په خیبر پښتونخوا کې د افغان کډوالو درې کمپونه په بشپړ ډول تخلیه شول

د بښنې نړۍوال سازمان د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) پر پاکستان غږ کړی، چې د اداري توقیف له قوانینو څخه د سوله‌ییزو فعالانو او خبریالانو پر ضد کار اخیستل دې ودروي.

دغه سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، زبېر شاه اغا د جون پر ۲۸مه په کوېټه کې د بلوڅ يووالي کمېټې له هغې خبري غونډې وروسته ونیول شو چې د بلوڅ يووالي کمېټې مشرې ماهرنګ بلوڅ ته د اورول شوې سزا په تړاو جوړه شوې وه.

سازمان زياته کړې، چې نوموړی له هغه وخت راهیسې د عامه نظم د ساتنې قانون د درېیمې مادې له مخې په اداري توقیف کې ساتل کېږي.

په خبر پاڼه کې ويل شوي، چې دا یوازېنۍ پېښه نه، بلکې په دې وروستیو کې پاکستاني چارواکي د اداري توقیف له واکونو څخه د فعالانو، خبریالانو او د بشري حقونو د مدافعینو د ازادۍ د محدودولو لپاره کار اخلي.

په خبر پاڼه کې زياته شوې، چې د جولای په لومړۍ نېټه سید بي بي بلوڅ هم د بلوچستان په تربت ښار کې، وروسته له هغې چې د ماهرنګ بلوڅ د سزا پر ضد د سوله‌ییز لاريون اعلان وشو، د عامه نظم د ساتنې د قانون له مخې ونیول شوه او له هغې وړاندې، د جون په ۲۰مه خبریال احمد فرهاد هم د پاکستان تر کنټرول لاندې کشمیر په باغ سیمه کې د همدې قانون له مخې نیول شوی او لا هم په توقیف کې دی.

د بښنې نړیوال سازمان د پاکستان له حکومت څخه غوښتنه کړې، چې زبېر شاه اغا، سید بي بي بلوڅ او احمد فرهاد بې له ځنډه خوشې کړي، د اداري توقیف له قوانینو څخه د سوله‌ییز مخالفت د ځپلو لپاره کار اخیستلو ته د پای ټکی کېږدي او د خلکو د ازادۍ، د بیان د ازادۍ او د سوله‌ییزو غونډو د حق درناوی وکړي.

د ځینو فعالانو په وینا، دا په پاکستان کې د جبري لادرکه کولو یوه برخه ده او په دغه هېواد کې په جبري توګه د لادرکه کړای شویو د پېښو د پلټنې کمېسیون د ۲۰۲۵ کال په سپټمبر مياشت کې ويلي وو، چې د ۲۰۱۱م کال له مارچ څخه د ۲۰۲۵م کال تر سپټمبر پورې د ادعا شویو جبري لادرکیو د دوسیې د ترلاسه کولو او حل کولو احصایوي ارقام ښيي، چې کمېسیون ۱۰۶۳۶ دوسیې ترلاسه کړې دي چې له هغې جملې څخه ۸۹۸۶ دوسیې حل شوي، په داسې حال کې چې ۱۶۵۰ دوسیې لا هم تر څېړنې لاندې دي.

يوې باخبره سرچينې افغانستان انټرنشنل ته ويلي، چې دې پرېکړې د هرات شيعه اوسېدونکي سخت اندېښمن کړي دي. د هغې په وينا، طالبانو تر اوسه نه د سيمه‌ييزو مسوولانو او نه هم د جوماتونو د متوليانو لپاره د دغو ساتونکو د بې‌وسلې کولو لامل روښانه کړی دی.

دغه امنيتي ساتونکي د تېر جمهوري نظام له وخته د شيعه جوماتونو د امنيت د ټينګښت مسووليت پر غاړه درلود. د طالبانو له بيا واکمنېدو وروسته هم دوی د طالبانو د امنيتي جوړښتونو په چوکاټ کې خپلو دندو ته دوام ورکړی وو.

ځايي سرچينې وايي، دغو ساتونکو په تېرو کلونو کې د لمونځ کوونکو د ساتنې او پر شيعه جوماتونو د داعش د بريدونو د مخنيوي په برخه کې مهم رول لوبولی دی.

د هرات يوه اوسېدونکي چې نه يې غوښتل نوم يې خپور شي، افغانستان انټرنشنل ته وويل، خلک اندېښنه لري، چې د دغو ساتونکو له بې‌وسلې کېدو وروسته به پر جوماتونو د بريدونو خطر زيات شي. د هغه په وينا، ځينو شيعه اوسېدونکو د احتمالي بريدونو له وېرې په جماعت لمانځه کې خپل ګډون کم کړی دی.

طالبانو تر اوسه په رسمي ډول د دې اقدام يا د هرات د شيعه جوماتونو د امنيت لپاره د بديلو تابیاوو په اړه څه نه‌دي ويلي.

دا اقدام داسې مهال ترسره کېږي، چې د هرات شيعه وګړي په تېرو پنځو کلونو کې څو ځله د خونړيو بريدونو هدف ګرځېدلي دي. د ۱۴۰۰ کال راهيسې، چې طالبان بيا واک ته رسېدلي، لږ تر لږه اووه بريدونه د هرات ښار د جبرئيل ښارګوټي او د انجيل او گذرې ولسواليو د شيعه اوسېدونکو پر ضد ثبت شوي دي.

په دغو بريدونو کې پر جوماتونو چاودنې، پر لمونځ کوونکو ډزې او د شيعه ديني عالمانو ترورونه شامل وو، چې له امله يې لسګونه کسان وژل شوي او ټپيان شوي دي.

په وروستۍ پېښه کې، د ۱۴۰۳ کال د غويي په ۱۱مه، د هرات د گذرې ولسوالۍ پر امام زمان جومات د وسله‌والو په بريد کې د جومات د امام په ګډون لږ تر لږه شپږ لمونځ کوونکي ووژل شول.

داعش د دغه بريد مسووليت پر غاړه واخيست او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندويه پلاوي (يوناما) له طالبانو وغوښتل، چې د شيعه وګړو د ساتنې لپاره خپلې امنيتي تابیاوې پياوړي کړي او د بريد عاملان ژر تر ژره وپېژني او عدالت ته يې وسپاري.

د ټورنټو سټار شبکې د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) په خپل یوه راپور کې ویلی،‌ یونسي غوښتل، چې په کاناډا کې له خپلې کورنۍ سره یو ځای شي، خو اوتاوا د دغه جواز له ورکولو ډډه کړې او له همدې امله امریکایي چارواکي هغه نه خوشې کوي.

د یونسي مور شفیقه جلالي چې په ټورنټو کې اوسېږي وایي، زوی یې یوازې د دوو یا درېیو دقیقو لپاره د ټېلیفون اجازه لري او دوی اندېښمن دي، چې هسې نه هغه بېرته افغانستان ته وشړل شي.

د یونسي مدافع وکیلې ایرین سیمپسون ویلي، چې دا ځوان په کاناډا کې د کورنۍ د غړو د لرلو له امله د پناه غوښتنې وړتیا لري، خو د کاناډا د حکومت د پرېکړې پر وړاندې د هغوی غوښتنه اوس په فدرال محکمه کې تر څېړنې لاندې ده.

یونسي دا مهال د هوسټن په شمال کې د «آی‌اې‌اېچ پولک» په توقیف ځای کې ساتل کېږي.

محمد یونسي په افغانستان کې اقتصاد لوستی وو او د کډوالۍ نړیوال سازمان او د رازي په نوم د بې‌وزلو ښځو د ملاتړ په یوې ټولنه کې یې کار کاوه. نوموړی په ۲۰۲۳ کال کې د طالبانو له خوا وتښتول شو، بندي شو او تر شکنجې او جبري کار لاندې راغی، خو وروسته په تېښته بریالی شو او د ایران، دوبۍ او برازیل له لارې یې د لاتینې امریکا له څو هېوادونو په پلي توګه تېرېدو وروسته ځان امریکا ته ورساوه.

د طالبانو د ګواښونو له امله د هغه کورنۍ هم له هېواده تېښتې ته مجبوره شوه او تېر کال کاناډا ته ورسېده.

د یونسي د ملاتړو ډلې د هغه د قانوني لګښتونو لپاره ۳۰ زره ډالر راټول کړي او د «رومیرو هاوس» په نوم د کډوالو یوې ټولنې د کاناډا د کډوالۍ له وزارت څخه د هغه د خوشې کېدو غوښتنه کړې ده.

بلخوا، د ډونالډ ټرامپ د ادارې له‌خوا درېیم هېواد ته د پناه غوښتونکو د شړلو د پروګرام په پیلېدو سره، د یونسي د روغتیايي او رواني وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

د کاناډا د کډوالۍ ادارې په دې اړه له تبصرې ډډه کړې، خو ویلي یې دي، چې لنډمهالي جوازونه یوازې په استثنايي شرایطو کې ورکول کېږي.

د پرلت يوه سمبالوونکي ډاکټر صمد پانيزي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، پرلت په خپل ځای دوام لري او د پرلت پرېکړه دا ده، تر هغې چې د دوی غوښتنې نه‌وي منل شوي، پرلت به دوام لري؛ په داسې حال کې چې اوس هم په پرلت کې د زیارت په پېښه کې د وژل شویو پوليسو جسدونه هم پراته دي.

هغه وويل، د پرلت لومړۍ غوښتنه دا ده، چې د زيارت او هنه وړک د پېښو د پلټنو لپاره دې عدالتي کمېسيون جوړ شي او په پېښه کې ښکېل کسان تر معلومېدو او نیول کېدو وروسته د قانون منګلو ته وسپارل شي.

هغه زیاته، د دوی دويمه غوښتنه دا ده، چې له بلوچستان او په ځانګړې توګه د پښتنو له سيمو څخه باید هر ډول وسله‌واله ډله واېستل شي او درېيمه غوښتنه دا ده، چې د ملېشه ځواک (اېف سي) پر ځای پوليس ځای پر ځای کړل شي.

د یاد پرلت په شپږمه ورځ (سې‌شنبه د چنګاښ ۲۳مه) د پښتنو ملت پاله ګوندونو د مشرانو ترڅنګ د نورو سياسي ګوندونو مشران هم ورغلي او ويناوې یې کړې دي.

د يادونې وړ ده، چې د جولای د ۵مې او ۶مې په شپه کې کوېټې سره نږدې د هنه اوړک په ببرۍ سيمه کې په يوه وسله‌واله نښته کې څلور ملکي وګړي وژل شوي او شپږ نور ټپيان شوي وو.

او د دغې پېښې په سبا یعنې د جولای په ۶مه د زيارت په مانګي سيمه کې د وسله‌والو په بريد کې ۹ پوليس وژل شوي او د پاکستان پوځ ویلي وو، چې وسله‌والو د برید پر مهال له ځان سره تښتولي ۱۸ نور پوليس هم وژلي وو.

د يادو دواړو بريدونو مسووليت د پاکستاني طالبانو تحريک (ټي‌ټي‌پي) منلی وو.

په کوېټه کې په روان پرلت کې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند، عوامي نشنل ګوند، پښتونخوا نشنل عوامي ګوند، ملي جمهوري غورځنګ، جمعيت علمای اسلام او جمعيت علمای اسلام نظرياتي، پښتون ژغورنې غورځنګ، بي‌اېن‌پي مېنګل ګوند، هزاره ډېموکراټیک ګوند، نشنل پارټۍ او د پاکستان تحریک انصاف ګوند استازي هم ګډون لري.

د بلوچستان ایالتي حکومت وياند بابر يوسفزي بیا په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، تر اوسه د زيارت پرلت له کمېټې سره څلور ځلي خبرې شوې او دغه خبرې همداراز دوام لري.

ذکیې محقق د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۳مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وويل، تر اوسه په دې تړاو اسلامي هېوادونو اغېزناک اقدام نه‌دی کړی او طالبانو هم له خپلو دريځونو شاتګ نه‌دی کړی.

د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت ګوند د مشر لور، د سې شنبې په ورځ (د چنګاښ په ۲۳مه)، په اسلام‌اباد کې د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو په غونډې کې وینا هم کړې ده.

ذکيې محقق ټينګار وکړ، چې د ښځو او همداراز قومي او مذهبي لږکيو په اړه د طالبانو کړنې د اسلام له دين سره هېڅ تړاو نه‌لري او په باور یې، دا ډله د اسلام له نوم څخه ناوړه ګټه اخلي. هغې همدارنګه په افغانستان کې د خلکو پر اراده ولاړ او ولسواک حکومت د جوړېدو غوښتنه وکړه.

هغې وويل، افغان ښځې له تېرو پنځو کلونو راهيسې له خپلو ټولو بنسټيزو حقونو بې‌برخې شوې دي او د افغانستان د اوسني حالت تر ټولو ستر زيانمن کسان ښځې دي. د هغې په وينا، هغه زيانونه چې په دې موده کې ښځو او ټولنې ته اوښتي، په راتلونکو کلونو کې به يې جبران اسانه او ممکن نه‌وي.

نوموړې د طالبانو د روانو تګلارو د دوام پايلو ته په اشارې سره وويل، په افغانستان کې داسې نظام نه‌شته چې د عزت او کرامت لرونکو انسانانو په توګه د ښځو ساتنه وکړي. هغې زياته کړه، که دا حالت همداسې دوام وکړي، ټولنه به د اخلاقي او ټولنيز زوال تر ټولو ټيټې کچې ته ورسېږي.

ذکيې محقق د اسلامي هېوادونو د ښځو د غونډې په تړاو وويل، افغان ښځو بايد په دې غونډه کې ګډون درلودای، څو له اسلامي هېوادونو سره خپلې اړيکې پياوړې کړي او د افغان نجونو او ښځو غږ نړۍ ته ورسوي.

د محمد محقق لور وويل، اوس مهال هېڅ هېواد د عملي اقدام لپاره چمتو نه‌ښکاري، خو هيله يې څرګنده کړه، چې په نږدې راتلونکې کې به پراخه نړيواله اجماع رامنځته شي او اسلامي او لوېديځ هېوادونه او همداراز هغه دولتونه چې د بشري حقونو ملاتړ کوي، د افغانستان له خلکو سره عملي مرسته وکړي.

د اسلامي همکارۍ سازمان، چې د ۵۷ اسلامي هېوادونو ګډه ټولنه ده، په اسلام‌اباد کې په خپلې وروستۍ غونډه کې د ښځو پر زده‌کړو او کار د طالبانو لګول شوي بنديزونه د اسلامي ارزښتونو او اسلامي فرهنګ خلاف وبلل او خبرداری يې ورکړ، چې دا ډول تګلاره د اسلام سپېڅلي انځور ته زيان رسوي.