کاسپین پوسټ وېب‌پاڼه: قزاقستان له طالبانو سره د اقتصادي همکاریو عملي لاره غوره کړې

د غونډې په تالار کې د افغانستان د جمهوري نظام د بیرغ په ګډون د اسلامي همکاريو د سازمان د ۵۷ غړو هېوادونو بېرغونه لګول شوي خو دا لا روښانه نه‌ده، چې په دې غونډه کې به د افغانستان په استازیتوب څوک ګډون وکړي.

یوې ډيپلوماټيکې سرچینې چې د دې غونډې د تنظیموونکې ډلې غړې هم ده، بیا د ټېلیفون پر لیکه افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې، چې طالبانو ته په اسلام‌اباد کې د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو د سازمان د وزیرانو په نهم کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړل شوې، خو په وینا یې، ډېر احتمال شته چې طالبان په دې ناسته کې برخه وانه‌خلي.

طالبانو هم تر اوسه په یاده غونډه کې د بلل کېدو او همداراز د ګډون د څرنګوالي په تړاو څه وضاحت نه‌دی ورکړی.

د پاکستان د بشري حقونو وزارت چې دغه غونډه یې تر څارنې لاندې جوړېږي ويلي، چې د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو په دې دوه ورځني کنفرانس کې د ګډون لپاره د بېلابېلو هېوادونو پلاوي اسلام‌اباد ته رسيږي.

یاد وزارت ویلي، د جولای په ۱۲مه او ۱۳مه (یکشنبه او دوشنبه د چنګاښ ۲۱ او ۲۲مه) کنفرانس ته «په اسلامي هېوادونو کې د ښځو ټولنیزه- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا: ننګونې او د حل لارې» نوم ورکړل شوی دی.

د وزارت د معلوماتو پر بنسټ، د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو کنفرانس کې به د غړو هېوادونو د ښځو چارو مسوول وزیران، لوړپوړي دولتي چارواکي، د اسلامي همکاریو سازمان د بېلابېلو بنسټونو استازي، نړیوال سازمانونه او پراختیایي شریکان ګډون ولري او په ترڅ کې به یې د اسلامي همکاریو سازمان په غړو هېوادونو کې د ښځو د ټولنیزې- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا او همداراز د پرمختګ په تړاو بحث او خبرې وشي.

له دې سره سم، ویل کېږي د دغې غونډې مشري به د پاکستان پر غاړه وي.

نصیر احمد اندېشه د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله‌ اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د منځنۍ اسیا د هېوادونو له خوا له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو هڅې د هغوی «تریخ ایډیالوژیک» حقیقت له پامه غورځوي.

د افغانستان دغه ډیپلوماټ زیاته کړې، کله چې طالبان خپل مرکز کندهار د «خلافت» د کور په توګه پیاوړی کړي، نو تاریخي بخارا به د هغوی د فقهې او فتوا په مرکز بدله شي. د هغه په وینا، د سیمې ځینې هېوادونه له طالبانو سره د ثبات په نوم اقتصادي پروژې د تبلیغاتي وسیلې په توګه کاروي، خو په حقیقت کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان د چټکې توندلارۍ پر لور روان دی.

نصیر احمد اندېشه یوې نوې څېړنې ته په اشارې سره ویلي، چې طالبان په سیستماتیک ډول له مدرسو څخه د ټولنې د توندلاري کولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کار اخلي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې له اصولو پرته تعامل به نه یوازې د افغانستان اکثریت خلک چې د دغه ډول شاتګ پر وړاندې مقاومت کوي له سیمې زړه توري کړي، بلکې د سیمې د هېوادونو امنیت او اخلاقي حیثیت به هم له‌منځه یوسي.

نصیر احمد اندېشه ټینګار کړی، چې توندلاري په کابل کې د طالب ساتونکو په ملتیا د چرګانو په کوڅه (کوچه مرغ‌ها) کې په ګرځېدو نه‌شي مهار کېدلی او زیاته یې کړه، چې افغانستان له طالبانو پورته یو حقیقت دی.

هغه همداراز په ډاګه کړه، چې د بشري حقونو او ارزښتونو له پامه غورځول او یوازې د مصلحت پر بنسټ له طالبانو سره پر مخ تلل به د سیمې لپاره یو وجودي ګواښ رامنځته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د طالبانو د امربالمعروف وزیر خالد حنفي ادعا کړې وه، چې د ازبکستان په سمرقند، بخارا او ترمذ ښارونو کې، چې د بخاري او ترمذي په څېر د نامتو محدثانو زېږنځایونه دي، اسلام نن ورځ یوازې پر ژبو پاتې دی. حنفي مدعي شوی وو، چې د دې حالت لامل د ازبکستان د دیني عالمانو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو د چارو سپارل دي.

ازبکستان د طالبانو د دغه وزیر د څرګندونو په تړاو تر اوسه څه غبرګون نه‌دی ښودلی.

شفیع اعظم د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «دا ملت له کورنیو او بهرنیو جګړو تازه راوتی او د یوه ټپي په څېر دی».

هغه زیاتوي، د دغه ملت ارامول، د فقر له منځه وړل او د خلکو د زړونو لاس ته راوړل د چارواکو او هر پوه کس دیني او دنیوي مسوولیت دی. هغه همداراز څرګنده کړې، چې د افغانستان شاوخوا او نړۍ له «شریرو» انسانانو ډکه ده او هېواد باید له دغو «شرونو» څخه وساتل شي.

د طالبانو دغه جګپوړي ډیپلوماټ د خالد حنفي نوم په مستقیم ډول نه‌دی اخیستی، خو د هغه څرګندونې د امربالمعروف د وزیر هغو خبرو ته په اشارې سره دي، چې په ازبکستان کې یې د اسلام د وضعیت په اړه کړې وې.

د طالبانو د امر بالمعروف وزیر خالد حنفي ویلي وو، چې په اوزبکستان کې د اسلام یوازې نوم پاتې دی. حنفي څرګنده کړې وه، چې د سمرقند، بخارا او ترمذ په څېر تاریخي ښارونو کې، چې د سترو محدثینو زېږنځایونه وو، نن سبا اسلام یوازې د خلکو پر ژبو پاتې دی او لامل یې د ازبکستان د دیني عالمانو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو واک سپارل دي.

ازبکستان لا تر اوسه د خالد حنفي د دغو څرګندونو په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی.

شفیع اعظم بیا ټینګار کړی، چې په اوسني وضعیت کې افغانستان تر هر څه وړاندې داخلي یووالي او له نړۍ سره د تعامل رغولو ته اړتیا لري.

د طالبانو په حکومت کې دننه د بهرني سیاست او داخلي توندلارو پرېکړو پر سر وخت ناوخت د نظر اختلافات راپورته کېږي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه پېښه نن سهار (شنبه د چنګاښ ۲۰مه) د پچیراګام ولسوالۍ په مرغې کنډو سیمه کې هغه مهال رامنځته شوه چې یو ډاټسن موټر له سړک څخه منحرف او چپه شو.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په مړه شویو کسانو کې ۳ ښځې او ۳ ماشومان هم شامل دي.

ویل کېږي، د پېښې ټپیان د درملنې په موخه د روداتو روغتون ته لېږدول شوي او د پېښې د لامل د څرنګوالي په تړاو څېړنې روانې دي.

نور رحمان اخلاقي دا څرګندونې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر د وزیر خالد حنفي هغو وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې کړي چې ویلي یې وو، په ازبکستان کې د اسلام یوازې نوم پاتې دی.

نور رحمان اخلاقي د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، کله چې د طالبانو یو وزیر وایي، په ازبکستان کې د اسلام له نوم پرته بل څه نه‌دي پاتې، دا یوازې یو مذهبي نظر نه‌دی، بلکې د داسې ذهنیت ښکارندویي کوي، چې ځان د نورو د ایمان د سنجولو معیار او د اسلام یوازینی وارث ګڼي.

هغه زیاته کړې، سمرقند، بخارا او ترمذ یوازې څو ښارونه نه‌دي، بلکې د اسلامي تمدن د لویې حافظې داسې برخې دي، چې د امام بخاري او امام ترمذي په څېر ګڼ شمېر پېژندل شوي عالمان او فقیهان ترې پورته شوي دي.

د کډوالو دغه پخواني وزیر روښانه کړې، چې ازبکستان له پیله له طالبانو سره د تعامل دروازه پرانېستې او ښايي دغه کار په یو وخت کې د امنیتي، اقتصادي او ترانزیتي ګټو لپاره ورته اهمیت درلود؛ خو تاریخ ښودلې چې افراطي بهیرونه هېڅکله په سیاسي پولو او تکتیکي تعاملاتو قانع کېدای نه‌شي.

د هغه په وینا، دغه ډلې چې ځانونه د دین معیار بولي، ځان ته دا حق ورکوي، چې د خلکو پر ایمان قضاوت وکړي او وروسته له همدې لارې خپلو فکري، ټولنیز او سیاسي نفوذ ته لاره هواره کړي.

اخلاقي خبرداری ورکړی، چې طالبان نن د بخارا، سمرقند او ترمذ د اسلام په اړه پرېکړې صادروي، خو سبا به همدا لید لوری د افراطیت د صادرولو، ایډیالوژیک نفوذ او د سیمې د بې‌ثباته کولو پر ابزارو بدل کړي. هغه زیاته کړې، چې همدا اوس پاکستان له همداسې یو درد څخه کړېږي او د افغانستان درس روښانه دی چې افراطیت په تکتیکي تعاملاتو نه مهارېږي، بلکې که میدان ومومي نو هره ټولنه د نابودۍ کندې ته غورځولی شي.

د دغه غبرګون اصلي لامل د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزیر خالد حنفي وروستۍ ادعا ده، چې ویلي یې دي، په سمرقند، بخارا او ترمذ ښارونو کې چې د سترو محدثینو زېږن‌ځای دی، اسلام نن ورځ یوازې پر ژبو پاتې دی.

خالد حنفي ادعا کړې وه، چې د دې وضعیت اصلي لامل د ازبکستان د روحانيونو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو واک سپارل دي.