طالبانو په هرات کې د علي خامنه‌یي د فاتحې مراسم لغوه کړل

د دغې وېب‌پاڼې په مقاله کې راغلي، چې د قزاقستان ولسمشر قاسم جومارت توقایف په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان لپاره ځانګړی استازی وټاکه، څو د دغه هېواد پر وړاندې خپلې پالیسۍ په منظم ډول پر مخ یوسي. د دغې ستراتیژۍ اصلي موخه د یوه باثباته او له اقتصادي پلوه پر ځان بسیا افغانستان رامنځته کول دي، چې د ټولې سیمې د امنیت لپاره اړین ګڼل کېږي.

د دغو هڅو په لړ کې، د قزاقستان د لومړي وزیر د مرستیال او د ملي اقتصاد د وزیر سیریک ژومانګارین په مشرۍ یوه لوړپوړي پلاوي د ۲۰۲۶ کال په جون کې کابل ته سفر وکړ او د طالبانو له چارواکو سره یې په تېرو څلورو کلونو کې د لومړي ځل لپاره د لومړي وزیر په کچه خبرې اترې وکړې.

ژومانګارین په ارګ کې د طالبانو له رییس‌الوزرا ملا محمد حسن اخوند، د هغه له مرستیال ملا عبدالغني برادر او د کورنیو چارو له وزیر سراج‌الدین حقاني سره وکتل. په دغه سفر کې قزاقستان د ۳۱۸،۸ ټنه بشري مرستو د سپارلو ترڅنګ، له افغانستان سره د اقتصادي، طبي او ترانزیتي همکاریو د پراختیا په اړه هوکړې لاسلیک کړې.

د کاسپین پوسټ د معلوماتو له مخې، د کابل او استانه ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري په ۲۰۲۵ کال کې ۵۴۱،۸ میلیونه ډالرو ته ورسېده او دواړو لورو ژمنه کړې چې دا کچه ۳ میلیارد ډالرو ته لوړه کړي. د قزاقستان صادرات افغانستان ته تر ۵۰۰ میلیونه ډالرو زیات دي، په داسې حال کې چې له افغانستان څخه د دغه هېواد واردات یوازې ۲۳ میلیونه ډالره دي. د دې نابرابرۍ د حل لپاره، قزاقستان په کابل او هرات کې خپل سوداګریز مرکزونه فعال کړي او خپل بازارونه یې د افغانستان د کرنیزو محصولاتو پر مخ پرانیستي دي. د غنمو او اوړو ترڅنګ، اوس د قزاقستان صادرات د مصنوعي ځیرکتیا د طبي تجهیزاتو او ټکنالوژۍ برخې ته هم پراخ شوي دي.

همدارنګه، قزاقستان د کانونو او د اوبو د مدیریت په برخو کې له طالبانو سره همکاري پیل کړې ده. په دې سفر کې د قزاقستان د شالکیا زنک شرکت او د یوه افغان - جرمني شریک ترمنځ په کال کې د ۳۰ زره ټنه زنک د پېرلو تړون لاسلیک شو چې ارزښت یې ۱۸،۸۸ میلیونه ډالره دی. د دې ترڅنګ، د کابل پوهنتون او د قزاقستان د دوو علمي بنسټونو ترمنځ د اوبو د مدیریت او دوامداره کرنې لپاره د یوه ګډ مرکز د جوړولو هوکړه لیک لاسلیک شو. د ترانزیت په برخه کې هم قزاقستاني شرکتونو د خواف - هرات د اوسپنيزې کرښې د یوې برخې تړون ترلاسه کړی چې هرات له ایران او ازادو اوبو سره نښلوي.

د کاسپین پوسټ د مطلب پر بنسټ، قزاقستان په افغانستان کې د اوسپنيزې کرښې د جوړولو په برخه کې عملي تجربه لري. د انټګرا په نوم یوه خصوصي قزاقستاني شرکت د خواف - هرات د رېل پټلۍ د یوې برخې تړون ترلاسه کړی دی. دا پروژه به هرات له ایران او ازادو اوبو سره ونښلوي. قزاقستان نه یوازې د رېل پټلۍ د جوړولو، بلکې د لوکوموټیوونو، واګونونو او نورو اړوندو تجهیزاتو د برابرولو وړتیا هم لري. دا هڅې به د سیمې په کچه اقتصادي اتصال لا پیاوړی کړي.

د غونډې په تالار کې د افغانستان د جمهوري نظام د بیرغ په ګډون د اسلامي همکاريو د سازمان د ۵۷ غړو هېوادونو بېرغونه لګول شوي خو دا لا روښانه نه‌ده، چې په دې غونډه کې به د افغانستان په استازیتوب څوک ګډون وکړي.

یوې ډيپلوماټيکې سرچینې چې د دې غونډې د تنظیموونکې ډلې غړې هم ده، بیا د ټېلیفون پر لیکه افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې، چې طالبانو ته په اسلام‌اباد کې د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو د سازمان د وزیرانو په نهم کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړل شوې، خو په وینا یې، ډېر احتمال شته چې طالبان په دې ناسته کې برخه وانه‌خلي.

طالبانو هم تر اوسه په یاده غونډه کې د بلل کېدو او همداراز د ګډون د څرنګوالي په تړاو څه وضاحت نه‌دی ورکړی.

د پاکستان د بشري حقونو وزارت چې دغه غونډه یې تر څارنې لاندې جوړېږي ويلي، چې د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو په دې دوه ورځني کنفرانس کې د ګډون لپاره د بېلابېلو هېوادونو پلاوي اسلام‌اباد ته رسيږي.

یاد وزارت ویلي، د جولای په ۱۲مه او ۱۳مه (یکشنبه او دوشنبه د چنګاښ ۲۱ او ۲۲مه) کنفرانس ته «په اسلامي هېوادونو کې د ښځو ټولنیزه- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا: ننګونې او د حل لارې» نوم ورکړل شوی دی.

د وزارت د معلوماتو پر بنسټ، د ښځو په اړه د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو کنفرانس کې به د غړو هېوادونو د ښځو چارو مسوول وزیران، لوړپوړي دولتي چارواکي، د اسلامي همکاریو سازمان د بېلابېلو بنسټونو استازي، نړیوال سازمانونه او پراختیایي شریکان ګډون ولري او په ترڅ کې به یې د اسلامي همکاریو سازمان په غړو هېوادونو کې د ښځو د ټولنیزې- اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا او همداراز د پرمختګ په تړاو بحث او خبرې وشي.

له دې سره سم، ویل کېږي د دغې غونډې مشري به د پاکستان پر غاړه وي.

نصیر احمد اندېشه د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله‌ اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د منځنۍ اسیا د هېوادونو له خوا له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو هڅې د هغوی «تریخ ایډیالوژیک» حقیقت له پامه غورځوي.

د افغانستان دغه ډیپلوماټ زیاته کړې، کله چې طالبان خپل مرکز کندهار د «خلافت» د کور په توګه پیاوړی کړي، نو تاریخي بخارا به د هغوی د فقهې او فتوا په مرکز بدله شي. د هغه په وینا، د سیمې ځینې هېوادونه له طالبانو سره د ثبات په نوم اقتصادي پروژې د تبلیغاتي وسیلې په توګه کاروي، خو په حقیقت کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان د چټکې توندلارۍ پر لور روان دی.

نصیر احمد اندېشه یوې نوې څېړنې ته په اشارې سره ویلي، چې طالبان په سیستماتیک ډول له مدرسو څخه د ټولنې د توندلاري کولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کار اخلي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې له اصولو پرته تعامل به نه یوازې د افغانستان اکثریت خلک چې د دغه ډول شاتګ پر وړاندې مقاومت کوي له سیمې زړه توري کړي، بلکې د سیمې د هېوادونو امنیت او اخلاقي حیثیت به هم له‌منځه یوسي.

نصیر احمد اندېشه ټینګار کړی، چې توندلاري په کابل کې د طالب ساتونکو په ملتیا د چرګانو په کوڅه (کوچه مرغ‌ها) کې په ګرځېدو نه‌شي مهار کېدلی او زیاته یې کړه، چې افغانستان له طالبانو پورته یو حقیقت دی.

هغه همداراز په ډاګه کړه، چې د بشري حقونو او ارزښتونو له پامه غورځول او یوازې د مصلحت پر بنسټ له طالبانو سره پر مخ تلل به د سیمې لپاره یو وجودي ګواښ رامنځته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د طالبانو د امربالمعروف وزیر خالد حنفي ادعا کړې وه، چې د ازبکستان په سمرقند، بخارا او ترمذ ښارونو کې، چې د بخاري او ترمذي په څېر د نامتو محدثانو زېږنځایونه دي، اسلام نن ورځ یوازې پر ژبو پاتې دی. حنفي مدعي شوی وو، چې د دې حالت لامل د ازبکستان د دیني عالمانو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو د چارو سپارل دي.

ازبکستان د طالبانو د دغه وزیر د څرګندونو په تړاو تر اوسه څه غبرګون نه‌دی ښودلی.

شفیع اعظم د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «دا ملت له کورنیو او بهرنیو جګړو تازه راوتی او د یوه ټپي په څېر دی».

هغه زیاتوي، د دغه ملت ارامول، د فقر له منځه وړل او د خلکو د زړونو لاس ته راوړل د چارواکو او هر پوه کس دیني او دنیوي مسوولیت دی. هغه همداراز څرګنده کړې، چې د افغانستان شاوخوا او نړۍ له «شریرو» انسانانو ډکه ده او هېواد باید له دغو «شرونو» څخه وساتل شي.

د طالبانو دغه جګپوړي ډیپلوماټ د خالد حنفي نوم په مستقیم ډول نه‌دی اخیستی، خو د هغه څرګندونې د امربالمعروف د وزیر هغو خبرو ته په اشارې سره دي، چې په ازبکستان کې یې د اسلام د وضعیت په اړه کړې وې.

د طالبانو د امر بالمعروف وزیر خالد حنفي ویلي وو، چې په اوزبکستان کې د اسلام یوازې نوم پاتې دی. حنفي څرګنده کړې وه، چې د سمرقند، بخارا او ترمذ په څېر تاریخي ښارونو کې، چې د سترو محدثینو زېږنځایونه وو، نن سبا اسلام یوازې د خلکو پر ژبو پاتې دی او لامل یې د ازبکستان د دیني عالمانو له خوا حکومت ته د دیني احکامو د پلي کولو واک سپارل دي.

ازبکستان لا تر اوسه د خالد حنفي د دغو څرګندونو په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی.

شفیع اعظم بیا ټینګار کړی، چې په اوسني وضعیت کې افغانستان تر هر څه وړاندې داخلي یووالي او له نړۍ سره د تعامل رغولو ته اړتیا لري.

د طالبانو په حکومت کې دننه د بهرني سیاست او داخلي توندلارو پرېکړو پر سر وخت ناوخت د نظر اختلافات راپورته کېږي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه پېښه نن سهار (شنبه د چنګاښ ۲۰مه) د پچیراګام ولسوالۍ په مرغې کنډو سیمه کې هغه مهال رامنځته شوه چې یو ډاټسن موټر له سړک څخه منحرف او چپه شو.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په مړه شویو کسانو کې ۳ ښځې او ۳ ماشومان هم شامل دي.

ویل کېږي، د پېښې ټپیان د درملنې په موخه د روداتو روغتون ته لېږدول شوي او د پېښې د لامل د څرنګوالي په تړاو څېړنې روانې دي.