میرویس بلخي: د افغانستان تعلیمي نظام په بشپړ ډول سقوط شوی دی

د ازادۍ جبهې په خپله اعلامیه کې ویلي چې په نورستان ولایت کې د سېلابونو له امله پر اداري ودانیو د اوبو راوتل او د طالبانو د یو شمېر مسوولینو مړینه، د دې ډلې بې‌کفایتي او د مسلکي پوهې نشتوالی ښيي. دغې جبهې ادعا کړې چې طالبانو د عامه خدماتو د مدیریت لپاره غیر مسلکي کسان ګمارلي دي او د پېښو د سم مدیریت وړتیا نه لري.

دغه راز د افغانستان د ازادۍ جبهې ادعا کړې چې په ختیځ زون او په ځانګړې توګه په نورستان ولایت کې د دوی وسله‌وال چریکان د سېلاب ځپلو کورنیو تر څنګ ولاړ دي او له هغوی سره یې مرستې پیل کړې دي. دغې مخالفې ډلې پر ټولو شتمنو خلکو او نړیوالو مرستندویه ټولنو غږ کړی چې په دغو سختو شرایطو کې د خلکو لاسنیوی وکړي.

بل لور ته، د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني هم د نورستان په سېلابونو کې د طالبانو پر مدیریت کلکې نیوکې کړې دي. ښاغلي غني ویلي چې طالبان باید د دغو تکراري او مرګونو طبیعي پېښو د اغېزو په کمولو کې د پاتې راتلو او د چمتووالي د نشتوالي په اړه ولس ته ځواب ویونکي اوسي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې د چنګاښ په ۳۰مه اعلان وکړ چې په نورستان کې د سېلابونو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۲۳ ته لوړ شوی، تر ۱۰۰ ډېر کسان لا درکه دي او شاوخوا ۸۰ نور ټپیان شوي دي. په ورته وخت کې، اروپایي ټولنې او په کابل کې د ایران د اسلامي جمهوریت، ترکیې، بریتانیا او جاپان سفارتونو د قربانیانو له کورنیو سره د خواخوږۍ څرګندولو ترڅنګ د مرستندویه ټیمونو د لېږلو خبر ورکړی دی.

دغه بنسټ د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۳۰مه، په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې سالم ماشومان یوازې د خپلو کورنیو لپاره ارزښت نه لري، بلکې د ټولنې لپاره هم یوه مهمه پانګه ګڼل کېږي.

له پولیو څخه پاک افغانستان بنسټ له کورنیو غوښتي چې خپلو ماشومانو ته ټول اړین واکسینونه ورکړي، څو هغوی د هغو ناروغیو پر وړاندې خوندي پاتې شي چې د واکسین له لارې یې مخنیوی کېدای شي.

دغه بنسټ زیاته کړې چې د ماشومانو د روغتیا ساتنه د هغوی د سالمې ودې زمینه برابروي او په راتلونکي کې یې د یوې پیاوړې ټولنې په جوړولو کې د فعالې ونډې اخیستو لپاره لاره هواروي.

افغانستان لا هم د هغو هېوادونو له ډلې څخه دی چې د پولیو ناروغۍ له ګواښ سره مخ دی، او روغتیايي بنسټونه په دوامداره توګه ټینګار کوي چې د ماشومانو منظم واکسین کول د دې ناروغۍ د خپرېدو د مخنیوي لپاره اړین دي.

دغه ادارې د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۳۰مه، په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې یاد موسم به د چهارشنبې په ورځ د نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، لوګر، میدان وردګ، پکتیا، خوست، پکتیکا او غزني ولایتونه اغېزمن کړي.

د خبرپاڼې له مخې، په دغو ولایتونو کې د اورښت کچه د بېلابېلو سیمو له مخې له ۱۰تر ۳۵ میلی‌مترو پورې اټکل شوې ده.

د هواپوهنې ادارې همداراز ویلي چې په مرکزي، ختیځو، سوېل ختیځو، سوېلي او لوېدیځو ولایتونو کې د دوړو او خاورو له طوفانونو سره د مل سختو بادونو د لګېدو احتمال هم شته.

د دغو بادونو چټکتیا د هېواد په بېلابېلو سیمو کې له ۵۰تر ۱۰۰ کیلومترو په ساعت پورې اټکل شوې ده.

چارواکو له اوسېدونکو غوښتي چې د سختو بارانونو، ناڅاپي سېلابونو او تندو بادونو پر مهال احتیاطي تدابیر ونیسي، په ځانګړي ډول هغه کسان چې د سیندونو، خوړونو او سېلاب‌ځپلو سیمو ته نږدې ژوند کوي.

هغې پر اېکس پاڼه لیکلي چې د نورستان شریف خلک له دې وړاندې هم له سختې بې‌وزلۍ، ګڼو ستونزو او د لومړنیو ټولنیزو خدماتو له نشتوالي سره لاس او ګرېوان وو او اوس دغو سېلابونو د هغوی ژوند نور هم له ګواښ سره مخ کړی دی.

فوزیه کوفي وایي چې دوی هم د خپل توان تر کچې له ځایي خلکو سره په همغږۍ او اړیکه کې دي او چمتو دي چې د مرستې رسولو په بهیر کې برخه واخلي.

مېرمن کوفي په داسې حال کې د نورستان له سېلاب ځپلو سره د بېړنیو مرستو غوښتنه کوي چې په دې وروستیو کې د هېواد په بېلابېلو سیمو، په ځانګړي ډول په نورستان کې خونړیو سېلابونو خلکو ته درانه ځاني او مالي زیانونه اړولي او د مرستندویه ادارو د راپورونو له مخې سلګونه کورنۍ بېړنیو خوراکي او غیرخوراکي توکو ته جدي اړتیا لري.

بل لور ته، د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې اعلان کړی چې په نورستان کې د سېلابونو له امله د مړو شویو کسانو رسمي شمېر ۲۳ ته لوړ شوی او تر ۱۰۰ ډېر نور لا هم لادرکه دي.

په ورته وخت کې، اروپايي ټولنې او په کابل کې د ایران، ترکیې، بریتانیا او جاپان سفارتونو د دغو سېلابونو له قربانیانو سره همدردي ښودلې او د کډوالۍ نړیوال سازمان سیمې ته د خپلو مرستندویه ډلو د لېږلو خبر ورکړی دی.

د دغه وزارت مالي او اداري معین شهاب‌الدین ثاقب د چنګاښ په ۳۰مه نېټه د لوحو او اعلاناتو د تابلوګانو د اصلاح له کمیسیون سره په کابل کې وکتل او پر دې لړۍ یې ټینګار وکړ.

په دې ناسته کې چې د مرکزي ثبت او فکري مالکیتونو عمومي رییس محمدحلیم مستعین او د صنعت او سوداګرۍ وزارت د اطلاعاتو او استراتژۍ رئیس محمد اصف الیاس هم حضور درلود، پرېکړه وشوه چې د نویو جوازونو د صادرولو پر مهال به د بهرنیو نومونو پر ځای د هغو ژباړه په ملي ژبو لیکل کېږي.

شهاب‌الدین ثاقب په دې لیدنه کې ویلي دي چې د یوې ټولنې اساس او بنسټ د هغې کلتور دی او باید ټولې تبلیغاتي لوحې د کلتوري ارزښتونو سره سمې اصلاح شي.

د نوې پرېکړې له مخې، هغه پخواني صادر شوي سوداګریز جوازونه چې په انګلیسي ژبه لیکل شوي دي، باید بیرته اصلاح او له ملي ژبو سره برابر شي. د لوحو د اصلاح کمیسیون به په اونیز ډول په بازارونو کې څارنه کوي او د هغو شرکتونو نومونه به د مشورې او جوازونو د اصلاح لپاره له صنعت او سوداګرۍ وزارت سره شریکوي.

د دغه وزارت په لارښوونه، په نویو جوازونو کې د بهرنیو اصطلاحاتو پر کارولو د جدي احتیاط لارښوونه شوې او ویل شوي چې د ضرورت په وخت کې باید د بهرنیو کلمو تر څنګ د هغو پښتو یا دري ژباړه هم ذکر شي. دغه وزارت زیاته کړې ده چې دا ګام په هېواد کې د لوحو او جوازونو د کلتوري اصلاح او د ملي ژبو د پیاوړتیا په هدف اخیستل کېږي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو په اداري او کلتوري جوړښتونو کې پراخ بدلونونه روان دي او د دغې ډلې مشر تر دې وړاندې د دولتي ادارو له نومونو څخه د «ملي» کلمې د لیرې کولو او پر ځای یې د «عمومي» کلمې د کارولو امر کړی و.

برعکس دغه ډلې د ملي ژبو پر ځای عربي نومونه د خپلو ادارو لپاره غوره کړي چې تازه یې د پولیسو نوم «شرطې» ته اړولی او ټرافیک یې په «عبور او مرور» بدل کړې دي.