انالینا بربوک: په نړۍ کې هر کال د ټرافیکي پېښو له امله ۱،۱۶ میلیونه کسان مړه کیږي

د دغه سازمان په وینا، پنځه‌ګوني ماشومان له زیږون وروسته د شیدو له خوړلو عاجز وو، په ژېړوالي او کانګو اخته شوي وو او د یوه ماشوم روغتیايي وضعیت دومره خراب شوی و چې مور یې د هغه د ژوندي پاتې کېدو په اړه اندېښمنه وه.

نفیسې ویلي: «زما هېڅ یوه ماشوم شیدې نه شوای څښلی. یو یې ډېر ناروغ شو او وېرېدم چې ژوندی به پاتې نه شي.»

د «بې پولې ډاکټرانو» په خبره، له اته ورځو تخصصي پاملرنې وروسته د ماشومانو روغتیايي وضعیت په تدریجي ډول ښه شو او وروسته د نوي زېږېدلو ماشومانو څانګې ته ولېږدول شول.

نفیسې وايي: «نن زما پنځه واړه ماشومان ژوندي او روغ دي. هغوی شیدې څښلی شي او ژېړوالی یې هم له منځه تللی دی.»

بې پولې ډاکټران وايي، څوګوني زېږونونه، په ځانګړي ډول پنځه‌ګوني ماشومان، له جدي روغتیايي خطرونو سره مل وي او له وخته مخکې زېږېدلي او کم‌وزنه ماشومان د ژوند په لومړیو ورځو کې تخصصي طبي پاملرنې ته اړتیا لري.

دغه بنسټ د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۹مه، هم‌مهاله له هغې سره چې د نجونو پر منځنیو او لوړو زده‌کړو د بندیز ۱۷۶۴ورځې پوره شوې، د یوې افغانې مور له قوله لیکلي:«هره ورځ مې لور رانه پوښتي چې مورې، زه به کله بېرته ښوونځي ته ولاړه شم؟ لا هم ورته ځواب نه لرم، خو هېڅکله مې هیله نه ده له لاسه ورکړې. زما لور د زده‌کړې حق لري.»

د افغانستان د حقونو څار بنسټ ټینګار کړی چې د نجونو د زده‌کړو حق باید خوندي شي او له ټولو خواوو یې غوښتي چې د دې بنسټیز حق د تأمین لپاره درېځ ونیسي.

نږدې پنځه کاله کېږي چې په افغانستان کې نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو محرومې دي. د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د نجونو پر مخ د منځنیو ښوونځیو، لېسو او پوهنتونونو دروازې تړل شوې دي.

په دې موده کې، ملګرو ملتونو، نړیوالو بنسټونو او ګڼو هېوادونو په وار وار له طالبانو غوښتي چې د نجونو لپاره د زده‌کړو زمینه برابره کړي، خو تر اوسه د طالبانو له لوري په دې اړه کوم مثبت ګام نه دی پورته شوی او بندیزونه پر خپل ځای پاتې دي.

ښاغلي سادات پر ایکس خواله رسنۍ کې د یو لړ عکسونو په خبرو سره ليکلي، «دا د افغانستان د پخوانیو ملي دفاعي او امنیتي ځواکونو د هغو منسوبینو څېرې دي چې د طالبانو له خوا د افغانستان د واک ترلاسه کولو وروسته ووژل شول».

نوموړي پخوانیو سرتېرو ته د يو بل ورپېښ ګواښ په يادونې سره زیاته کړې د دوی «بېرته افغانستان ته په جبري ستنولو سره، په ځانګړې توګه له ایران او ترکیې څخه، دا ګواښ لا پسې زیات شوی دی».

همداراز سميع سادات ويلي: «موږ به د هر جرم مستند کولو، د هر نوم ساتلو او د هر یو قرباني لپاره د عدالت غوښتنې ته دوام ورکړو. د قتل، شکنجې او نورو سرغړونو مسوولین باید د قانون په وړاندې ځواب ویونکي ووسي».

هغه ويلي، هېڅ حکومت نه‌شي کولای خپل راتلونکی د وېرې او وحشت له لارې خوندي کړي.

د طالبانو سره خواخوږي لرونکو ته په خطاب سره یې ويلي «دې څېرو ته وګورئ او له ځانه وپوښتئ: که دا ستاسو پلار، مور، ورور، خور، زوی یا لور وی، نو څه به کېدل؟ دا یوازې شمېرې نه دي. دوی افغانان وو. دوی زموږ سرتېري وو. دوی زموږ وروڼه او خويندې دي. موږ به هغوی یاد ساتو، درناوی به یې کوو او هېڅکله به د عدالت له غوښتلو لاس وانه‌خلو».

طالبانو د سميع سادات تازه څرګندونو ته سمدستي کوم غبرګون نه دی ښودلي خو له دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.

د بښنې نړیوال سازمان د طالبانو په واک کې د افغانستان د وضعيت په اړوند د کال ۲۰۲۵م په خپل راپور کې ويلي و، چې طالبانو نه یوازې د ښځو او نجونو پر حقونو محدودیتونه زیات کړي، بلکې پر ځینو قومي او مذهبي ډلو یې تبعیضي چلند کړی او د شکنجې، له قانون پرته وژنو، د عادلانه محاکمې د نشتوالي يادګېرنه یې کړې وه.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت په خبرپاڼه کې ویلي، په دغو مراسمو کې د انجنیري، کرنې، حقوقو او سیاسي علومو، کمپیوټر ساینس، شرعیاتو، ښوونې او روزنې، اقتصاد او ادبیاتو پوهنځیو فارغانو ګډون کړی و.

تخار کې د طالبانو د والي مرستیال، مولوي حمیدالله ارشاد، په مراسمو کې له فارغو شویو محصلینو وغوښتل چې د طالبانو د «نظام» ملاتړ وکړي او ویې ویل چې حکومت د خپلو امکاناتو په چوکاټ کې د متخصصینو لپاره د کاري فرصتونو د برابرولو هڅه کوي.

دا فراغت په داسې حال کې ترسره کېږي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته افغان ښځې او نجونې له لوړو زده‌کړو محرومې دي. د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې د ښځینه محصلانو پر پوهنتوني زده‌کړو بندیز ولګاوه او دغه بندیز لا هم پر ځای دی.

ملګري ملتونه وايي، افغانستان اوس د نړۍ یوازینی هېواد دی چې نجونې او ښځې پکې له ثانوي او لوړو زده‌کړو څخه په رسمي ډول منع دي.

په دې توګه، د تخار پوهنتون د ۸۰۴ نارینه محصلینو فراغت د افغانستان د لوړو زده‌کړو د هغه متضاد وضعیت تازه بېلګه ده چې له یوې خوا د نارینه محصلینو د تحصیلي بهیر د دوام او فراغت مراسم ترسره کېږي، خو له بلې خوا د هېواد د نفوس نږدې نیمایي برخه له پوهنتوني زده‌کړو محرومه پاتې ده.

په افغانستان کې د یونیسف استازي، تاج‌الدین اویوواله، د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۹مه، په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې دغه روغتیايي خدمتونه د هغو کورنیو د ملاتړ لپاره برابر شوي چې روغتیايي پاملرنې ته جدي اړتیا لري.

د هغه په وینا، د دوامدارو روغتیايي خدمتونو وړاندې کول د ماشومانو د ژوند په ټولو پړاوونو کې د روغتیايي پاملرنې د تضمین په معنا دي او د ماشومانو او کورنیو د هوساینې لپاره مهم رول لري.

یونیسف ویلي، د دې ادارې موخه دا ده چې کورنۍ، په ځانګړي ډول ماشومان، د لومړنیو او اړینو روغتیايي خدمتونو دوامداره لاسرسي ته لاسرسی ولري.

دا په داسې حال کې ده چې افغانستان د راستنېدونکو د شمېر له زیاتېدو او روان بشري بحران سره مخ دی، او مرستندویه بنسټونه خبرداری ورکوي چې د روغتیايي خدماتو د دوام لپاره لا هم پراخو نړیوالو مرستو ته اړتیا شته.