د اسټراليا د نړۍوالو چارو انسټېټیوټ په یوه نوي راپور کې ویلي، چې اسټراليايي ځواکونه په افغانستان کې په ۲۳ ناقانونه وژنو کې ښکېل بلل شوي. د راپور له مخې؛ د افغانستان د جګړې تجربې ښودلې، چې یوازې د جګړې د نړۍوالو قوانینو مراعتول د سرغړونو د مخنیوي لپاره کافي نهدي؛ بلکې د انسانانو سپکاوی او د خلکو غیرانساني انځورول هم د دغه سرغړونو مهم لاملونه دي.
یاد راپور له افغانستان نه د اسټراليايي ځواکونو د وتلو پنځمې کلیزې په مناسبت خپور شوی. په دغه راپور کې د اسټراليايي ځانګړو ځواکونو له لوري د افغان ملکي وګړو او بندیانو د ناقانونه وژنو په اړه معتبر شواهد وړاندې شوي دي.
د راپور له مخې؛ د برېرټن څېړنې ۲۳ داسې پېښې ثبتې کړې، چې پهکې افغان ملکي وګړي یا هغه کسان چې د اسټراليايي ځواکونو تر ولکې لاندې وو؛ په ناقانونه ډول وژل شوي دي. په راپور کې ویل شوي، چې دغه پېښې د جګړې د تودو شېبو یا تېروتنو پایله نه وه؛ بلکې په ډېرو مواردو کې قربانیان د نړۍوالو قوانینو له مخې خوندي کسان وو.
راپور زیاتوي، چې د پېښو د پټولو او د جعلي راپورونو جوړولو په اړه هم شواهد موندل شوي، چې له مخې یې ځوان سرتېري د جګړې د پیل د یوې برخې په توګه ناقانونه وژنو ته هڅول کېدل.
د اسټراليا د نړۍوالو چارو انسټېټیوټ په باور؛ د دغه پېښو تر شا یوازې د څار کمزورتیا، پرلهپسې ماموریتونه او د حساب ورکونې نشتوالی نه، بلکې د افغانانو د غیرانساني انځورولو ذهنیت هم مهم رول لاره.
د راپور له مخې؛ په افغانستان کې ځینې ملکي وګړي د «شکمنو څارونکو» او «تښتېدونکو» په نومونو یادېدل او د هغوی په اړه د ګواښ انګېرنه دومره پیاوړې شوې وه، چې د افغانانو انساني ارزښت یې تر سیوري لاندې راوستی و.
راپور کې راغلي، د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته په لوېدیځو هېوادونو کې د مسلمانانو او د منځني ختیځ د خلکو په اړه منفي تبلیغاتو، رسنیو، خواله شبکو او انلاین چاپېریال هم د دغه ذهنیتونو په رامنځته کېدو کې ونډه لرله.
د راپور لیکوالان سپارښتنه کوي، چې د جګړې د نړۍوالو قوانینو د تدریس ترڅنګ باید د پوځ په روزنه کې د توکمپالنې، د انسانانو د سپکاوي او د افراطي نظریاتو پر مخنیوي هم جدي تمرکز وشي؛ ځکه د جګړې په ډګر کې د نړۍوالو قوانینو پلي کېدل یوازې له قانوني روزنې نه، بلکې د سرتېرو له انساني لیدلوري سره هم تړاو لري.
