له اعدامونو سره مخالفت؛ د ایران په قزلحصار زندان کې د نه‌خوړلو اعتصاب ۶مې ورځې ته وغځېد

د طالبانو د عامې روغتيا وزارت وياند شرافت زمان امرخېل د طالبانو تر کنټرول لاندې له ملي ټلويزیون سره په خبرو کې وويل: «نسبت وړاندې ته پر وقایوي تابیاوو زیات کار شوی دی. په تېر کال کې هم موږ په ختیځ زون کې په زیاته اندازه پشه‌خانې ووېشلې او موخه مو دا وه، چې د ملاریا له واقعاتو څخه مخنیوی وکړو».

هغه زياته کړه: «د دوا پاشۍ مراحل ترسره کړل شوي او د عامه پوهاوي کچه مو هم لوړه کړې ده».

هغه وويل، د روان ۲۰۲۶م کال له پيل راهيسې په ټول هيواد کې له پنځو کلو څخه کم عمره ۶۴۴ زره ماشومان پر موسمي ناروغيو اخته شوي دي.

په کابل کې د اندراګاندي روغتون ډاکټران وايي، د هوا له ګرمېدو سره سم هره ورځ د موسمي ناروغیو له امله شاوخوا ۲۰۰ ماشومان روغتيايي مرکزونو ته ور وړل کيږي.

د دغه روغتون یوه ډاکټر محمد عارف حسنزي د طالبانو تر کنټرول لاندې له ملي ټلويزیون سره مرکه کې وويل: «یو شمېر موسمي ناروغانو ته چې خفیف واقعات دي نسخې ورکول کېږي. د ځينو نورو د معایناتو له بشپړېدو وروسته پرېکړه کوو او یو شمېر موسمي ناروغان چې شدت یې ډېر وي، هغوی بیا عاجلې څانګې ته معرفي کوو».

خو د کابل په يوه شخصي روغتون کې د ماشومانو ډاکټر سعيدالله افغانستان انټرنشنل ته وويل، «دولتي روغتونونه له سخت بحران سره مخامخ دي، هېڅ ډول اسانتياوې نه‌لري څوک له ويرې څه ويلی نه‌شي».

هغه زیاته کړه، د هوا له ګرمېدو سره عام ولس ته د څکلو پاکې اوبه نه برابرېږي، برېښنا نه‌وي او په وینا یې، په ماشومانو کې د اسهالاتو یا نس ناستې ناروغۍ زياتې شوې دي.

هغه همداراز څرګنده کړه: «په دولتي روغتونونو کې د درملنې لپاره د لازمو تدابیرو د نشتوالي له امله خلک د سختو اقتصادي ستونزو باوجود شخصي شفاخانو ته زیاته مراجعه کوي».

په افغانستان کې د هوا له ګرمېدو سره سم د روغتيا نړيوال سازمان، د طالبانو له پېښو سره د مبارزې او چمتو والي ادارې او ډاکټرانو پر کورنيو غږ کړی، چې وقايوي تدابير په پام کې ونيسي او ماشومانو ته ډېره پاملرنه وکړي.

ډاکټران وايي، چې ماشومانو ته باید پاکې اوبه او مناسب خواړه ورکړل شي او له غرمو څخه په ډډه وساتل شي.

پوهانو پر خلکو غږ کړی، چې د غرمې پر وخت په لمر کې له ګرځېدو څخه ډډه وکړي، ډېرې اوبه وڅښي او ارتې جامې واغوندي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ادارې، د نړیوالو بنسټونو د معلوماتو پر بنسټ ویلي، چې د هېواد په شمالي برخو کې به د اعظمي تودوخې درجه له ۴۵ درجې سانتي‌ګراډ څخه لوړه شي.

د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې د ورښتونو او سېلابونو په اړه ویلي، چې د وړاندوینې په موده کې به په سوېل‌ختیځو، ختیځو او شمال‌ختیځو سیمو کې له ۵ تر ۵۰ ملي‌مترو پورې سپک او منځنی ورښت وشي، چې له امله یې په ځینو محدودو سیمو کې د سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

د څېړنو له مخې، دا شبکه له ۲۰۲۵ کال راهیسې فعاله وه او په ځانګړي ډول یې افغان وګړي له ترکیې، بلغاریا او سربیا څخه د لوېدیزې اروپا پر لور قاچاق کول. ویل کېږي چې یوازې د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ او جولای ترمنځ دې ډلې ګڼ شمېر کډوال انتقال کړي دي.

د عملیاتو پر مهال پلټونکو پنځه کورونه او ځایونه تلاشي کړي دي.

چارواکو درې موټر نیولي چې د کډوالو د انتقال لپاره ترې کار اخیستل کېده.

همدارنګه وسلې، مرمۍ، مخابره‌يي دستګاه، ګرځنده ټیلیفونونه او شاوخوا ۵۷۰۰ یورو او ۴۰ زره سربیايي کرنسي هم ترلاسه شوې دي.

د دې قضیې اهمیت ځکه زیات شوی چې دوه پولیس افسران هم د دې قاچاقي شبکې په فعالیتونو کې د ښکېلتیا په تور نیول شوي دي.

د یورو سکیوریټي او بلغاریايي رسنیو د رپوټونو له مخې، کډوال لومړی له ترکیې څخه بلغاریا ته انتقالېدل، وروسته هغوی د بلغاریا او سربیا ترمنځ د «شنې پولې» سیمې ته رسول کېدل او له رسمي سرحدي لارو پرته به پلي تېرېدل. وروسته د قاچاق شبکې غړو هغوی د مخکې ټاکل شویو جي پي اېس نښو له مخې په سربیا کې ترلاسه کول.

د څېړونکو په وینا، دې ډلې کډوالو ته لنډمهاله استوګنځایونه برابرول او بیا یې د سربیا له لارې د هنګري تر پولې او له هغه ځایه د اروپايي ټولنې لوېدیزو هېوادونو ته د تګ زمینه برابروله.

ویل کېږي چې کډوالو د بلغاریا او سربیا له پولې څخه تر بلګراد پورې د انتقال لپاره شاوخوا زر یورو ورکول او د سربیا ـ هنګري پولې ته د رسېدو لپاره یې نور ۳۰۰ یورو ورکول.

د پلټونکو په وینا، ډېری پیسې د حوالې له لارې لېږدول کېدې، چې له بانکي سیستم پرته د پیسو د انتقال لپاره کارول کېږي.

دا عملیات د یوروپول د ځانګړې عملیاتي ډلې له لارې ترسره شوي چې د بالکان پر مسیر د انسانانو د قاچاق د شبکو پر ضد مبارزه کوي.

یوروپول د اړوندو هېوادونو ترمنځ د معلوماتو تبادله او د عملیاتو همغږي برابره کړې ده. د اروپايي ټولنې په مالي ملاتړ، دغه سازمان څلور بلغاریايي څېړونکي سربیا ته استولي وو چې د عملیاتو پر مهال له ځایي چارواکو سره مرسته وکړي.

د عملیاتو په ورځ د یوروپول یو متخصص هم په ساحه کې موجود و چې د اروپا د معلوماتي سیستمونو له لارې یې د معلوماتو ارزونه او څېړونکو ته عملیاتي ملاتړ برابر کړی و.

دغه ځانګړې کاري ډله د ۲۰۲۳ کال په سپټمبر کې جوړه شوې وه، چې د بالکان پر مسیر د نړیوالو قاچاقي شبکو پر وړاندې ګډه مبارزه پیاوړې کړي. سربیا هم په دې وروستیو کې له دې نوښت سره یوځای شوې ده.

یوروپول وايي، د کډوالو قاچاق په اروپايي ټولنه کې د منظمو جرمونو له مهمو بڼو څخه دی او د دې شبکو د له منځه وړلو لپاره د هېوادونو ترمنځ نږدې همکارۍ ته اړتیا ده.

د دې ادارې په وینا، د قاچاق شبکې د کډوالو له جذب څخه نیولې، تر انتقال، مالي جریانونو او لوژستیکي چارو پورې په منظم ډول فعالیت کوي.

اکرم (مستعار نوم)، چې د پولیسو اکاډمۍ د دویم ټولګي محصل دی، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې محصلان د مرغومي په میاشت کې په ژمنیو رخصتیو تللي وو، خو کله چې د کب پر ۱۵مه بېرته اکاډمۍ ته لاړل، ورته وویل شول چې اکاډمۍ «تر بل امر پورې» تړلې ده.

هغه ویلي، «هیڅوک حاضر نه شول چې د رخصت یا تړل کېدو په اړه دلایل ووايي».

منصور د دې اکاډمۍ بل محصل هم ویلي چې ټاکل شوې وه درسونه د کب په ۱۵مه پیل شي، خو محصلانو ته د ننوتلو اجازه ورنه کړل شوه.د هغه په وینا، ځینې ټولګیوال یې په تېرو میاشتو کې د زده‌کړو او دندې د ناڅرګند راتلونکي له امله له غیر رسمي لارو ایران او ترکیې ته تللي دي.

منصور ویلي چې د پولیسو اکاډمۍ محصلانو د روزنې پر مهال هره میاشت شاوخوا ۱۵۰۰افغانۍ ترلاسه کولې او هیله یې لرله چې له فراغت وروسته به دنده پیدا کړي، خو اوس د ځینو کسانو دا هیله کمزورې شوې ده.

100%

یو بل محصل، چې غوښتل یې د «ویاند» په مستعار نوم یاد شي، ویلي چې د بودجې کمښت او د محصلانو د اړتیاوو د برابرولو ستونزې ښايي د زده‌کړو د درېدلو له لاملونو څخه وي.

خو د طالبانو د کورنیو چارو وزارت یوه چارواکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د پولیسو اکاډمۍ «رسمي نه ده تړل شوې» او د فعالیتونو د لغوه کولو هېڅ پرېکړه یې نه ده شوې.

دغه چارواکي د درسونو ځنډ تایید کړی، خو ویلي یې دي چې د «ځینو علتونو» له امله زده‌کړې نه دي پیل شوې، خو د دغو علتونو په اړه یې وضاحت نه دی ورکړی.

محصلان اندېښنه څرګندوي چې د دې وضعیت دوام به د پولیسو پر مسلکي روزنې منفي اغېز وکړي.

د پولیسو اکاډمۍ په تېرو کلونو کې د پولیس افسرانو د روزنې مهم مرکز و، چې حقوقي، مدیریتي، امنیتي او عملي روزنې پکې ورکول کېدې. د جمهوري نظام پر مهال د دې مرکز په نصاب کې قوانین، جنایي څېړنې، د جرمونو پر وړاندې مبارزه، مدیریت او د پولیسو مهارتونه شامل وو.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وروستی ځل د ۱۴۰۴ لمریز کال په ژمي کې له پولیسو اکاډمۍ څخه د شاوخوا ۹۰۰ ځوانو افسرانو د فراغت خبر ورکړی و. دغه مراسم د سراج‌الدین حقاني په ګډون ترسره شوي وو.

د ۲۰۲۱ کال د اګست له بدلون وروسته، پولیس اکاډمۍ هم د نورو امنیتي ادارو په څېر له بدلونونو سره مخ شوه. طالبانو د دې مرکز له تاسیساتو د خپلو امنیتي ځواکونو د روزنې لپاره استفاده کړې، خو د پخواني نظام په پرتله یې جوړښت او روزنیزه محتوا بدله شوې ده.

په وروستیو بدلونونو کې د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د «پولیس» نوم په «شرطه» بدل کړی دی.

هغې د میلیونونو کډوالو بېرته راستنېدو ته په اشارې سره خبرداری ورکړ چې بشري اړتیاوې خورا پراخې دي او له افغانستان سره د تعامل پرې کول، د دغه هېواد راتلونکی ګواښي.

د یوناما مشرې جورجت ګانیون له «امو» خصوصي ټلوېزیون سره په مرکه کې په افغانستان کې د معیشت وضعیت او د فقر کړکېچ په تشرېح کولو سره وویل چې نړیوالو له ۲۰۲۱ کال راهیسې له افغانستان سره ۱۶ میلیارده ډالره مرسته کړې ده.

هغې زیاته کړه چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا شپږ میلیونه افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي دي؛ په داسې حال کې چې اوسمهال د افغانستان دوه پر درېیمه برخه خلک د خوړو له سختې ناامني سره مخ دي او د خپل بل وخت د ډوډۍ د لرلو په اړه ډاډه نه دي.

ګانیون په دې ټینګار سره چې د افغانستان ۶۳ سلنه نفوس تر ۲۴ کلونو کم عمره ځوانان جوړوي، د نړیوال ملاتړ او تعامل د زیاتوالي غوښتنه وکړه او خبرداری یې ورکړ چې د افغانستان پرېښودل او انزوا، د دغه ځوان نسل راتلونکی نه شي جوړولی.

د ملګرو ملتونو د سیاسي ماموریت مشرې د دغې مرکې په بله برخه کې وویل، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا خپلواکې ارزونې له واکمنو چارواکو (طالبانو) سره د یوه جوړښت لرونکي تعامل د پیل لپاره سپارښتنې وړاندې کړې وې.

د هغې په وینا، که څه هم د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې او د خصوصي سکتور په څېر برخو کې رغنده ګامونه پورته شوي، خو په کلیدي دوسیو کې چې ډیپلوماتیک مشروعیت، له ترهګرۍ سره مبارزه، نړیوالې ژمنې او د ټولشموله حکومت جوړول پکې شامل دي، هېڅ پرمختګ نه دی شوی.

هغې څرګنده کړه چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا او د سیمې هېوادونو یو ځل بیا په افغانستان کې دننه د ترهګرو ډلو د حضور په اړه خپلې جدي اندېښنې څرګندې کړې دي.

ګانیون همدارنګه د تېر حکومت د پخوانیو چارواکو ترور ته په اشارې، د طالبانو د ټولبښنې په اړه وویل، چې «د دغه فرمان له اعلان سره سره، د هغې د نقض پېښې لا هم روانې دي. واکمنو چارواکو ته زموږ پیغام روښانه دی؛ تاسو ټولبښنه اعلان کړې ده، نو باید په بشپړه توګه یې پلي کړئ.»

د یوناما مشرې د نجونو د زده کړو له محرومیت او د ملګرو ملتونو د ښځینه کارکوونکو د کار له بندیز سره د طالبانو چلند د ملګرو ملتونو د منشور ښکاره نقض وباله او ویې ویل: «افغانستان لا هم په نړۍ کې یوازینی هېواد دی چې له شپږم ټولګي پورته نجونو ته په دولتي ښوونځیو کې د زده کړې اجازه نه ورکوي».

ګانیون په دې مرکه کې د یوناما پر سیاسي رول ټینګار وکړ او دا ماموریت یې په افغانستان کې «د نړیوالې ټولنې سترګې او غوږونه» وبلل.

اڅکزي په کوټه کې پرلت ته د وینا پر مهال وویل، کله چې شوروي ځواکونه افغانستان ته ننوتل، امریکا او د نړۍ ډېرو هېوادونو دا د یوه ستر ځواک له لوري پر یوه کوچني هېواد یرغل وباله او د افغانانو د ازادۍ د ملاتړ شعارونه یې ورکول.

د نوموړي په وینا، د نړۍ په دوو لویو جګړو کې شاوخوا ۳۰ هېوادونه ښکېل وو، خو د افغانستان د جګړې پر مهال نړۍ په دوو برخو ووېشل شوه، شوروي اتحاد او متحدین یې یوې خوا ته او امریکا، عربي او غربي هېوادونه، کمونېست چین او جاپان بلې خوا ته ودرېدل او ویل یې چې شوروي د افغانستان ازادي تر پښو لاندې کړې ده.

اڅکزي وویل، د هغه وخت د پاکستان پوځي واکمن جنرال ضیاءالحق د یوې خبري غونډې پر مهال، یوه خبریال افغان جنګیالیو ته د "باغیانو" ټکی وکاراوه، خو ضیاءالحق هغه سملاسي ودرولو او ویې ویل چې هغوی باغیان نه، بلکې "مجاهدین" او "د ازادۍ لپاره جنګېدونکي" دي.

هغه زیاته کړه، پاکستان هغه مهال د خپلو موخو لپاره افغانان د "الله سپاهیان" بلل او ویل یې چې افغانان د خالد بن ولید وارثان دي.

د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر ادعا وکړه چې د القاعدې پخوانی مشر ایمن الظواهري، چې په مصر کې د انور سادات د وژنې په قضیه کې بندي و، پاکستان له خپلو ملګرو سره راوست او د چیچن، تاجک او ازبک جنګیالیو ترڅنګ یې په پخوانیو قبایلي سیمو (فاټا) کې ځای پر ځای کړل.

د نوموړي په وینا، دغه وسله‌وال وروسته دومره پیاوړي شول چې شاوخوا ۱۳۰۰ سیمه‌ییز مشران یې ووژل.

اڅکزي وویل، کله چې شوروي ځواکونه له افغانستانه ووتل، امریکا ژمنه کړې وه چې د ازادۍ او ولسواکۍ لپاره ولاړه ده، خو د شوروي له وتلو وروسته امریکا هم افغانستان پرېښود او هېواد یې د ده په ټکو "د لېوانو خولې ته وغورځاوه".

هغه زیاته کړه، په افغانستان کې داسې سخت وضعیت رامنځته شو چې "خلکو د لوږې له امله د خلکو غوښې وخوړې."

اڅکزي وویل، امریکا، د هغې متحدین، روس او د هغه متحدین ټول د افغانستان پوروړي دي، ځکه د ده په وینا، په افغانستان کې یې له اټومي بم پرته نږدې هر ډول وسلې وکارولې او هېواد یې په کنډوالو بدل کړ.

هغه وویل، اوس هم هغه افغانان چې په پاکستان کې زېږېدلي، لوی شوي او زده کړې یې کړې دي، له هېواده ایستل کېږي، حال دا چې د ده په خبره، د جګړو او سیاستونو قربانیان همدغه خلک دي.