نرګس نهان: طالبان د اقلیمي ګواښونو پر ځای د حجاب، وژنو او د شتمنیو پر لوټ بوخت دي

فیفا دغه درجه بندي د سه شنبې په ورځ خپره کړه. د ۲۰۲۶م نړیوال جام سیالۍ د جولای په ۱۹مه پای ته ورسېدې، چې په پایلوبه کې هسپانیې د ارجنټاین لوبډلې ته ماتې ورکړه او د نړیوال جام اتلولي یې وګټله. له همدې امله هسپانیه په نوې درجه بندۍ کې له دویم ځای څخه لومړي ځای ته لوړه شوې ده.

ارجنټاین، چې د ۲۰۲۲م نړیوال جام اتله او د ۲۰۲۶م نړیوال جام پایلوبې ته رسېدلې لوبډله وه، اوس په دویم مقام کې ده. فرانسه درېیم، انګلستان څلورم او برازیل پنځم ځای لري.

د مراکش ملي لوبډله په شپږم مقام کې ده، پرتګال د دوو ځایونو له ښکته کېدو وروسته اووم مقام ته تللی دی. بلجیم اتم، هالنډ نهم او مکسیکو لسم ځای خپل کړی دی.

د سیمې په کچه، ایران په ۲۲م، هند په ۱۳۸م او افغانستان په ۱۷۱م مقام کې دی. پاکستان د ۲۱۰ هېوادونو په نوملړ کې په ۱۹۸م ځای کې قرار لري، په داسې حال کې چې سان مارینو د دې درجه بندۍ وروستی هېواد دی.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر نداء محمد ندیم د خپل وزارت د رهبرۍ شورا غونډه کې د مشورې پر اهمیت خبرې کړې او ویلي یې دي چې د مشورو پر بنسټ د ترسره شویو کارونو پایلې تل ښې وي.

نوموړي ټینګار وکړ چې هڅه باید وشي ترڅو ټولې رسمي ناستې په دیني مذاکرې، نصایحو او هدایاتو سره پیل شي. خبرپاڼه کې راغلي، د یاد وزارت د محصلانو چارو معین مولوي عبدالله سیحان ګډونوالو ته د مسلمانانو د امیر او خلیفه په اړه تفصیلي بیان وړاندې کړی دی.

خبرپاڼه زیاتوي،‌په دې ناسته کې د تېرې رهبري شورا د پرېکړو د ارزونې ترڅنګ، د څېړنې، تألیف او ژباړې ریاست اړوند درې بېلابېل لارښودونه له هر اړخیز بحث وروسته تایید شول. د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتو له مخې، په دغه غونډه کې د پوهنتونونو د استادانو د علمي او مسلکي ارزونې لارښود هم د شورا د غړو لخوا تصویب شوی دی.

د شورا غړو دغه راز د ماسټرۍ او دوکتورا پروګرامونو د زده‌کړیالانو د فیسونو د ورکړې پر څرنګوالي بحث وکړ او په دې اړه یې لازمې پرېکړې وکړې. د غونډې په وروستۍ برخه کې د دولتي پوهنتونونو او دیني جامعاتو د مالي او اداري چارو د مرستیالانو د پلانونو د ارزونې راپور وړاندې او د شورا له لوري تایید شو.

هغه په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د طالبانو له لوري له تعلیمي بهیر څخه د نجونو حذفول، د ښځینه ښوونکو د شمېر کمښت او د بدیلو زده‌کړو محدودیت د هېواد پر علمي ظرفیت سخت برید دی. د هغه په وینا، د ایدیولوژیکو زده‌کړو پراخېدل د هېواد علمي او تربیتی ظرفیت په کلکه کمزوری کړی او د ښځو او نارینه وو ترمنځ یې علمي واټن لا پسې زیات کړی دی.

د پوهنې پخواني وزیر پر سوداګرو، خیر غوښتونکو او کورنیو او نړیوالو مرستندویه بنسټونو غږ کړی چې په دې سختو شرایطو کې له اغېزمنو خلکو سره مرستې وکړي. هغه ټینګار کړی چې د دغه وضعیت دوام به هر کال له نړۍ سره د افغانستان علمي فاصله نوره هم ژوره او پراخه کړي.

میرویس بلخي په خپل یادښت کې روښانه کړې ده چې د پوهنې په جوړښت کې دغه ډول بدلونونه د ټولنې پر راتلونکي نسل باندې خورا منفي اغېزې کوي. نوموړي د بدیلو لارو چارو پر موندلو او د تعلیمي سکټور پر ملاتړ د یوې جدي اړتیا په توګه ټینګار کړی او غوښتنه یې کړې چې د پوهنې د بشپړ زوال مخه ونیول شي.

دا په داسې حال کې ده چې طالبانو له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی دی. د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) ویلي چې دغه بندیز د کال ۸۴ میلیونه ډالره اقتصادي زیان اړوي او تر ۲۰۳۰ کال پورې به افغانستان د ۲۵زره ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ کړي؛ د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارد بنت هم دا بندیز د نه منلو وړ بللی دی.

د ازادۍ جبهې په خپله اعلامیه کې ویلي چې په نورستان ولایت کې د سېلابونو له امله پر اداري ودانیو د اوبو راوتل او د طالبانو د یو شمېر مسوولینو مړینه، د دې ډلې بې‌کفایتي او د مسلکي پوهې نشتوالی ښيي. دغې جبهې ادعا کړې چې طالبانو د عامه خدماتو د مدیریت لپاره غیر مسلکي کسان ګمارلي دي او د پېښو د سم مدیریت وړتیا نه لري.

دغه راز د افغانستان د ازادۍ جبهې ادعا کړې چې په ختیځ زون او په ځانګړې توګه په نورستان ولایت کې د دوی وسله‌وال چریکان د سېلاب ځپلو کورنیو تر څنګ ولاړ دي او له هغوی سره یې مرستې پیل کړې دي. دغې مخالفې ډلې پر ټولو شتمنو خلکو او نړیوالو مرستندویه ټولنو غږ کړی چې په دغو سختو شرایطو کې د خلکو لاسنیوی وکړي.

بل لور ته، د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني هم د نورستان په سېلابونو کې د طالبانو پر مدیریت کلکې نیوکې کړې دي. ښاغلي غني ویلي چې طالبان باید د دغو تکراري او مرګونو طبیعي پېښو د اغېزو په کمولو کې د پاتې راتلو او د چمتووالي د نشتوالي په اړه ولس ته ځواب ویونکي اوسي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې د چنګاښ په ۳۰مه اعلان وکړ چې په نورستان کې د سېلابونو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۲۳ ته لوړ شوی، تر ۱۰۰ ډېر کسان لا درکه دي او شاوخوا ۸۰ نور ټپیان شوي دي. په ورته وخت کې، اروپایي ټولنې او په کابل کې د ایران د اسلامي جمهوریت، ترکیې، بریتانیا او جاپان سفارتونو د قربانیانو له کورنیو سره د خواخوږۍ څرګندولو ترڅنګ د مرستندویه ټیمونو د لېږلو خبر ورکړی دی.

دغه بنسټ د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۳۰مه، په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې سالم ماشومان یوازې د خپلو کورنیو لپاره ارزښت نه لري، بلکې د ټولنې لپاره هم یوه مهمه پانګه ګڼل کېږي.

له پولیو څخه پاک افغانستان بنسټ له کورنیو غوښتي چې خپلو ماشومانو ته ټول اړین واکسینونه ورکړي، څو هغوی د هغو ناروغیو پر وړاندې خوندي پاتې شي چې د واکسین له لارې یې مخنیوی کېدای شي.

دغه بنسټ زیاته کړې چې د ماشومانو د روغتیا ساتنه د هغوی د سالمې ودې زمینه برابروي او په راتلونکي کې یې د یوې پیاوړې ټولنې په جوړولو کې د فعالې ونډې اخیستو لپاره لاره هواروي.

افغانستان لا هم د هغو هېوادونو له ډلې څخه دی چې د پولیو ناروغۍ له ګواښ سره مخ دی، او روغتیايي بنسټونه په دوامداره توګه ټینګار کوي چې د ماشومانو منظم واکسین کول د دې ناروغۍ د خپرېدو د مخنیوي لپاره اړین دي.