سرفراز بګټي: په بلوچستان کې به وسله‌وال او هغوی ته اسانتيا برابرونکې وځپل شي

اڅکزي د يکشنې په ماښام د کوېټې په کوله پاټک سيمه کې د زيارت د پېښې پر ضد د اعتراضي پرلت غونډې ته په وينا کې پاکستان ته په خطاب سره وويل، د افغانستان سره په بدۍ کولو نه خلاصېږې.

هغه وويل: «موږ وړانديز کوو پاکستان دې د ملګرو ملتونو په مشرۍ کې د خپلو ګاونډيو هېوادونو غونډه راوبلي، مولوي فضل الرحمان به طالبان راولي، دلته به سره کښېنو، ازبکستان، تاجکستان، چين، ايران، پاکستان او افغانستان».

هغه زياته کړه چې که طالبانو رښتيا هم لېونتوب کاوه لکه ته (پاکستان) چې وایې چې طالبان ترهګري کوي که تا پر طالبانو ثابته کړله او موږ ستا ملګرتیا ونه کړله بيا موږ سم پاکستانيان نه يو.

اڅکزي وويل: «خو که افغانستان وویل چې زما د خپلواکۍ خيال به ساتې ستا د ازادۍ خیال ساتم زما مدعي به نه ساتې ستا مدعي نه ساتم».

نوموړي زياته کړه، د ملګري ملتونو او امنیتي شورا په منځګړيتوب دې غونډه وشي، «بیا که چا هم د بل په چارو کې لاسوهنه کوله هغه لاس دې ووهل شي».

په پښتنو سيمو کې د روانې ناامنۍ په اړه هغه وويل، پښتانه به ټول سره راټولیږي او د دې ناامنۍ او د وطن د زېرمو د لوټلو د مخنيوي لپاره به يو موټی کيږي.

نوموړي په حکومتونو او امنیتي ادارو نيوکې وکړې چې د امنیت پر ځای کولو کې پاتې راغلي دي.

يوې غونډې ته په وينا کې نوموړي د پاکستان د روان وضعيت په اړه وويل: «د خپل هېواد خو دا حال دی، له هندوستان سره ټوله پوله بنده ده، له افغانستان سره ټولې لارې بندې دي، لوېدیځې پولې هم بندې دي، ختیځې پولې هم بندې دي. د ایران وضعیت داسې دی چې نه د ښه دی او نه د بد. چین له تاسو څخه خپل باور اخیستی دی».

همداراز نوموړي د چين هېواد د نوم اخېستو پرته وويل: «تاسو (پاکستان) ورته دوکه ورکړې، موږ د هغوی د پانګونې لاره ډب کړې ده. په دې وخت کې پاکستان محصور دی، د واکمنانو د تګلارو په لاس کې محصور دی، او واکمنان ځکه مجبور دي چې هغوی هم محصور دي».

د پښتونخوا په قبايلي ولسواليو کې د امنيتي وضعيت او هلته د شته زېرمو په اړه هغه وويل، «نن چې په قبایلي غرونو کې کومه جګړه روانه ده، هغه په همدې اساس ده چې د پاکستان معدني زېرمې پلورل کېږي او ځايي خلک بې واکه کېږي، له هغوی څخه واک اخیستل کېږي.

او هغوی داسې انګېري چې موږ په خپله دا کاروبار کولی شو».

مولانا فضل الرحمان زياته کړه، د خیبر پښتونخوا خلک هلته د سرچینو مالکان دي. دغه رنګ د هر ايالت خلک د خپلو سرچینو مالکان دي، «هېڅ د مور زوی د هغوی پر حقونو ډاکه نه شي اچولی، او که واچول شي، نو بیا به همدا بې ثباتي او ناکراري رامنځته کېږي»، کومه چې نن په پښتونخوا، بلوچستان او سيند ایالتونو کې ده.

د پرلت د کمېټې غړي اسفندیار کاکړ افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، حکومت تر اوسه د دوی اساسي غوښتنو ته مثبت ځواب نه دی ورکړی او د خبرو اترو بهیر بې‌پایلې پاتې دی.

د نوموړي په وینا، د پرلت مهمې غوښتنې دا دي چې په د بلوچستان پښتون میشتو سیمو کې دې د وسله‌والو ډلو او د دوی په وینا د «ریاستي نیابتي ډلو» فعالیتونه پای ته ورسول شي، د زیارت د پېښو د قربانیانو د قضیو د څېړلو لپاره دې خپلواک او شفاف کمېسیون جوړ شي، ایف سي ځواک دې له سیمې وایستل شي او د لیویز ځواک دې بېرته فعال او په عصري وسلو او روزنې سمبال کړل شي.

اسفندیار کاکړ زیاته کړه، د حکومت استازي د دوی د ځینو غوښتنو د منلو واک نه لري.

د پرلت د تنظیموونکو په وینا، د خلکو ملاتړ ورځ تر بلې زیاتېږي او دوی به خپلو سوله‌ییزو اعتراضونو ته دوام ورکړي. اسفندیار کاکړ ټینګار وکړ: «دا به د پښتنو وروستی پرلت وي او هڅه کوو چې د خپل یووالي له لارې خپلې غوښتنې ترلاسه کړو.»

بلخوا، د پرلت یو بل ګډونوال اسد خان اچکزي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، د دوی مورال لوړ دی او تر هغه به پرلت ته دوام ورکړي څو د خپلو وژل شویو پښتنو سرتیرو لپاره عدالت ترلاسه نه کړي.

هغه وویل، د دوی غوښتنې غیرقانوني نه دي، خو حکومت یې بیا هم له منلو ډډه کوي. د نوموړي په خبره، د پرلت د ګډونوالو شمېر ورځ تر بلې زیاتېږي، چې دا د خلکو د پراخې ناراضۍ څرګندونه کوي.

په ورته وخت کې د بلوچستان د کورنیو چارو سلاکار بابر یوسفزي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وويل چې ، د حکومت او د زیارت د پېښې د قربانیانو د کورنیو او د پرلت د کمېټې ترمنځ خبرې تر ناوخته روانې وې او لومړنی پرمختګ پکې شوی دی.

هغه وویل، حکومتي پلاوي د زیارت د پېښې د څېړنې لپاره د قضایي کمېسیون د جوړېدو ډاډ ورکړی او د نورو غوښتنو په اړه هم خبرو ته چمتو دی.

د بلوچستان د کورنیو چارو وزیر میر ضیاالله لانګو هم ویلي، حکومت پر خبرو اترو باور لري، د زیارت د قربانیانو کورنیو ترڅنګ ولاړ دی او په بېلابېلو ولسوالیو کې د وسله‌والو پر ضد عملیات روان دي.

د روغتیا وزیر بخت محمد کاکړ بیا ویلي، حکومتي کمېټه بشپړ واک لري او د ایالت د امنیت د ټینګښت لپاره باید ټولې خواوې ګډه هڅه وکړي.

دراني په خپل ایکس کې لیکلي، پاکستان د افغانستان او هند د عادي اړیکو مخالف نه دی او هر خپلواک هېواد حق لري چې له نورو هېوادونو سره خپلې اړیکې وساتي، خو د هغه په وینا، د عادي ډیپلوماټیکو اړیکو او د پاکستان پر ضد په ستراتیژیک ایتلاف کې د ګډون ترمنځ څرګند توپیر شته.

هغه ادعا کړې چې د افغانستان خاوره لا هم د هغو وسله‌والو ډلو لپاره کارول کېږي چې د پاکستان پر ضد فعالیت کوي او په داسې حال کې له هند سره د طالبانو نږدېوالی د اسلام‌اباد امنیتي اندېښنې لا زیاتوي.

د پاکستان پخواني استازي ویلي، طالبان باید پرېکړه وکړي چې افغانستان به د سیمې له هېوادونو سره متوازن سیاست غوره کوي، د پاکستان امنیتي اندېښنې به په پام کې نیسي او د سوداګرۍ، نښلونې او سیمه‌ییزې همکارۍ له فرصتونو به ګټه اخلي، که به د هند او پاکستان د سیالۍ په ډګر بدل شي.

اصف دراني ټینګار کړی چې پاکستان له یوه خپلواک افغانستان سره ستونزه نه لري، خو د هغه په وینا، اسلام‌اباد نه شي کولی د داسې افغانستان پر وړاندې بې‌پروا پاتې شي چې د پاکستان د ستراتیژیکې محاصرې لپاره وکارول شي.

هغه زیاته کړې چې د دې لارې ټاکل د طالبانو په واک کې دي او د هغې پایلې به هم دوی ته متوجه وي.

د اسلامي همکاریو سازمان (OIC) په خپله ایکس‌پاڼه کې ویلي، د دې کنفرانس اصلي موضوع «په اسلامي هېوادونو کې د ښځو ټولنیزه، اقتصادي او سیاسي پیاوړتیا؛ ننګونې او د پرمختګ لارې» ده.

دغه غونډه د اسلامي همکاریو سازمان او د پاکستان د بشري حقونو وزارت په ګډه جوړوي، چې د اسلامي نړۍ د بېلابېلو هېوادونو د ښځو او کورنیو چارو وزیرانو او لوړپوړو استازو پکې ګډون کړی دی.

او اې سي ویلي، دا کنفرانس د ۲۰۲۱ کال په قاهره کې د ترسره شوې مخکینۍ غونډې د هڅو پر دوام جوړېږي او موخه یې د مسلمانو ښځو د ملاتړ لپاره د راتلونکو تګلارو او لیدلورو رامنځته کول دي.

د اسلامي همکاریو سازمان په وینا، په دې غونډه کې پر مهمو موضوعاتو، په ځانګړي ډول د ښځو د زده‌کړو د فرصتونو پراختیا، د وړتیاوو لوړول، په اقتصادي او چاپېریالي پالیسیو کې د ښځو ونډه او د هغوی پیاوړتیا خبرې کېږي.

دغه کنفرانس په داسې حال کې جوړېږي چې د اسلامي نړۍ په ځینو هېوادونو په تېره افغانستان کې د ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور په اړه بحثونه او ننګونې دوام لري.