بشري حقونو څار بنسټ: د پاکستان او طالبانو په بریدونو کې د احتمالي جنګي جرمونو پلټنه دې وشي

داوړ زیاته کړه، په ۲۰۱۹کال کې د پاکستان ځینو کړیو هڅه کوله چې خلک له طالبانو سره خبرو ته وهڅوي؛ خو دوی دغه دریځ نه مانه. هغه وایي: «افغانستان مو په همدې خلکو وران کړ او د دوحې له پرېکړې وروسته افغانستان طالبانو ته وسپارل شو».

د نوموړي په وینا؛ «د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ته ویلي و، چې پوځ د طالبانو د راوستلو لپاره لس اربه روپۍ غواړي؛ خو هدف یې دا و چې وسله‌وال پاکستان ته راولي او په دوی د خلکو اساسي او سیاسي حقونه تر پښو لاندې کړي».

داوړ ادعا وکړه، چې امریکا او طالبان په پاکستان کې هم‌مهاله حضور لاره؛ خو د جګړې لپاره به افغانستان ته تلل. هغه وویل، اوس چې په بلوچستان کې ناامني روانه ده هر څوک پوهېږي چې د دې تر شا استخباراتي ادارې دي او همدوی وسله‌وال روزلي او ځای پرځای کړي دي.
محسن داوړ د پاکستان پر عدلیې هم نیوکه وکړه او ویې ویل، سترې محکمې په خپله ویلي چې استخباراتي ادارې د دوی په پرېکړو کې لاسوهنه کوي او حتی محکمې له دغه ادارو د خپل امنیت غوښتنه کوي.

داوړ همدارنګه ادعا وکړه، چې پاکستان د امریکا «کالوني» ده او زیاته یې کړه: «په کومه اوږه چې ټوپک اېښودل کېږي، هغه د پښتون وي، په ماشه چې کومه ګوته وي هغه هم د پښتنو وي او په کومه سینه چې ګولۍ لګېږي، هغه هم د‌ پښتنو وي».

نوموړي د طالبانو اړوند رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، پاکستان هر ځل په دې پلمه پر ملکي وګړو بریدونه کوي چې ګواکې د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پر ضد عملیات ترسره کوي. فطرت د افغانستان پر خاوره د پاکستان بریدونه د اسراییل له‌خوا پر فلسطین د بریدونو سره پرتله کړي او ویلي یې دي چې دواړه ملکي وګړي په نښه کوي.

هغه ټینګار کړی، چې د پاکستان هېڅ برید بې‌ځوابه نه‌دی پاتې شوی؛ خو د دواړه خواوو د بریدونو ترمنځ توپیر دا دی، چې پاکستان پر ملکي وګړو بریدونه کوي او طالبان یې پوځي اهداف په نښه کوي.

نوموړي یو ځل بیا هغه ادعاوې رد کړې، چې ګواکې د تحریک طالبان پاکستان غړي د افغانستان په خاوره کې حضور لري. هغه ویلي، طالبان به اجازه ورنه کړي چې د افغانستان خاوره د بل هېواد پرضد وکارول شي.

افراسیاب خټک د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) له افغانستان انټرنشنل سره د پاکستان د امنیتي او سیاسي کړکېچ، د افغانستان او طالبانو په اړه د اسلام‌اباد د سیاست او همدارنګه د تحریک طالبان پاکستان او د بلوچستان د ازادۍ پوځ د بریدونو د زیاتېدو په اړه خبرې وکړې.

دغه ملت‌پال سیاستوال وویل، اسلام‌اباد باید د امنیتي ګواښونو د مهارولو لپاره د افغانستان په اړه خپله تګلاره بدله کړي. هغه زیاته کړه، چې پاکستان د طالبانو د مخالفو ډلو او شخصیتونو په را بللو سره د یوه نوي اېتلاف د جوړولو هڅه کوي، خو د دې هڅو موخه د طالبانو د نظام نسکورول نه‌دي.د هغه په باور، اسلام‌اباد غواړي په افغانستان کې د رهبرۍ او د واک په معادلو کې بدلون راولي.

هغه خبرداری ورکړ: «که پاکستان هماغه تګلاره روانه وساتي چې په تېرو ۵۰ کلونو کې څو ځله ازمویل شوې او ناکامه شوې ده، نو د افغانستان له غبرګون سره به مخ شي».

هغه همدارنګه، په تېرو کلونو کې د پاکستان له لوري د طالبانو د ملاتړ د څرنګوالي په یادولو سره وویل، چې پاکستان د افغانستان په اړه روښانه پالیسي نه‌لري او ډېری وخت د سترو قدرتونو د سیاستونو په چوکاټ کې عمل کوي.

افراسیاب خټک باور لري، چې پاکستان له ژور سیاسي او اقتصادي کړکېچ سره مخ دی او د دغه هېواد مشران هڅه کوي، د خپلو ډیپلوماټیکو بریاوو په لوی ښودلو سره د خلکو پام له کورنیو ستونزو واړوي.

د هغه په وینا، د بلوچستان ایالت امنیتي وضعیت داسې پړاو ته رسېدلی چې د جګړې نوم پرې اېښودل کېدای شي. هغه وویل، چې د بېلابېلو وسله‌والو ډلو فعالیتونو د بلوچستان په ډېرو سیمو کې ناامني زیاته کړې ده.

افراسیاب خټک د بریدونو د زیاتېدو لامل د اسلام‌اباد د پخوانیو سیاستونو دوام وباله او ویې ویل، چې د پاکستان پوځ طالبان خپل اصلي ګواښ نه‌ګڼي، بلکې «بلوڅ او پښتون ملتپالنه» تر ټولو ستر خطر بولي او د دغو خوځښتونو د ځپلو لپاره له طالبانو ګټه اخلي.

د افغان طالبانو او پاکستان اړیکې په وروستیو کلونو کې، د تحریک طالبان پاکستان د بریدونو د زیاتېدو او د ډیورند کرښې په اوږدو کې د کړکېچونو له امله له جدي ترینګلتیاوو سره ملې وې.

اسلام‌اباد په دې موده کې څو ځلي د طالبانو د مخالفو څېرو کوربه هم پاتې شوی دی.

پاکستاني چارواکو څو ځله طالبان تورن کړي، چې د تحریک طالبان پاکستان غړو ته پناه ورکړې، خو طالبانو دا تورونه په کلکه رد کړي دي.

د تحریک طالبان پاکستان د شورا غړی عين‌الزمان چې ځان د بلوچستان ایالت اوسېدونکی معرفي کوي، د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) د یوه ویډیويي پیغام په خپرولو سره ویلي: «تحریک د اسلام دښمنه پوځ پر ضد مبارزه پيل کړې ده. هره ورځ پر دوی په لسګونه بريدونه کوي او وار یې ورله ورخطا کړی دی. د پاکستان ادارې وارخطا دي کله پر ګاونډيو هېوادونو تورونه لګوي او کله پرې بمبارۍ کوي او کله د ولسي خلکو پر ضد عمليات او بمبارۍ کوي او خلک لادرکه کوي».

د راپورونو له‌مخې، په پاکستان کې له وسله‌والو بریدونو او چاودنو وروسته د دغه هېواد چارواکي افغانستان او هند ته ګوته نیسي او بیا د یادو وسله‌والو د ځالو د په نښه کولو په پلمه پر افغانستان هوايي بریدونه کوي، خو افغان طالبانو په وار وار ویلي، چې د پاکستان امنیتي ستونزه کورنۍ مسئله ده او ډاډ یې ورکړی، چې افغان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد ونه‌کارول شي.

د پاکستان د طالبانو تحریک دغه غړي همداراز ادعا کړې: «لکه څنګه چې تاسو ته معلومه ده، د پاکستان پوځ ماتې خوړلې ده، پوځ بېلابېلې حربې کاروي چې يوه په‌کې د امن کمېټه ده».

د عین‌الزمان په اړه ويل کيږي، چې د ژوب اوسېدونکی دی او د بلوچستان د مذهبي چارو د پخواني ایالتي وزیر زوی دی. هغه په دې ويډيويي پیغام کې زياته کړې: «د اسلام دښمنه پوځ او ادارې د امن کمېټې په نوم ساده مسلمانان خلک راپورته کوي چې له مجاهدينو سره په مقابله کې شي او په جګړه کې ورسره ښکېل شي، هوښيار مشران او قومونه چې په دې جال کې را نه‌شي».

د پاکستاني طالبانو دغه مسوول وويل: «زه د بلوچستان يم په بلوچستان کې پر بلوڅانو ظلمونه روان دي. د پښتنو په سيمو کې دوی (پوځ) هڅه کوي، چې د امن کمېټې په نوم لښکرې جوړې کړي او ساده مسلمان خطا کړي، دا د علماوو کار دی چې خلک له امن کمېټو څخه وساتي او ولس له طالبانو سره په جنجال کې ښکېل نه‌شي».

نوموړي زياته کړه: «د قوم مشرانو که سرداران دي او که نور ملکان دي موږ ورته احترام لرو هغو ته خواست کوو چې خپل خلک د پوځ لپاره ونه کاروي، خو دوی (پوځ) بیا ځينې اېجنټان لري چې هغوی د مالي او نورو دولتي ګټو لکه د پارلمان د غړيتوب په شکل کې هم راځي نو دوی بيا هڅه کوي چې قوم له طالبانو سره په جګړه شي».

عين الزمان ادعا کوي، چې پوځ «د اېجنټانو له لارې د ولس په ذهنونو کې دا خبره اچوي چې دا طالبان د حکومت خلک دي پوځ ته د قبضې لپاره لاره جوړوي، نو موږ پوښتنه کوو چې هغه کوم ځای پاتې دی چې د پوځ په ولکه کې نه دی؟ پوځ خو قبضه اچولې ده او پر ضد یې موږ مبارزره کوو. خلک دې پروپاګند کې را نه‌شي خلک دې له جاسوسۍ، امن کمېټو او لښکرو څخه ځانونه په ډډه وساتي».

هغه زياته کړه، ټي‌ټي‌‌پي له خلکو څخه قلنګ نه‌اخلي پوځ او ادارې له خلکو څخه د ټي‌ټي‌پي په نوم قلنګ اخلي او همداراز یې په ډاګه کړه: «د روس پر ضد د پاکستان ولس د افغانستان د مسلمانانو کومه مرسته وکړه هغه تاريخي ده او بيا چې څه وخت امریکې په افغانستان باندې يرغل وکړ د پاکستان ولس بیا قرباني ورکړه، په داسې حال کې چې پاکستان د امریکا همکار دی او بيا چې تحریک د دوی پر ضد عمليات پيل کړل نو بيا هم ولس ور سره همکاري کوله».

د خیبر پښتونخوا د سوداګرو ټولنې مشر مجیب شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، له تېرو لسو میاشتو راهیسې د تورخم له لارې د سوداګرۍ په ټپه درېدو له امله سوداګر له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ شوي دي.

د هغه په وینا، له دې لارې به هره ورځ د صادراتو ارزښت شاوخوا ۲.۵ مېلیون ډالره او د وارداتو ارزښت نږدې ۵۴۰ مېلیون ډالرو ته رسېده؛ خو اوس د لارې تړل پاتې کېدو له امله دغه سوداګریزه راکړه ورکړه په بشپړه توګه په ټپه درېدلې ده.

نوموړي د پاکستان له فدرالي او ایالتي حکومتونو غوښتي، چې د سوداګرو پرمخ دې لارې ژرترژره پرانیزي. هغه ټینګار وکړ، که دغه ستونزه ژر هواره نه‌شي؛ نو د دوی اعتراضونه به تر اسلام‌اباد پورې وغځېږي او د پېښور–تورخم لویه لاره به هم وتړي.

شینواري دا هم وویل، چې د پنجاب سوداګرو ته د سوداګریزو زیانونو د جبران لپاره مرستې ورکړل شوې؛ خو د خیبر پښتونخوا د سوداګرو د تاوان جبران لپاره تراوسه هېڅ اقدام نه‌دی شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د پاکستان او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مسوولینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د لارو د اوږدمهاله تړل پاتې کېدو له امله دواړو هېوادونو ته درانه اقتصادي زیانونه اوښتي دي. د دوی په وینا؛ پاکستان ته نږدې ۹۸۰ مېلیونه او افغانستان ته شاوخوا ۴۹۵ مېلیونه امریکايي ډالر زیان رسېدلی دی.

د یادې خونې د مسوولینو په خبره؛ د اقتصادي او سوداګریزو زیانونو ترڅنګ د خلکو ورځنی ژوند هم سخت اغېزمن شوی دی. ځایي سوداګر وایي، د لارو تړل کېدو دوه اړخیزه سوداګري، واردات، صادرات، ټرانزیټي راکړه ورکړه او د زرګونه کسانو د کار او روزګار سرچینې له جدي ستونزو سره مخ کړې دي.