ملګري ملتونه کابل کې د ځمکې لاندې اوبو او اقلیمي بدلون د مدیریت لپاره ۱۵ پروژې پلي کوي

هغه وایي، د باران اوبه د خېمو دننه راټولې شوې چې له امله یې بسترې، جامې او نور اړین توکي لمده شوي؛ ښځې، ماشومان او سپین‌ږېري اړ شوي چې څو ساعته په لمده او نامناسب چاپېریال کې تېر کړي.
د کډوالو په خبره؛ په پنډغالي کې د اوبو د اېستلو مناسب سیستم نه‌شته، له همدې امله ان عادي باران هم د بشري ستونزو لامل ګرځي. په دغه پنډغالي کې مېشتو ګڼو کورنیو ویلي، د باران پرمهال کوچني ماشومان د لمدېدو له امله ناروغ شوي او ښځې د ماشومانو د ساتنې، د خوړو برابرولو او د ورځنیو اړتیاوو پوره کولو پرمهال له سختو ستونزو سره مخ دي.
د روغتیايي خدمتونو محدود لاسرسی او د بېړنیو مرستو کمښت وضعیت لا پسې کړکېچن کړی دی. دغه پنډغالي کې مېشتې مېرمنې زرمینې افغان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي: «له سهاره روان باران زموږ خېمه په بشپړه توګه له اوبو ډکه کړه. د ماشومانو جامې، بسترې او د خوراکي توکو ډېره برخه مو لمده شوه. ورځ مو په وېره او اندېښنه کې تېره کړه. زموږ غوښتنه دا ده، چې خوندي استوګنځي، پاکې اوبه او نورې بنسټیزې اسانتیاوې برابرې شي؛ څو زموږ ماشومان له نورو ستونزو وژغورل شي».

له بشري مرستو سره تړلو ادارو په وار، وار خبرداری ورکړی، چې د کډوالو لپاره په لنډمهاله پنډغالو کې مېشت بې‌ځایه شوي کسان په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان د سختو موسمي شرایطو پرمهال تر ټولو ډېر زیان ویني.
د بارانونو په موسم کې د اوبو د اېستلو کمزوری سیستم، نامعیاري خېمې، د څښاک اوبو کمښت او محدود روغتیايي خدمتونه د ساري ناروغیو او نورو روغتیايي ګواښونو د زیاتېدو لامل کېدای شي.

اغېزمنو کورنیو او ځايي اوسېدونکو له اړونده چارواکو او مرستندویه بنسټونو غوښتنه کړې، چې په پنډغالي کې د پیاوړې او د اوبو پر وړاندې مقاومې خېمې برابرې کړي او ښځو، ماشومانو او نورو زیانمنو کسانو ته بېړنۍ روغتیايي مرستې، خوراکي توکي، پاکې اوبه او نورې بنسټیزې اړتیاوې ورسوي؛ څو د راتلونکو بارانونو پرمهال د بشري ستونزو کچه راکمه شي.

د طالبانو د ننګرهار د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو راکړو ورکړو د بندښت له کبله هېچا ته اجازه نشته چې کرنیز او حیواني محصولات په ناقانونه ډول هېواد ته راوارد کړي.

دغه ریاست ټینګار کړی چې د قاچاق د مخنیوي لپاره جدي اقدامات روان دي.

د ننګرهار ځايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې د تورخم او نورو فرعي لارو څخه د هر ډول توکو د قاچاق مخه به په کلکه ونیول شي. دوی له سوداګرو غوښتي چې له ناقانونه لارو د توکو له راوړلو ډډه وکړي، کنې له قانوني چلند سره به مخ شي.

له څو میاشتو راهسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې تړل شوي دي خو د سوداګریزو توکو قاچاق زیات شوی دی.

تېره ورځ په خوست کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي‌ و، چې ناپېژانده وسله‌والو د خوست په مرکز ۱۲ فامیلو سیمه کې د کې‌پي‌اېف ځواکونو یو پخوانی غړی ننګیالی چې په لالو مشهور و وژلی دی. ننګیالی تازه له امریکا نه خوست ته تللی و.

له پېښې یوه ورځ وروسته د یاد ولایت د طالبانو د والي‌ ویاند پېښه تایید کړې او زیاته کړې یې ده: «ننګیالی د محمدنظیر زوی په داسې حال کې د خپلو دښمنانو له لوري د توفنګچې په ډزو ووژل شو، چې ابدالي شفاخانې ته د یوه ناروغ پوښتنې ته ورغلی و او د شخصي دښمنۍ له امله وژل شوی دی».

ګربز زیاته کړې، چې په خواله رسنیو کې د یاد کس د وژنې په اړه خپرې شوې ادعاوې ناسمې دي او سیاسي رنګ ورکړل شوی. د معلوماتو له مخې؛ دوه کاله وړاندې د ننګیالي کشر ورور سید نظر هم ناپېژاندو وسله‌والو په خوست کې ترور کړی و.

یاد سازمان د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۹مه) ویلي، د یادې مېرمنې پنځه واړه ماشومان چې له خپلې مودې وړاندې او په کم وزن زېږېدلي وو؛ د دغه سازمان په ملاتړ د همدې روغتون د نویو زېږېدلو ماشومانو د ځانګړې پاملرنې په څانګه (NICU) کې تر درملنې او څار لاندې وو.

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان ویلي، له نږدې اتو ورځو ځانګړې روغتیایي پاملرنې وروسته د ماشومانو روغتیایي وضعیت په تدریجي ډول ښه شوی او هغوی د نویو زېږېدلو ماشومانو عادي څانګې ته لېږدول شوي دي.

تېره میاشت هم په بلخ کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست خبر ورکړی و، چې د دغه ولایت په حوزوي روغتون کې یوې مېرمنې په یو ځل پنځه ماشومان زېږولي چې درې یې نجونې او دوه یې هلکان وو.

د کندهار یوشمېر اوسېدونکي وایي، پخوا به د ښار په محدودو سیمو کې د محتسبینو حضور لیدل کېده؛ خو اوس د ښار په مهمو واټونو، څلورلارو او ګڼو بازارونو کې د دوی د درولو او پلټنې مرکزونه ډېر شوي دي.

د طالبانو امربالمعروف محتسبان په چېک پاینټونو کې هغه موټرونه هم دروي او پوښتنې ترې کوي، چې ښځې ورسره وي‌ او عربي حجاب یې کړی وي. د سرچینو په وینا؛ ډېری ځوانان د ږېرې خریلو او لنډولو یا د ظاهري بڼې له امله درول کېږي او په ځینو مواردو کې د هغوی ګرځنده ټیلیفونونه هم پلټل کېږي.

د کندهار ښار یو اوسېدونکی په دې اړه وايي: «موږ هره ورځ له دې وېرې سره له کوره وځو چې معلومه نه‌ده په کوم ځای کې به ودرول شو. لومړی ماسک لرې کوي، بیا ږېره ګوري او که د دوی له نظر سره برابره نه‌وي، سړی له ځان سره بیايي، ځینې کسان څو ورځې ورک وي او کورنۍ یې نه پوهېږي چې چېرې دي».

یو بل ځوان چې تازه له بند څخه خوشې شوی وايي، چې د هغه د نیول کېدو یوازینی لامل د ږېرې لنډوالی و. هغه وویل: «ماته یې وویل ږېره دې شرعي نه‌ده، وروسته یې ټیلیفون هم وکوت، درې ورځې بندي وم او کورنۍ مې نه پوهېده چې زه چېرې یم؛ تر خوشې کېدو وروسته یې خبرداری راکړ چې بیا داسې ونه شي».

بل خوا بیا په دغه ولایت کې یوشمېر ښځې وایي، د طالبانو امربالمعروف د ښځو پر وړاندې هم فشارونه زیات کړي او ان ښځو ته سپکې خبرې هم کوي. د کندهار یوه اوسېدونکې په دې اړه وايي: «موږ تور حجاب اغوندو، نو کله ناکله سپکې خبرې راته کېږي. یوه ورځ یوه راته وویل، که امریکایان تر اوسه افغانستان کې وای، تاسو به اوس بربنډې ګرځېدلای دغه ډول خبرې زموږ عزت ته زیان رسوي او ښځې سختې ځوروي».
هغه وایي: «طالبان غواړي چې د دوی د خوښې حجاب «څادري» په سر کړو».

د کندهار د اوسېدونکو په وینا؛ په وروستیو میاشتو کې د امر بالمعروف د فعالیتونو ساحه پراخه شوې ده. یوشمېر ټولنیز فعالان چې نه غواړي نومونه یې خپاره شي وایي، د خلکو ترمنځ د وېرې فضا ورځ تر بلې پراخېږي.

د دوی په باور؛ دغه وضعیت د ځوانانو ترمنځ د ناامنۍ احساس زیات کړی او ډېری کسان هڅه کوي له اړتیا پرته له کورونو ونه وځي.