نوموړی وایي، د مخکېني حکومت له سقوط شاوخوا لس میاشتې مخکې هغه چورلکه چې دی پهکې د هلمند په نادعلي ولسوالۍ کې په یوه ماموریت بوخت وو، د طالبانو تر برید لاندې راغله او ولوېده او په وینا یې په دې پېښه کې په ښي لاس او ښي پښه ټپي شوی وو.
محمد علم وایي، لا هم له دغو ټپونو رنځېږي، خو د خپلې کورنۍ د لګښتونو د برابرولو لپاره اړ شوی چې په ایران کې شپونۍ او مزدوري وکړي. هغه د افغانستان د جمهوري ریاست له پخواني مرستیال مارشال عبدالرشید دوستم څخه وغوښتل، چې د ده وضعیت ته رسېدنه وکړي.
دغه پخواني نظامي پیلوټ وویل: «زه لومړی له مارشال دوستم او بیا له احمد مسعود څخه غواړم چې مرسته راسره وکړي، څو له ایرانه ووځم. زما اقتصادي وضعیت ډېر خراب دی او باید خپلې مېرمنې او اولادونو ته د ډوډۍ پیدا کولو توان ولرم».
محمد علم، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په ناقانونه توګه ایران ته تللی وایي، په مخکېني حکومت کې د هر پوځي پیلوټ د روزنې لپاره ډېر لګښتونه شوي وو، خو اوس دی او ګڼ نور پخواني نظامیان د ژوند د اړتیاوو د برابرولو لپاره سختو، درنو او کمعاید لرونکو کارونو ته اړ شوي دي.
هغه همدارنګه د افغانستان له پخوانیو سیاسي او پوځي مشرانو وغوښتل، چې د پخوانیو نظامیانو وضعیت ته پاملرنه وکړي او د هغوی د راتلونکې لپاره یوه حللاره ومومي.
د افغانستان د مخکېني حکومت له سقوط وروسته، د پخوانیو ځانګړو ځواکونو ګڼ شمېر سرتېري، چې د امریکايي ځواکونو تر څار لاندې یې ځانګړې پوځي زدهکړې کړې وې، د امنیتي ګواښونو له امله ایران ته پناه یوړه.
له دې پېښې نږدې پنځه کاله تېر شوي، خو لا هم ډېری دغه پخواني نظامیان په نامعلوم وضعیت کې، د قانوني استوګنې له اسنادو پرته او له نامعلومې راتلونکې سره شپې او ورځې تېروي.
طالبانو تر اوسه په رسمي ډول د دې مراسمو د لغوه کېدو د لامل په اړه څه نهدي ویلي او د ایران چارواکو هم تر اوسه په دې اړه غبرګون نهدی ښودلی.
د ایران له لوري د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود او د اسلامي وحدت ګوند مشر محمد محقق ته د علي خامنهیي د مخهښې په مراسمو کې د ګډون بلنه، چې د اسراییل او امریکا په بریدونو کې وژل شوی وو، د طالبانو د یو شمېر چارواکو او د دې ډلې د پلویانو غبرګونونه راپارولي دي.
د طالبانو د اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظري ایران تورن کړی، چې په یوه وخت د طالبانو او د هغوی د مخالفانو په کوربتوب سره «هم نعل وهي او هم مېخ».
د طالبانو ګڼو پلویانو هم په ټولنیزو رسنیو کې ایران ته د احمد مسعود او محمد محقق د بلنې ورکول د تهران «دوهګونی چلند» بللی او ځینو کاروونکو له طالبانو غوښتي چې په دې اړه رسمي غبرګون وښيي.
نوموړي خبرداری ورکړی، چې له اصولو پرته تعامل به نه یوازې د افغانستان اکثریت خلک چې د دغه ډول شاتګ پر وړاندې مقاومت کوي له سیمې زړه توري کړي، بلکې د سیمې د هېوادونو امنیت او اخلاقي حیثیت به هم لهمنځه یوسي.
نصیر احمد اندېشه ټینګار کړی، چې توندلاري په کابل کې د طالب ساتونکو په ملتیا د چرګانو په کوڅه (کوچه مرغها) کې په ګرځېدو نهشي مهار کېدلی او زیاته یې کړه، چې افغانستان له طالبانو پورته یو حقیقت دی.
هغه همداراز په ډاګه کړه، چې د بشري حقونو او ارزښتونو له پامه غورځول او یوازې د مصلحت پر بنسټ له طالبانو سره پر مخ تلل به د سیمې لپاره یو وجودي ګواښ رامنځته کړي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د طالبانو د امربالمعروف وزیر خالد حنفي ادعا کړې وه، چې د ازبکستان په سمرقند، بخارا او ترمذ ښارونو کې، چې د بخاري او ترمذي په څېر د نامتو محدثانو زېږنځایونه دي، اسلام نن ورځ یوازې پر ژبو پاتې دی. حنفي مدعي شوی وو، چې د دې حالت لامل د ازبکستان د دیني عالمانو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو د چارو سپارل دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د اقتصادي اړیکو رییس شفیع اعظم تلویحاً د دغې ډلې د امربالمعروف او نهی عن المنکر د وزیر خالد حنفي وروستیو څرګندونو ته په اشارې ویلي، چې افغانستان داخلي یووالي او نړۍ سره له ټکر څخه ژغورلو ته اړتیا لري.
شفیع اعظم د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله اېکسپاڼه لیکلي: «دا ملت له کورنیو او بهرنیو جګړو تازه راوتی او د یوه ټپي په څېر دی».
هغه زیاتوي، د دغه ملت ارامول، د فقر له منځه وړل او د خلکو د زړونو لاس ته راوړل د چارواکو او هر پوه کس دیني او دنیوي مسوولیت دی. هغه همداراز څرګنده کړې، چې د افغانستان شاوخوا او نړۍ له «شریرو» انسانانو ډکه ده او هېواد باید له دغو «شرونو» څخه وساتل شي.