اسراییل هیوم: امریکا او اسراییل د ایران د حکومت نسکورولو ممکنه لارې ارزوي

د متحده عربي اماراتو د ګلف‌نیوز لیکنې له مخې؛ ایران هغه مهال درې ملکي تېل وړونکې بېړۍ په نښه کړې، چې د ۶۰ ورځني اوربند له مخې د کښتۍ‌ چلولو ازادي تضمین شوې وه. د لیکوال په وینا؛ ایران له داسې یوې کرښې واوښت، چې دغه کار ښايي د تهران له‌خوا په وروستیو کلونو کې تر ټولو ستره ستراتیژیکه تېروتنه وبلل شي.

په دغه لیکنه کې ویل شوي، د امریکا د پوځي بریدونو بیا پیل د ایران پر پوځي اهدافو او زېربناوو د بریدونو، د نوو بندیزونو لګولو او په نړۍواله کچه په هرمز تنګي کې د بېړیو د ازاد تګ‌راتګ د تضمین لپاره د هڅو د زیاتېدو لامل شوي دي.

د ګلف‌نیوز په وینا؛ هرمز تنګی د تېرو لسیزو په اوږدو کې د ایران یو له مهمو جیوپولیټیکو وسایلو څخه پاتې شوی دی. تهران تل دا پیغام ورکړی، که دوی خپل تېل صادرولی نه‌شي، نو نور هېوادونه هم باید د تېلو د صادرولو توان ونه لري. د لیکوال په باور؛ همدغه ګواښ په ډېرو مواردو کې د نړۍ د انرژۍ په بازارونو کې د ګډوډۍ رامنځته کولو لامل شوی دی.

د یوې سرچینې په وینا، دغه خبرداری د روانې اوونۍ په ترڅ کې واشنګټن ته رسول شوی دی.

دویمې سرچینې ویلي، د امریکا استخباراتي ادارو په وروستیو اوونیو کې په پرله‌پسې ډول د ټرمپ د احتمالي ترور د پلانونو په اړه معلومات ترلاسه کول، خو د اسراییل له لوري ورکړل شوی خبرداری د یوه مشخص پلان په اړه و.

د راپور له مخې، تر اوسه د دې ادعا شوی پلان نور جزییات نه دي څرګند شوي، او دا هم نه ده معلومه چې امریکا په خپلواکه توګه هم دغو معلوماتو ته رسېدلې وه که نه.

سینټکام په خپل ایکس حساب کې لیکلي: «ادعا: د ایران دولتي رسنۍ وايي چې د هرمز تنګي له لارې تګ راتګ یوازې د هغو لارو له مخې اجازه لري چې ایران یې ټاکي.»

دغه امریکايي قوماندانۍ د دې ادعا په ځواب کې ویلي: «حقیقت دا دی چې ایران د هرمز تنګي کنټرول نه لري.»

سینټکام زیاته کړې چې د مې میاشتې له پیل راهیسې امریکايي ځواکونو د دې مهم نړیوال سوداګریز مسیر له لارې د څه باندې ۸۰۰ سوداګریزو بېړیو او ۳۸۰ میلیونو بېرلو خام تېلو د خوندي لېږد په برخه کې مرسته کړې ده.

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه شمېرل کېږي، چې د فارس خلیج له لارې د منځني ختیځ د تېلو د صادراتو ډېره برخه د عمان خلیج او له هغه ځایه نړیوالو بازارونو ته نښلوي.

د سیمې د امنیتي وضعیت له امله، د هرمز تنګي د تګ راتګ موضوع له اوږدې مودې راهیسې د نړیوالو قدرتونو د پاملرنې وړ ده، ځکه هر ډول خنډ یا ناامني کولای شي د انرژۍ پر نړیوال بازار او د تېلو پر بیو اغېز وکړي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، دغه امریکايي چارواکي ویلي، د هوکړې د عملي کولو په لړ کې به لومړی ازمایښتي پړاو ژر پیل شي او ورسره به نورې ازمایښتي سیمې هم طرحه او د عملي کېدو لپاره چمتو شي.

د نوموړي په وینا، دواړه لوري اوس د هوکړې د عملي کولو پر میکانېزمونو کار کوي او خبرې د اجرايي مرحلې ته رسېدلې دي.

که څه هم امریکايي چارواکي د دغو ازمایښتي سیمو د موقعیت، د پلي کېدو د څرنګوالي او نورو جزییاتو په اړه معلومات نه دي ورکړي، خو دا پرمختګ د لبنان او اسراییل ترمنځ د امنیتي وضعیت د ښه کېدو او د تاوتریخوالي د کمېدو لپاره مهم ګام بلل کېږي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په وروستیو میاشتو کې د لبنان او اسراییل ترمنځ د پولې په اوږدو کې کړکېچ او نښتې زیاتې شوې وې او نړیوالو لوریو د وضعیت د ارامولو لپاره د ډیپلوماټیکو هڅو ملاتړ کړی دی.

مای ساتو د چنګاښ په ۱۸مه، د پنجشنبې په ورځ، په اېکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي چې د روانې اوونۍ په ترڅ کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د پوځي نښتو بیا پیل او په ټوله سیمه کې د کړکېچ زیاتېدل ژوره اندېښنه راپاروي. هغې زیاته کړې چې پر ایران د امریکا بریدونه د نړیوالو قوانینو له مخې «غیرقانوني» دي.

هغې ویلي، دا بریدونه وروسته له هغه ترسره شول چې د ایران او امریکا ترمنځ د تفاهم هوکړه لاسلیک شوې وه. د هغې په وینا، دا وضعیت لا ډېر د اندېښنې وړ دی، ځکه ښيي چې هوکړې له پامه غورځول شوې او د ډیپلوماسۍ پر ځای زور کارول کېږي؛ هغه څه چې د تلپاتې سولې بنسټ، یعنې د هوکړو او نړیوالو قوانینو درناوی، کمزوری کوي.

ساتو یادونه کړې چې د غبرګولي په ۲۹مه یې له یو شمېر نورو د ملګرو ملتونو کارپوهانو سره په احتیاط د ایران او امریکا ترمنځ د تفاهم هرکلی کړی و، خو په هماغه وخت کې یې خبرداری هم ورکړی و چې په دې هوکړه کې د ایران د خلکو ځای او حقونه ډېر کم رنګ لري.