د جنسي ځورونو په تور؛ د جرمونو نړیوالې محکمې خپل څارنوال کریم خان له دندې ګوښه کړ

که دا لايحه تصويب شي، په امريکا کې مېشت افغانان به د اېستلو پر وړاندې قانوني خونديتوب او د کار کولو اجازه ترلاسه کړي.

د دې طرحې ملاتړي وايي، هغه افغانان چې د افغانستان د شل کلنې جګړې پر مهال يې له امريکايي ځواکونو سره همکاري کړې، بايد د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته بېرته ونه‌لېږل شي.

جېسن کرو، سم ليکارډو، ډان بيکن او ماريا اېلويرا سالازار چې د امريکا د استازو جرګې د ډيموکراټ او جمهوري‌پال ګوندونو غړي دي، دغه لايحه کانګرس ته وړاندې کړې ده.

د دې طرحې له مخې، هغه افغانان چې اوس مهال په امريکا کې مېشت دي او د شرايطو وړ وي، کولای شي د اېستلو پر وړاندې د خونديتوب او د کار جواز لپاره غوښتنليکونه وړاندې کړي. که دا لايحه تصويب شي، دغه خونديتوب به د ۲۰۲۹ کال د جولای تر لومړۍ نېټې پورې د اعتبار وړ وي.

د وړتيا د ترلاسه کولو لپاره غوښتونکي بايد د قانون له تصويب وروسته په پرله‌پسې ډول په امريکا کې په فزيکي توګه حضور ولري، خپل بايومټريک او نور معلومات وسپاري او د جنايي مخينې او د ملي امنيت اړوند ټولې پلټنې په برياليتوب سره بشپړې کړي.

د امريکا د کورني امنيت وزارت به مکلف وي، چې د لنډمهالي خونديتوب او د کار جواز غوښتنليکونه په عادي ډول د ۹۰ ورځو په موده کې وڅېړي. خو دا لايحه لا هم د وروستي تصويب لپاره په کانګرس کې له سخت بهير سره مخ ده.

اوس مهال جمهوري‌پال ګوند د امريکا په استازو جرګه کې اکثريت لري او د دې خونديتوب د مودې هر ډول غځول بايد د استازو جرګې او سنا له تصويب وروسته د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د لاسليک لپاره ولېږل شي.

دا ګام په داسې حال کې پورته کېږي، چې د ټرمپ اداره د افغانستان په ګډون د څو هېوادونو د وګړو لپاره د لنډمهالي خونديتوب د پای ته رسولو هڅې روانې ساتلې دي.

جېسن کرو چې د ډيموکراټ ګوند استازی او د افغانستان د جګړې پخوانی سرتېرى دی، د افغانانو د همکارۍ په يادولو سره وويل: «کله چې مې په افغانستان کې دنده ترسره کوله، د زړورو افغانانو ترڅنګ مې جګړه وکړه. که د هغوی مرسته نه‌وای، ښايي نن ژوندی نه وای».

هغه زياته کړه، چې امريکا له دغو کسانو سره د ملاتړ ژمنه کړې او بايد پر خپلې ژمنې ودرېږي.

د جمهوري‌پال ګوند استازي ډان بيکن وويل: «امريکا بايد هغو افغان متحدانو ته شا نه‌کړي چې زموږ د ځواکونو د ملاتړ لپاره يې خپل هر څه له خطر سره مخ کړل».

د فلوريډا ايالت د جمهوري‌پال ګوند استازې ماريا اېلويرا سالازار په يوې خبرپاڼه کې وويل: «افغانستان لا هم د طالبانو تر ولکې لاندې دی او زرګونه هغه افغانان چې امريکا ته پناه راوړې، نه‌شي کولای په خوندي ډول خپل هېواد ته ستانه شي. د هغوی په منځ کې داسې کورنۍ هم شته چې د امريکايي سرتېرو ترڅنګ ولاړې وې، زموږ د هېواد د ملاتړ لپاره يې هر څه له خطر سره مخ کړل او که بېرته ستنېدو ته اړې شي، د ځورونې او تعقيب له جدي ګواښ سره به مخامخ شي».

د دې طرحې ملاتړي وايي، له هغه وخت راهيسې چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست مياشت کې بيا واک ترلاسه کړی، د افغانستان امنيتي وضعيت لا هم خطرناک دی. د دوی په وينا، زرګونه هغه افغانان چې امريکا ته یې پناه وړې، که بېرته افغانستان ته واستول شي، د تاوتريخوالي، ځورونې او د طالبانو له خوا د تعقيب له جدي خطر سره به مخ شي.

نور رحمان اخلاقي د جمعې په ورځ (د زمري ۲مه) په خپله اېکس‌پاڼه زیاته کړې، چې طالبانو په تېرو شلو کلونو کې د جګړې او «جهالت» له لارې د افغانستان تر ټولو طلایي فرصتونه له منځه یووړل او په تېرو پنځو کلونو کې یې په ظلم او ځپنې سره هېواد څو لسیزې شاته سوق کړ. هغه زیاته کړې، چې دغه ډله په کورنۍ او نړیواله کچه د لږ تر لږه مشروعیت په ترلاسه کولو کې هم پاتې راغلې او اوس له سخت بې‌باورۍ او د انسجام له بحران سره مخ ده.

د کډوالو او راستنېدونکو چارو دغه پخواني وزیر پر سیاستوالو، سیاسي او رسنیزو فعالانو غږ کړی، چې د تاریخ په سم لوري کې ودرېږي او د افغانستان ازادي، ابادي او عزت خپل اصلي هدف وګرځوي.

هغه روښانه کړې، چې په هره ټولنه کې نوي بدلونونه له ځان سره د بېلابېلو ډلو د لوېدو او راپورته کېدو لامل ګرځي او خلک د سختیو په وخت کې د دعوه لرونکو کچه تلي.

اخلاقي ټینګار کړی، تر ټولو مهمه مسئله دا ده، چې د افغانستان خلک د ازادۍ پر لور یوه لاره وګوري او د عزت، ژغورنې او انساني ژوند ته د رسېدو لپاره خپل امید له لاسه ورنه‌کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې پرون (پنجشنبه د زمري لومړۍ) د بدخشان په زیباک ولسوالۍ کې د ازادۍ جبهې د ځواکونو او طالبانو ترمنځ نښتې پیل شوې دي. دغې جبهې اعلان کړی، چې په زیباک کې یې د طالبانو پر پوستو بریدونه کړي او په پایله کې یې لږ تر لږه ۲۱ طالبان وژل شوي او ۳۷ نور ټپیان دي او ځینې سرحدي پوستې یې هم نیولې دي، خو بل لور ته د طالبانو چارواکو ویلي، چې په دغو نښتو کې د مخالفانو پنځه کسان وژل شوي دي.

له دې سره سم، سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، نن ماښام هغه چورلکې چې بدخشان ته یې د طالبانو تازه دمي ځواکونه لېږدول، د «ازادۍ جبهې» له‌خوا د راکټي برید موخه ګرځېدلي دي. د سرچینو په وینا، دغه برید په غرنیو سیمو کې د طالبانو د تازه دمو ځواکونو د ځای پر ځای کېدو مخه نیولې ده.

سرچینو د دې پېښې د احتمالي تلفاتو یا زیانونو په اړه جزییات نه‌دي ورکړي او همداراز طالبانو او د ازادۍ جبهې هم تر اوسه د دې ادعا په اړه غبرګون نه‌دی ښودلی.

د نورستان ولایت لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د جمعې په ورځ (د زمري ۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه پېښه په یاد کان کې د چاودېدونکو کارېدونکو توکو د چاودنې له امله رامنځته شوې ده.

د خبرپاڼې له‌مخې، د یادو کان کېندونکو جسدونه له کان څخه را اېستل شوي او خپلو کورنیو ته سپارل شوي دي.

شنونکي وايي، د هېواد په کابو ټولو کانونو کې د کارګرو خوندیتوب ته چندانې پام نه‌کېږي او ان حفاظتي وسایل هم نه‌لري او له همدې امله ډېری وخت په کاني پېښو کې کارګر قرباني کېږي.

د بادغیس ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند صدیق‌الله صدیقي وايي، دغه پېښه تېره شپه د بادغیس- هرات پر لویه لاره د بادغیس د مرکز اړوند په بند سبزک سیمه کې هغه مهال رامنځته شوه، چې یو لنډکروزر موټر د ډېر سرعت له امله له سړک څخه منحرف او چپه شو.

د نوموړي په وینا، په ټپيانو کې د درېیو روغتیايي وضعیت ډېر نازک وو او د درملنې لپاره د هرات حوزوي روغتون او پاتې نور یې د بادغیس مرکزي روغتون ته لېږدول شوي دي.

سره له دې چې دغه پېښه د ډېر سرعت له امله رامنځته شوې، خو ځايي ټرافیک مسوولینو د پلټونو له دوامه خبر ورکړی دی.

د بشري حقونو یاد سازمان د راپور له مخې، دغه درې کسان د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ په ۱۰مه د اصفهان په یوه واټ کې د حکومتي ځواکونو له خوا نیول شوي وو او تر نیول کېدو وروسته ۴۰ ورځې د ایران د اطلاعاتو وزارت په توقیف خونه کې په بشپړه بې خبرۍ کې ساتل شوي وو.

د ههنګاو په وینا، هغوی په دې موده کې له خپلو کورنیو او له بهرنۍ نړۍ سره له هر ډول اړیکې محروم وو.

ههنګاو وایي، نیول شوي کسان افشار شاه احمدي، ایمان شفایي او صدرالدین احمدزاده نومیږي.

د راپور له مخې، ایمان شفایي تر نیول کېدو مخکې د تنفسي ناروغۍ له ستونزې سره مخ و، خو د سختو پلټنو او د طبي پاملرنې د نشتوالي له امله یې ناروغي په شدیدې سالنډۍ بدله شوې او لا هم له درملنې او درملو بې برخې دی.

ههنګاو وایي، افشار شاه احمدي او ایمان شفایي له خپلو کورنیو سره په اصفهان کې اوسېدل، او صدرالدین احمدزاده د کار لپاره ایران ته تللی و.

دغه سازمان همداراز ویلي چې د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۱۹مه د اصفهان د «علیخاني میدان» د دوسیې د دوو تورنو کسانو د اعدام حکم په پټه د اصفهان په مرکزي زندان کې اجرا شوی چې یو له هغوی ۲۳ کلن افغان وګړی ګل محمد محمدي و.

ههنګاو دا راپور د ایران د اعتراضونو له نیول شویو کسانو سره د چلند او د اعدام د حکمونو د چټک اجرا په اړه د اندېښنو په دوام خپور کړی دی.

ایران د ۲۰۲۵ کال د ډسمبر او ۲۰۲۶ کال د جنورۍ په میاشتو کې د اقتصادي ستونزو او د حکومت پر ضد د اعتراضونو له پراخېدو وروسته سلګونه کسان ونیول. د بشري حقونو سازمانونو په وینا، د دغو اعتراضونو له نیول شویو کسانو سره د چلند، د اعترافونو د ترلاسه کولو لپاره د فشار او د چټکو قضایي بهیرونو په اړه اندېښنې شته.

د بشري حقونو سازمان «ههنګاو» وایي، په وروستیو میاشتو کې د اعتراضونو پرمهال له نیول شویو کسانو سره تړاو لرونکو د اعدام حکمونه زیات شوي دي.

ایراني چارواکو تر اوسه د دغو درې افغان وګړو د اعدام د حکم او د یاد راپور په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.