که نه.

سینټکام په خپل ایکس حساب کې لیکلي: «ادعا: د ایران دولتي رسنۍ وايي چې د هرمز تنګي له لارې تګ راتګ یوازې د هغو لارو له مخې اجازه لري چې ایران یې ټاکي.»

دغه امریکايي قوماندانۍ د دې ادعا په ځواب کې ویلي: «حقیقت دا دی چې ایران د هرمز تنګي کنټرول نه لري.»

سینټکام زیاته کړې چې د مې میاشتې له پیل راهیسې امریکايي ځواکونو د دې مهم نړیوال سوداګریز مسیر له لارې د څه باندې ۸۰۰ سوداګریزو بېړیو او ۳۸۰ میلیونو بېرلو خام تېلو د خوندي لېږد په برخه کې مرسته کړې ده.

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه شمېرل کېږي، چې د فارس خلیج له لارې د منځني ختیځ د تېلو د صادراتو ډېره برخه د عمان خلیج او له هغه ځایه نړیوالو بازارونو ته نښلوي.

د سیمې د امنیتي وضعیت له امله، د هرمز تنګي د تګ راتګ موضوع له اوږدې مودې راهیسې د نړیوالو قدرتونو د پاملرنې وړ ده، ځکه هر ډول خنډ یا ناامني کولای شي د انرژۍ پر نړیوال بازار او د تېلو پر بیو اغېز وکړي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، دغه امریکايي چارواکي ویلي، د هوکړې د عملي کولو په لړ کې به لومړی ازمایښتي پړاو ژر پیل شي او ورسره به نورې ازمایښتي سیمې هم طرحه او د عملي کېدو لپاره چمتو شي.

د نوموړي په وینا، دواړه لوري اوس د هوکړې د عملي کولو پر میکانېزمونو کار کوي او خبرې د اجرايي مرحلې ته رسېدلې دي.

که څه هم امریکايي چارواکي د دغو ازمایښتي سیمو د موقعیت، د پلي کېدو د څرنګوالي او نورو جزییاتو په اړه معلومات نه دي ورکړي، خو دا پرمختګ د لبنان او اسراییل ترمنځ د امنیتي وضعیت د ښه کېدو او د تاوتریخوالي د کمېدو لپاره مهم ګام بلل کېږي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په وروستیو میاشتو کې د لبنان او اسراییل ترمنځ د پولې په اوږدو کې کړکېچ او نښتې زیاتې شوې وې او نړیوالو لوریو د وضعیت د ارامولو لپاره د ډیپلوماټیکو هڅو ملاتړ کړی دی.

مای ساتو د چنګاښ په ۱۸مه، د پنجشنبې په ورځ، په اېکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي چې د روانې اوونۍ په ترڅ کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د پوځي نښتو بیا پیل او په ټوله سیمه کې د کړکېچ زیاتېدل ژوره اندېښنه راپاروي. هغې زیاته کړې چې پر ایران د امریکا بریدونه د نړیوالو قوانینو له مخې «غیرقانوني» دي.

هغې ویلي، دا بریدونه وروسته له هغه ترسره شول چې د ایران او امریکا ترمنځ د تفاهم هوکړه لاسلیک شوې وه. د هغې په وینا، دا وضعیت لا ډېر د اندېښنې وړ دی، ځکه ښيي چې هوکړې له پامه غورځول شوې او د ډیپلوماسۍ پر ځای زور کارول کېږي؛ هغه څه چې د تلپاتې سولې بنسټ، یعنې د هوکړو او نړیوالو قوانینو درناوی، کمزوری کوي.

ساتو یادونه کړې چې د غبرګولي په ۲۹مه یې له یو شمېر نورو د ملګرو ملتونو کارپوهانو سره په احتیاط د ایران او امریکا ترمنځ د تفاهم هرکلی کړی و، خو په هماغه وخت کې یې خبرداری هم ورکړی و چې په دې هوکړه کې د ایران د خلکو ځای او حقونه ډېر کم رنګ لري.

د ایران په اړه، د ترهګرۍ ضد پولیسو او د بریتانیا کورني امنیتي ادارې ویلي چې د خپلو سرچینو مهمه برخه د هغو هڅو د شنډولو لپاره کاروي چې ایران یې په بریتانیا کې د خپلو مخالفانو د په نښه کولو لپاره ترسره کوي.

د پولیسو د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې تر اوسه پورې له ایران سره تړلې له ۲۰ څخه زیاتې طرحې او امنیتي دوسیې شنډې یا درول شوې دي. په دغو دوسیو کې د وژنې پلانونه، تښتونې، فزیکي ګواښونه او د نیابتي کسانو کارول شامل دي.

د ایران انټرنشنل خبریال پوریا زراعتي د برید په دوسیه کې هم پولیسو یو ځل بیا ټینګار وکړ چې محکمې منلې ده دغه برید د ایران په سپارښتنه ترسره شوی و، او همدې موضوع د بریدګرو لپاره د سختو سزاوو په ټاکلو کې اغېز لرلی دی.

د ترهګرۍ ضد پولیسو دا هم ویلي چې اوس مهال شاوخوا ۸۰۰ فعالې ترهګرۍ پورې تړلې دوسیې تر څېړنې لاندې دي.

د کورنیو ګواښونو په اړه، پولیسو ویلي چې لا هم دوه اساسي ګواښونه پر خپل ځای پاتې دي: «اسلامپاله ترهګري او افراطیت، او همدارنګه ښي اړخي افراطیت.»