د خوست کوچیان: طالبان دې د کوچیانو د لېسې لیلیه د روږدو په کلینیک نه بدلوي

هغه وایي، نه د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ورسره مرسته کړې، نه هم د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت او نه هم په پاکستان کې د طالبانو سفارت د دوی ستونزې هوارې کړې دي. د هغه په وینا؛ دوی د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له ځینو کارکوونکو سره د اړیکې پرمهال له نامناسب چلند سره هم مخ شوي دي.

نوموړي زیاته کړې، دوی هیله لرله چې افغانستان ته تر ستنېدو وروسته به یې ستونزې حل شي؛ خو تراوسه هېڅ ادارې ورته پاملرنه نه‌ده کړې. دغه ډاکټر وایي، په اسلام‌اباد کې د طالبانو سفارت ورته ویلي و چې افغانستان ته تر رسېدو وروسته به د بهرنیو چارو وزارت د دوی قضیه وڅاري؛ خو د سفارت له مرستیالانو سره له اړیکو وروسته ورته ویل شوي، چې د دوی لپاره هېڅ اقدام نه‌شي کولای.

هغه زیاتوي، چې د بېلابېلو ستونزو له امله لا هم نه‌دي توانېدلي له خپلو کورنیو سره یوځای شي. څو ورځې وړاندې د پاکستان د پنجاب ایالت پولیسو ۱۱ افغان ډاکټران او د طب محصلان ونیول، چې د دغه ایالت په بېلابېلو طبي پوهنتونونو او ښوونیزو روغتونونو کې یې تخصصي او طبي زده‌کړې کولې.

د دغه ډاکټرانو له ډلې لس تنه د بهاولپور ولسوالۍ د قایداعظم طبي کالج او بهاولپور ښوونیز روغتون کې په تخصصي زده‌کړو بوخت وو. دغه ډاکټرانو تر دې وړاندې ویلي و، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو له خرابېدو وروسته له شاوخوا شپږو میاشتو راهیسې افغان محصلان تر زیات فشار لاندې دي او د دوی د ویزو موده نه تمدیدېږي.

دوی ټینګار کړی، چې تخصصي او طبي زده‌کړې یې باید نیمګړې پاتې نه‌شي او د سیاسي اختلافونو قرباني نه‌شي. هغوی پر طالبانو هم غږ کړی، چې له پاکستاني چارواکو سره خبرې وکړي او د دوی د ویزو او زده‌کړو ستونزې هوارې کړي.

دغه کس افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې مخکې د ترکیې سفارت د لګښت او ویزې شرکت په نوم ۲۰۰ ډالر او ۲زره افغانۍ اضافه پیسې اخیستې؛ خو اوس یې نور لګښتونه هم اضافه کړي.

نوموړي زیاته کړې، د ترکیې سفارت د چنار په نوم روغتون پرته د بل هېڅ روغتون طبي معاینه نه مني. هغه ویلي، که رښتیا هم موخه روغتیايي ارزونه وي؛ نو باید د ټولو روغتونونو معاینات ومنل شي.

دغه کس زیاته کړې، له پرون راهیسې د اسنادو ژباړه جبري شوې او له یوه ځانګړي شرکت سره په دې اړه قرار داد شوی او ټول اسناد به ترکي ژبې ته ژباړل کېږي. د هغه په خبره؛ د پاسپورټ، ډيپلوم او ټرانسکریپټ د ژباړې لپاره به مخکې ۳۰۰ افغانۍ اخیستل کېدې؛ خو اوس ۵۵ ډالر چې شاوخوا ۳۵۰۰ افغانۍ کېږي غواړي.

نوموړي‌ ویلي، چې د اسنادو د قانوني کېدو او د یو خاص مهر په لګولو سره سفارت ۶۰ ډالر اخلي. دغه کس ټینګار کړی، چې په دې برخه کې ډېری د ویزو ترلاسه کوونکي او په ځانګړې توګه محصلین له ستونزو سره مخ شوي دي.

هغه زیاته کړې: «یو محصل چې غواړي په ترکیه کې زده‌کړې وکړي، د ویزې د بهیر له سرګردانۍ او د ویزې ترلاسه کېدو له اندېښنې سره، سره اړ دی چې درانه لګښتونه هم پرې کړي». دغه کس ویلي، چې د ترکیې سفارت د ویزو بهیر د ورځني عاید په یوې سرچینې بدل کړی.

د کابل د درېیم مکروریان مارکېټ اوسېدونکو افغانستان انترنشل ته په لیږلي پیغام کې ویلي چې په دې سیمه کې د لاس پلورونکو او هغو کسانو شمېر چې د لوډسپیکر یا په لوړ غږ د خپلو توکو اعلان کوي، په بېساري ډول زیات شوی دی.

دوی وایي، هره ورځ د سهار له ۷:۰۰ بجو څخه د شپې تر ۱۰:۰۰ بجو پورې د خټکیو، هګیو، معدني اوبو، مرچو، رومي بانجانو، قابلي پلو او نورو توکو د پلور دوامداره غږونه، د هټیو او لاس پلورونکو له شور او ځوږ سره یوځای، د سیمې د اوسېدونکو ارامي له منځه وړې ده.

د شکایت له مخې، دغه وضعیت د سیمې د اوسېدونکو لپاره جدي ستونزې رامنځته کړې او د خوب، استراحت، مطالعې، درس ویلو او د ازموینو لپاره د چمتووالي تمرکز یې له منځه وړی دی.

اوسېدونکو له اړوندو طالب چارواکو غوښتي چې دې دې ستونزې ته رسیدګې وکړي.

هغه زیاتوي، چې د طالبانو د محکمې پرېکړه هم د ده په ګټه شوې، خو په ولسوالۍ کې ځايي طالب چارواکي د محکمې دغه حکم نه پلی کوي.

د دغه ننګرهاري اوسېدونکي په وینا، د حصارک ولسوالۍ لپاره طالب چارواکي غواړي، دغه ځمکه په زوره د ملک ضابط خان په نوم کړي او په دې لاره کې یې ورته یوه لویه دسیسه هم جوړه کړې ده. فضل زیاتوي، چې د دغې قضیې په دوام، پرون غرمه یو ځل بیا وسله‌والو کسانو د ده پر کور چاپه وهلې او د ده د کورنۍ ښځې او ماشومان یې ځورولي دي، چې د دغه برید او ځورونې په اړه ویډیويي اسناد او ثبوتونه هم ورسره شته.

هغه له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره یوه ویډیو شریکه کړې، چې په‌کې نوموړی په وینو ککړ لیدل کېږي‌ او کالي یې څیرې دي. په ویډیو کې یو شمېر ښځې او ماشومان هم ښکاري چې د نښتې پر مهال ژړا او واویلا کوي.

فضل په خپلو څرګندونو کې ویلي، چې د حصارک ولسوال او نور ځايي طالب مسوولین له ملک ضابط خان سره په دې قضیه کې په مستقیم ډول شریک دي. هغه تور پورې کوي، چې دغه طالب چارواکي په ښکاره د محکمې پرېکړه ردوي او وایي، چې د دې موضوع پرېکړه باید د محکمې پر ځای د قومي جرګې له لارې وشي.

نوموړي پر ځايي طالب مسوولینو د دوه ګوني چلند تور پورې کړی او له لوړپوړو طالب چارواکو یې غوښتي، چې عدالت تامین کړي او حق حقدار ته وسپاري.

تر اوسه په ننګرهار کې د طالبانو ځايي چارواکو د فضل د دغو تورونو او ادعاوو په اړه رسما څه نه دي ویلي او نه یې هم د محکمې د پرېکړې د نه پلي کېدو علت روښانه کړی دی.

په داسې حال کې چې د ځمکو پر سر شخړې او د ځايي مسوولینو له خوا د پرېکړو نه پلي کېدل په بېلابېلو ولایتونو کې د خلکو شکایتونه راپارولي دي، د بشري حقونو د سازمانونو د راپورونو له مخې، په افغانستان کې د قانوني بنسټونو د کمزورتیا له امله په تېرو میاشتو کې د خلکو د خپلسري نیولو او مجازاتو کچه هم لوړه شوې ده.

د یادونې وړ ده، چې دا یوازې د ننګرهار ولایت د یوه اوسېدونکي روایت دی او افغانستان انټرنشنل- پښتو یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.

دغو کارمندانو ويلي، د معاشونو ځنډ د دوی ورځنی ژوند له جدي ستونزو سره مخ کړی او اوس د کور کرايې، د ماشومانو لګښتونو، خوراکي توکو او نورو لومړنيو اړتياوو د برابرولو توان نه‌لري.

د دوی په وينا، تر اوسه د معاشونو د نه‌ورکړې په اړه کوم روښانه وضاحت نه‌دی ورکړل شوی او د ادارې مسوولان هره ورځ ورته وايي، چې معاشونه به "نن يا سبا" حواله شي، خو د دوی په خبره، له دې ژمنو دوه نيمې مياشتې تېرې شوي، خو لا هم معاشونه یې نه‌دي ورکړل شوي.

دوی زياته کړې، چې ياده موسسه د خوړو نړيوال پروګرام په همکارۍ د مرستندويه توکو د وېش پروژې پلي کوي، خو د خپلو کارمندانو د معاشونو او کاري حقونو ستونزو ته لازمه پاملرنه نه‌کوي.

دوی له اړوندو ادارو او مسوولو بنسټونو غوښتي، چې د دوی ستونزه په جدي توګه وڅېړي او د پاتې معاشونو د ورکړې لپاره بېړنی اقدام وکړي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې د ننګرهار ولایت د یو شمېر خلکو روایت دی، افغانستان انټرنشنل- پښتو یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.