نصیر اندېشه: د اسلامي همکاریو سازمان سره مخالفت به طالبانو ته سختې سیاسي پایلې ولري

دوی همدارنګه د هغو نورو افغانانو د نيولو او ايستلو په اړه د وضاحت غوښتنه کړې چې پخوا يې په افغانستان کې له امريکايي ځواکونو سره همکاري کړې وه.

سېت مګزينر، جولي جانسن، جېمز ار. والکينشاو، ډان ګولډمن، شري تاندار او لامونيکا مک‌ايور چې د امريکا د کانګرس غړي دي، دغه ليک د سې‌شنبې په ورځ د چنګاښ په ۲۳مه خپور کړ.

دوی له کورني امنيت وزير څخه غوښتي چې روښانه کړي ولې محمد نذير پکتياوال، سره له دې چې نه يې جرمي مخینه لرله او نه هم د جرم کومه محکوميت، خو بیا هم ونيول شو او د ايستلو لپاره يې چمتووالی نيول کېده.

محمد نذير پکتياوال د کب په ۲۲مه هغه مهال د امريکا د کډوالۍ ادارې مامورانو د خپل کور مخې ته ونيو، چې غوښتل يې خپل ماشومان ښوونځي ته ورسوي.

د هغه د کورنۍ په وينا، پکتياوال د ساه لنډۍ ناروغي لرله او مېرمنې يې هڅه کړې وه چې د تنفس ځانګړی سپرې ور ورسوي. د امريکا د کډوالۍ ادارې وروسته وويل چې نوموړی له نيول کېدو وروسته د ساه تنګۍ له امله روغتون ته ولېږدول شو او په بله ورځ يې ژوند له لاسه ورکړ.

د کانګرس غړو د امريکا د پوځ له ځانګړو ځواکونو سره د پکتياوال همکارۍ ته په اشارې ويلي چې د هغه مړينه د مخنيوي وړ وه.

په ليک کې راغلي: «دا د منلو وړ نه ده چې هغه کس چې په زړورتيا يې د امريکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې وه، په دومره اسانۍ د هماغه حکومت له لوري چې ده ورته خدمت کړی و، له پامه وغورځول شي. د هغه کورنۍ حق لري چې د نوموړي د مړينې د لامل په اړه بشپړ ځوابونه ترلاسه کړي».

د کانګرس دغو استازو همدارنګه له کورني امنيت وزارت څخه پوښتنه کړې چې تر اوسه څو پخواني افغان همکاران نيول شوي او له امريکا ايستل شوي دي، او څو نور لا هم د نيول کېدو يا ايستلو له ګواښ سره مخ دي.

د روغتیا نړیوال سازمان د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۴مه، د پولیو په اړه خپل اوونیز راپور خپور کړ. د راپور له مخې، د روان ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې په افغانستان کې د پولیو ۱۱ مثبتې پېښې ثبت شوې دي.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، په تېره اوونۍ کې د ننګرهار په ولایت کې دوه، د هلمند په ولایت کې یوه او د هرات په ولایت کې یوه نوې پېښه ثبت شوې ده.

د راپور له مخې، روان کال په پاکستان کې د پولیو مثبتې پېښې د افغانستان په پرتله کمې دي. د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې په پاکستان کې یوازې درې مثبتې پېښې ثبت شوې دي، په داسې حال کې چې په افغانستان کې دا شمېر نږدې څلور برابره، یعنې ۱۱ پېښو ته رسېدلی دی.

افغانستان او پاکستان د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي چې د ماشومانو د ګوزڼ ویروس لا هم په بشپړه توګه پکې له منځه نه دی تللی.

سره له دې چې په افغانستان او پاکستان کې د پولیو ضد واکسین کمپاینونه ترسره کېږي، د روغتیا نړیوال سازمان وروستي معلومات ښيي چې روان کال په افغانستان کې د پولیو د مثبتو پېښو شمېر زیات شوی دی.

د روغتیا برخې کارپوهان د طالبانو له لوري د واکسیناسیون پر کمپاینونو لګېدلي محدودیتونه، په ځانګړي ډول په ګڼو سیمو کې د کور پر کور واکسین د کمپاینونو بندیز، د پولیو ویروس د خپرېدو د ګواښ د زیاتېدو له مهمو لاملونو څخه بولي.

د رسمي شمېرو له مخې، تېر کال په افغانستان کې د پولیو ۲۱مثبتې پېښې او په پاکستان کې ۳۱مثبتې پېښې ثبت شوې وې.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د هېلوټرسټ د ماین پاکۍ موسسې د چټک غبرګون ټیم د کندهار د شاولیکوټ ولسوالۍ د ویاند کلي په یوې سیمه کې له تېرو جګړو پاتې شویو اېف‌اې‌بي ۵۰۰ کیلویي بمب کشف او په خوندي ډول یې شنډ کړ.

دغې ادارې له ټولو هېوادوالو غوښتنه کړې، چې د هر ډول ناچاوده، چاودېدونکو او شکمنو توکو د لیدلو په صورت کې دې له لاس وروړلو او نږدې کېدو څخه ډډه وکړي او ژر تر ژره دې اړوندو امنیتي او مسوولو ادارو ته خبر ورکړي، څو لازم اقدامات ترسره شي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې تر دې مخکې ویلي وو، چې د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې په هېواد کې د ماینونو او ناچاودو توکو ۴۹ پېښې رامنځته شوي او له امله یې ۳۰ کسان مړه او ۷۰ نور ټپيان شوي او په دې موده کې د همکارو بنسټونو په همکارۍ ۲۲ کیلومتره مربع سیمه له ماینونو او ناچاودو توکو پاکه شوې ده.

یادې ادارې زیاته کې وه، چې لا هم ۱۰۱۹ کیلومتره مربع سیمې د ماینونو او ناچاودو توکو له ککړتیا سره مخ دي او پاکول یې اړین دي.

نوموړی چې په بدخشان کې د طالبانو یو له نفوذ لرونکو قوماندانانو څخه دی، له خپلې دندې څخه د استعفا لامل په زابل ولایت کې له پښتو ژبې سره نابلدتیا او د افهام او تفهیم نشتوالی ښودلی دی.

ښاغلي فاتح له بي بي سي سره په خبرو کې ویلي چې کابل ته د طالبانو د پوځ د لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت او د اقتصاد وزیر دین محمد حنیف سره یوځای راغلی او د دغه ډلې د رییس‌الوزرا ملا محمد حسن اخوند سره یې لیدلي دي.

هغه د رسنیو هغه راپورونه په کلکه رد کړل چې ګواکې نوموړی له مرکزي حکومت سره جدي اختلافات لري او زیاته یې کړه چې د طالب مشرانو هر ډول پرېکړې او نوې دندې ته چمتو دی.

د زابل دغه پخواني مرستیال والي وویل چې په زابل کې یې شاوخوا یوه میاشت کار وکړ، خو د ژبني ستونزو ترڅنګ، د کورنۍ د یوازېوالي او خراب روغتیايي حالت له امله یې د تېر جون په ۲۲مه استعفا وکړه. د هغه په وینا، د تېر حکومت پر وړاندې په جګړو کې یې چپ لاس ټپي شوی او کار نه کوي، خو د روغتیا له ښه کېدو وروسته په هر ځای کې «خدمت» ته چمتو دی.

جمعه‌خان فاتح د تېر جمهوري نظام پر وړاندې په بدخشان کې وسله‌واله مبارزه کوله او د دروازونو ولسوالیو په سقوط کې یې مهم رول درلود، چې اوسمهال هلته څو دیني مدرسې هم لري.

دغه لیدنه داسې مهال کېږي چې په دې وروستیو کې د بدخشان نسي ولسوالۍ ته د احتمالي پاڅون د مخنیوي لپاره د طالبانو ځواکونه استول شوي وو او تر هغه وروسته نوموړی فیض‌اباد او بیا کابل ته سفر وکړ.

د بدخشان ولایت په هکله د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، په دغه ولایت کې د سرو زرو د کانونو پر سر د قندهاري او بدخشي طالبانو ترمنځ پټې نښتې او اختلافات شتون لري. د سرچینو په وینا، د کانونو پر سر دغه پټې جګړې او د سیمه ییزو طالبانو ترمنځ ناندرۍ په دغه ولایت کې د ناامنیو او بې ثباتۍ یو له اصلي لاملونو څخه ګڼل کېږي.

د لاسلیک ټولونې دغه بهیر درې میاشتې وړاندې په رسمي ډول د اروپايي پارلمان د عریضو د ثبت پروسې له لارې دغه بنسټ ته وړاندې شوی و او د دغه پارلمان له خوا یې ترلاسه کول تایید شوي دي.

بکتاش سیاوش د چنګاښ په ۲۳مه په خپل اېکس پاڼه کې لیکلي چې په تېرو درېیو میاشتو کې د دغه کمپاین ملاتړ په بې‌ساري ډول زیات شوی او د لاسلیکونو شمېر له ۱۰ زرو څخه تر ۱۰۰ زرو پورې لوړ شوی دی.

د دغه کمپاین له لارې له اروپايي ټولنې او د هغې له پارلمان څخه په کلکه غوښتل شوي چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې روان وضعیت د جنسیتي اپارتاید په توګه په رسمیت وپېژني، د طالبانو له عادي کولو ډډه وکړي او دغه ډله په رسمي ډول د یوې ترهګرې ډلې په توګه اعلان کړي.

همدا راز زیاته شوې چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو او نجونو سیستماتیک ځپل، له کار، زده کړو او ټولنیز ژوند څخه د هغوی محرومول یوازې یو بشري ناورین نه دی، بلکې یو سازمان شوی جنسیتي اپارتاید دی چې نړیوالې سیاسي او حقوقي پېژندنې ته اړتیا لري.

د دغه کمپاین تنظیموونکي ټینګار کوي چې نړیواله ټولنه نه شي کولای د افغان ښځو او نجونو د ځپلو په وړاندې چوپه خوله پاتې شي، ځکه دا ډول چوپتیا له ظلم سره همکاري ده.

د دغه کمپاین د وړاندې کوونکو په وینا، د ۱۰۰ زره لاسلیکونو څخه تېرېدل د عدالت غوښتنې په لاره کې یو مهم پړاو دی او دا ښيي چې د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه خلک د افغان ښځو د بنسټیزو حقونو د ملاتړ لپاره غږ پورته کوي. هغوی له ټولو هغو کسانو مننه کړې چې د دغه سند په لاسلیکولو او شریکولو کې یې برخه اخیستې او زیاته کړې یې ده چې د لسګونو زرو انسانانو غږ نادیده نیول کېدای نه شي.

دا کمپاین په داسې حال کې د ۱۰۰ زرو لاسلیکونو کچې ته رسېږي چې د طالبانو حکومت په افغانستان کې نجونې له شپږم ټولګي څخه پورته له زده کړو منع کړې دي. د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، د طالبانو له خوا پر ښځو لګول شوي محدودیتونه او د هغوی د کار او زده کړو بندیز د افغانستان پر اقتصاد سخت منفي اغېز کړی او د ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو د سخت کمښت لامل شوی دی.