ایران د دوغارون له لارې افغانستان ته د ترانزیټي او صادراتي توکو مستقیمه لار فعاله کړه

سیمه ییزو سرچینو د دوشنبې په ورځ افغانستان اینترنشنل ته وویل چې د نسي، شکي، جرم، شهربزرګ، کشم، ارګو، یفتل او څو نورو ولسوالیو په دولتي پوستونو کې بدلونونه راغلي دي.

دا بدلونونه د «سپاهي میهن» په نوم د یوې نوې جوړې شوې ډلې له ناڅاپي برید وروسته رامنځته شول؛ هغه برید چې د جمعې په سهار د دې لامل شو چې د یفتل ولسوالۍ د څو ساعتونو لپاره د طالبانو له کنټرول څخه ووځي.

سیمه ییزو سرچینو افغانستان اینترنشنل ته وویل چې د دوشنبې په ورځ د یادې ولسوالۍ لپاره د طالبانو نوی ولسوال او امنیه قوماندان معرفي کېږي.

مولوي قدیر غفوري د یفتل د نوي ولسوال او جهان‌خان نوري د یفتل د نوي امنیه قوماندان په توګه ټاکل شوي دي.

په شهربزرګ کې هم بدلونونه راغلي او عبدالوهاب فاروقي د نوي امنیه قوماندان په توګه ګمارل شوی دی.
کابل ته د فاتح له لېږدولو وروسته په نسي کې بدلونونه
وروسته له هغې چې طالبانو ناراضي قوماندان جمعه‌خان فاتح له نسي څخه کابل ته وغوښت، دې ډلې د نسي ولسوالۍ ولسوال او امنیه قوماندان له دندو ګوښه کړل او نوي کسان یې پر دندو وګومارل.

همدارنګه د جرم ولسوالۍ لپاره هم نوی امنیه قوماندان ټاکل شوی دی.

سمیع‌الله رسولي د نسي د ولسوال، حیات‌الله الماس د دې ولسوالۍ د امنیه قوماندان او شمس‌الله خالد د جرم ولسوالۍ د امنیه قوماندان په توګه ټاکل شوي او خپل کار یې پیل کړی دی.

دا بدلونونه وروسته له هغې وشول چې په وروستیو اونیو کې په نسي ولسوالۍ کې د طالبانو خپل منځي اختلافات زیات شول.

دا اختلافات هغه مهال اوج ته ورسېدل چې د طالبانو یو سیمه ییز قوماندان جمعه‌خان فاتح او د هغه تر امر لاندې ځواکونو د دې ډلې د جګپوړو چارواکو د امرونو له منلو سرغړونه وکړه.

جمعه‌خان فاتح په پای کې له څو اونیو خبرو اترو او د طالبانو د لوي درستیز په منځګړیتوب له بدخشان څخه کابل ته ولېږدول شو.

د طالبانو دکرنې اوبولګولو او مالدارۍ وزارت د معلوماتو له مخې، د ملګرو ملتونو د پروژو د خدمتونو دفتر یوه پلاوي د دغه وزارت د اوبولګولو او طبیعي سرچینو له مرستیال بازمحمد فیضان سره لیدلي او په کابل کې یې د ځمکنیو اوبو د تغذیې، د اوبو د سرچینو د مدیریت د پروژو د پلي کېدو په اړه خبرې کړې.

په دې لیدنه کې د یواېن اوپي اېس د پروژې مسولې یوکي ویلي دغه اداره په پام کې لري چې د کابل ولایت د یو شمېر ولسوالیو په کلیو کې شاوخوا ۱۵ پروژې د ځمکنیو اوبو د تغذیې، د وچکالۍ د اغېزو د کمولو، د اوبو د سطحې د ټیټېدو د مخنیوي او د سېلابونو د مهارولو په موخه پلي کړي، څو خلک وکولای شي له اوبیزو سرچینو څخه ښه ګټه واخلي او د ژوند وضعیت یې ښه شي.

فیضان د دې نوښت هرکلی کړی او ویلي دي که څه هم په کابل کې د اوبو د تغذیې یو شمېر پروژې پخوا هم پلي شوې خو دغه اقدامات د اوبو د کمښت د ستونزې د حل لپاره بسنه نه کوي.

نوموړي په کابل کې د وګړو د زیاتوالي په یادونې سره د اوبو د سرچینو د مدیریت د پروژو پر پراختیا ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، د کرنې وزارت او یواېن اوپي اېس ترمنځ ګډه همکاري او همغږي کولی شي د دغو پروژو د ژر پیل او باکیفیته پلي کېدو زمینه برابره کړي.

د ملګرو ملتونو د یادې ادارې استازو ویلي د دغو پروژو موخه د کابل د کرونده ګرو او اوسېدونکو ملاتړ، د اوبو د سرچینو د مدیریت ښه والی، د ځمکنیو اوبو د تغذیې پیاوړتیا او د ویجاړوونکو سېلابونو د ګواښ کمول دي.

کابل له هغو ولایتونو څخه دی چې په وروستیو کلونو کې د اقلیمي بدلون، پرله پسې وچکالۍ، د نفوس د زیاتوالي او د ځمکنیو اوبو د کچې د ټیټېدو له جدي ستونزو سره مخ دی.

هغه وایي، د باران اوبه د خېمو دننه راټولې شوې چې له امله یې بسترې، جامې او نور اړین توکي لمده شوي؛ ښځې، ماشومان او سپین‌ږېري اړ شوي چې څو ساعته په لمده او نامناسب چاپېریال کې تېر کړي.
د کډوالو په خبره؛ په پنډغالي کې د اوبو د اېستلو مناسب سیستم نه‌شته، له همدې امله ان عادي باران هم د بشري ستونزو لامل ګرځي. په دغه پنډغالي کې مېشتو ګڼو کورنیو ویلي، د باران پرمهال کوچني ماشومان د لمدېدو له امله ناروغ شوي او ښځې د ماشومانو د ساتنې، د خوړو برابرولو او د ورځنیو اړتیاوو پوره کولو پرمهال له سختو ستونزو سره مخ دي.
د روغتیايي خدمتونو محدود لاسرسی او د بېړنیو مرستو کمښت وضعیت لا پسې کړکېچن کړی دی. دغه پنډغالي کې مېشتې مېرمنې زرمینې افغان افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي: «له سهاره روان باران زموږ خېمه په بشپړه توګه له اوبو ډکه کړه. د ماشومانو جامې، بسترې او د خوراکي توکو ډېره برخه مو لمده شوه. ورځ مو په وېره او اندېښنه کې تېره کړه. زموږ غوښتنه دا ده، چې خوندي استوګنځي، پاکې اوبه او نورې بنسټیزې اسانتیاوې برابرې شي؛ څو زموږ ماشومان له نورو ستونزو وژغورل شي».

له بشري مرستو سره تړلو ادارو په وار، وار خبرداری ورکړی، چې د کډوالو لپاره په لنډمهاله پنډغالو کې مېشت بې‌ځایه شوي کسان په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان د سختو موسمي شرایطو پرمهال تر ټولو ډېر زیان ویني.
د بارانونو په موسم کې د اوبو د اېستلو کمزوری سیستم، نامعیاري خېمې، د څښاک اوبو کمښت او محدود روغتیايي خدمتونه د ساري ناروغیو او نورو روغتیايي ګواښونو د زیاتېدو لامل کېدای شي.

اغېزمنو کورنیو او ځايي اوسېدونکو له اړونده چارواکو او مرستندویه بنسټونو غوښتنه کړې، چې په پنډغالي کې د پیاوړې او د اوبو پر وړاندې مقاومې خېمې برابرې کړي او ښځو، ماشومانو او نورو زیانمنو کسانو ته بېړنۍ روغتیايي مرستې، خوراکي توکي، پاکې اوبه او نورې بنسټیزې اړتیاوې ورسوي؛ څو د راتلونکو بارانونو پرمهال د بشري ستونزو کچه راکمه شي.

د طالبانو د ننګرهار د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو راکړو ورکړو د بندښت له کبله هېچا ته اجازه نشته چې کرنیز او حیواني محصولات په ناقانونه ډول هېواد ته راوارد کړي.

دغه ریاست ټینګار کړی چې د قاچاق د مخنیوي لپاره جدي اقدامات روان دي.

د ننګرهار ځايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې د تورخم او نورو فرعي لارو څخه د هر ډول توکو د قاچاق مخه به په کلکه ونیول شي. دوی له سوداګرو غوښتي چې له ناقانونه لارو د توکو له راوړلو ډډه وکړي، کنې له قانوني چلند سره به مخ شي.

له څو میاشتو راهسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې تړل شوي دي خو د سوداګریزو توکو قاچاق زیات شوی دی.

تېره ورځ په خوست کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي‌ و، چې ناپېژانده وسله‌والو د خوست په مرکز ۱۲ فامیلو سیمه کې د کې‌پي‌اېف ځواکونو یو پخوانی غړی ننګیالی چې په لالو مشهور و وژلی دی. ننګیالی تازه له امریکا نه خوست ته تللی و.

له پېښې یوه ورځ وروسته د یاد ولایت د طالبانو د والي‌ ویاند پېښه تایید کړې او زیاته کړې یې ده: «ننګیالی د محمدنظیر زوی په داسې حال کې د خپلو دښمنانو له لوري د توفنګچې په ډزو ووژل شو، چې ابدالي شفاخانې ته د یوه ناروغ پوښتنې ته ورغلی و او د شخصي دښمنۍ له امله وژل شوی دی».

ګربز زیاته کړې، چې په خواله رسنیو کې د یاد کس د وژنې په اړه خپرې شوې ادعاوې ناسمې دي او سیاسي رنګ ورکړل شوی. د معلوماتو له مخې؛ دوه کاله وړاندې د ننګیالي کشر ورور سید نظر هم ناپېژاندو وسله‌والو په خوست کې ترور کړی و.