د افغانستان د حقونو څار بنسټ د نجونو پر زدهکړو د بندیز د دوام په غبرګون کې ویلي، هره هغه ورځ چې افغان نجونې له زدهکړو بېبرخې پاتې کېږي، هېڅکله بېرته نه راګرځېدونکې او نه جبرانېدونکې ده.
دغه بنسټ د یکشنبې په ورځ (د زمري ۴مه) په اېکس کې په خپاره کړي پیغام کې ویلي، د افغانستان نجونې لا هم د یوه ټولګي، یوه کتاب او خپل راتلونکي په تمه دي.
د افغانستان د حقونو څار ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د شپږم ټولګي له پورته د نجونو د زدهکړو له دوامداره محرومیت سره چوپه پاتې نه شي.
دغه بنسټ له اړوندو لوریو غوښتي چې نجونو ته بېرته ښوونځیو ته د ستنېدو زمینه برابره کړي او د زدهکړو حق یې خوندي شي.
دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د ۱۴۰۰ کال د زمري په میاشت کې له بیا واکمنېدو وروسته، لومړی د نجونو له شپږم ټولګي پورته زدهکړې وځنډولې او وروسته یې د ۱۴۰۱ کال په لیندۍ میاشت کې د نجونو پر پوهنتوني زدهکړو هم بندیز ولګاوه. سربېره پر دې، د نجونو او ښځو پر زدهکړو او کار ګڼ نور محدودیتونه هم لګول شوي دي.
د طالبانو حکومت تر اوسه د دغو بندیزونو د لرې کولو لپاره کوم مشخص مهالوېش نه دی اعلان کړی. په همدې موده کې ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، اسلامي هېوادونو او ګڼو نړیوالو بشري حقونو سازمانونو په وار وار د دغو محدودیتونو د لغوه کېدو غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې د نجونو او ښځو له زدهکړو محرومول د افغانستان پر راتلونکي، اقتصادي ودې او بشري وضعیت ژورې منفي اغېزې لري.
د افغانستان د تېر جمهوري نظام د ملي دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخېل د پاکستان د اټوم په تړاو د یوه مستند په اړه ویلي، پاکستان پوځ وسلهوالې ډلې د خپلو سیمهییزو موخو او بهرنۍ تګلارې لپاره د ستراتیژیکو وسیلو په توګه کاروي.
شاه محمود میاخېل د «پاکستان- یوه اټومي ځواک په څلور لارې کې» په انګلیسي ژبه د دویچهوېله د یوه مستند په تړاو ویلي، د پاکستان پوځ د دغه هېواد پر سیاسي او امنیتي ادارو ولکه لري او زیاتوي: «[د پاکستان پوځ] له خپل قانوني او اساسي نقش څخه زیات نفوذ او بې سارې اغېزه لري».
میاخېل په همدې تړاو د یکشنبې په ورځ (د زمري ۴مه) په خپله اېکسپاڼه زیاته کړې: «[د پاکستان] پوځ وسلهوالې ډلې د خپلو سیمهییزو موخو او بهرنیو تګلارو لپاره د ستراتیژیکو وسیلو په توګه کاروي».
د هغه په باور، د پاکستان اټومي ټکنالوژي او اټومي رازونه ایران، شمالي کوریا او نورو هېوادونو ته لېږدول شوي او باوري دی، چې د پاکستان پوځ اوس د هغې بې نظمۍ او سیسټم له مخ په زیاتېدونکي عکس العمل سره مخ دی چې په خپله یې رامنځته کړی او زیاتوي: «د پاکستان په پنځو لویو سیمو کې ډېری خلک د پوځ له تګلارو او پر ملکي چارو د هغوی له ولکې څخه په زیاتېدونکي ډول ناخوښه دي».
شاه محمود میاخېل همداراز په ډاګه کړې، چې د پاکستان سیاسي ګوندونو هم په سیاست کې د پوځ له غالب رول څخه خپله ناخوښي څرګنده کړې او په باور یې، د پوځ د لاسوهنو له امله ډیموکراټيک بهیر اوس ډېر کمزوری شوی او پاکستان د یوه بشپړ فعال ډيموکراټيک نظام پر ځای په عملي توګه د پوځ تر کنټرول لاندې دی.
د افغانستان د ملي دفاع وزارت د دغه پخواني سرپرست په باور، د پاکستان پوځ د خپلو پالیسیو له امله نه یوازې د خپل هېواد د خلکو له ځینو برخو سره په شخړه کې ښکېل دی، بلکې له نږدې ټولو ګاونډیو هېوادونو سره یې هم په وار وار شخړې کړې دي.
شاه محمود میاخېل همداراز خبرداری ورکړی، که د پاکستان پوځ په خپلو تګلارو کې په بنسټیز ډول بدلون رانهولي، نو دغه هېواد به ښايي د خپل پوځي مشرتابه د پرېکړو درنه بیه پرې کړي؛ لکه څنګه چې یې په ۱۹۷۱ کال کې د بنګلهدېش په جلا کېدو سره پرې کړه.
میاخېل په ټینګار سره ویلي: «دا باور چې د ګاونډیو هېوادونو ناامنه کول د پاکستان اوږدمهاله ګټې تامینوي، یوه خورا ناسم او پاتې راغلې ستراتیژي ده».
د جرمني دویچهوېله په انګلیسي ژبه د «پاکستان یو اټومي ځواک په څلور لارې کې» تر سرلیک لاندې یو نږدې ۵۲ دقیقهيي مستند خپور کړی او په دې مستند کې په ژوره توګه هغه ګڼ بحرانونه څېړل شوي، چې پاکستان ورسره مخ دی؛ لکه افراطیت، نه زغم او د تاوتریخوالي زیاتوالی، مالي ستونزې او کمزورې اقتصادي کړنې، سیاسي قطبي کېدل، د هېواد تر ټولو مشهور سیاسي مشر (عمران خان) زنداني کېدل او د هغه تر ټولو مشهور ګوند (پاکستان تحریک انصاف) څنډې ته کېدل، د کمزورې او فاسدې سیاسي اشرافیې ډلې حضور او همدارنګه پر سیاست د پوځ پراخ نفوذ شامل دي.
د یادونې وړ ده، چې په دې مستند کې د پاکستان د ستونزو لپاره حللاره نه ده وړاندې شوې، خو خبرداری ورکړل شوی، چې د دغه وضعیت دوام د دغه هېواد د اټومي وسلو د زېرمو خوندیتوب او امنیت له ګواښ سره مخ کولای شي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ وجهي صندوق (یونیسف) ویلي، د نورستان په وروستیو سېلابونو کې زیانمنو شویو سیمو ته یې د بېړنیو مرستو ډلې رسېدلې او د اغېزمنو کورنیو د ملاتړ چارې یې پیل کړې دي.
یونیسف د یکشنبې په ورځ (د زمري ۴مه) په اېکس خواله رسنۍ کې په یوه خپاره کړي پیغام کې ویلي، وروستیو سېلابونو سړکونه ویجاړ کړي او د سیمې یو شمېر اوسېدونکي یې نورو سیمو ته له تګ راتګ څخه بېبرخې کړي دي.
د دغه سازمان په وینا، د یونیسف ډلې په سېلاب ځپلو سیمو کې بېړنۍ مرستندویه بستې، روغتیايي خدمتونه، د تغذیې ملاتړ او د څښاک پاکې اوبه برابروي.
یونیسف زیاته کړې چې د سېلاب ځپلو سیمو د اوسېدونکو د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره یې د مرستو او ملاتړ لړۍ لا هم روانه ده.
دا په داسې حال کې ده چې د کډوالۍ نړیوال سازمان (اې او ایم) هم تر دې مخکې خبرداری ورکړی و چې د نورستان د سختو سېلابونو له امله زیانمنې شوې کورنۍ په بېړني ډول سرپناه، د څښاک پاکو اوبو او خوراکي توکو ته اړتیا لري.
د پاکستان په کراچۍ ښار کې د طالبانو کونسلګري وايي، افغانستان دولت په کراچۍ ښار کې دوه جایدادونه (ودانۍ) لري، خو دا ودانۍ د افغانستان د کونسلګرۍ په واک کې نه دي، بلکې نږدې دوه لسیزې کېږي چې د نورو خلکو په ولکه کې دي او د مالکیت په اړه یې قضیه لا هم د پاکستان په محکمه کې روانه ده.
په کراچۍ کې د طالبانو کونسل، عبدالجبار تخاري، د ۲۰۲۴م کال د اپرېل په میاشت کې له خپلو همکارانو سره دغو دوو ودانیو ته ورغلی او په یوه ویډیويي پیغام کې یې ويلي، چې دا ودانۍ د افغانستان د دولت شتمني ده.
هغه ويلي، مخکې په دې ودانیو کې څو محصلین اوسېدل، څو ځله ترې غوښتنه شوې وه چې ځایونه خوشې کړي، خو هغوی هر ځل د وخت غوښتنه کوله. د هغه په وینا، د ۲۰۲۴م کال د اپرېل پر ۱۱مه دغه ودانۍ خالي شوې او کونسلګرۍ یې بېرته په واک کې واخیستې.
خو په دغو ودانیو کې مېشتو محصلینو د طالبانو د کونسل له ډلې سره همغه وخت شخړه شوې او ادعا یې کړې وه چې طالبان غواړي پر دغو ودانیو قبضه واچوي. له هغې پېښې وروسته هم ودانۍ د محصلینو په واک کې پاتې شوې او تر اوسه پکې اوسېږي.
د طالبانو تر واک لاندې کونسلګرۍ له دې پېښې شاوخوا یوه میاشت وروسته محکمې ته عریضه وکړه او غوښتنه یې وکړه چې یاد کورونه دې ور وسپارل شي، خو تر اوسه محکمه وروستۍ پرېکړې ته نه ده رسېدلې.
محکمې ته عریضه
د طالبانو تر واک لاندې کونسلګرۍ د کراچۍ د ختیځې ولسوالۍ د ۱۳م اضافي سیشن قاضي محکمې ته عریضه کړې ده.
هغه اسناد چې افغانستان انټرنشنل - پښتو ترلاسه کړي، ښيي چې د افغانستان دولت د دغو دوو ودانیو د مالکیت رسمي اسناد محکمې ته سپارلي او ادعا یې کړې چې دغه ملکیتونه د افغانستان د دولت دي او په پاکستان کې یې د افغانستان جنرال کونسلګري استازیتوب کوي.
د اسنادو له مخې، په «پرانا نمایش» سیمه کې د میرزا خلیق بېګ اړوند ۲۸ نمبر کور او د جمشېد سړک په عامیل کالونۍ کې ۸۲ نمبر کور شامل دي».
ویل شوي چې دغه دواړه ودانۍ په «۱۹۴۹م کال کې د افغان ملي بانک له خوا په قانوني ډول پېرل شوې او تر اوسه د افغانستان د دولت ملکیت ګڼل کېږي».
د رسمي اسنادو له مخې، «لومړۍ ودانۍ د ۱۹۴۹م کال د سپټمبر پر ۲۹مه او دویمه د همدې کال د سپټمبر پر ۱۵مه ثبت او پېرل شوې ده. همداراز د ملکیت د لېږد رسمي سند د ۱۹۴۸ کال د مارچ پر ۲۹مه ترتیب شوی و».
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او نورو ته لیکونه
د طالبانو تر واک لاندې کونسلګرۍ د ۲۰۲۲م کال په اګست میاشت کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت، د کراچۍ ښاروالۍ او یو شمېر نورو ادارو ته لیکونه استولي او غوښتنه یې کړې وه چې یادې ودانۍ دې خالي او کونسلګرۍ ته وسپارل شي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ته په استول شوي لیک کې راغلي: «په کراچۍ کې د افغانستان جنرال کونسلګري له پاکستانه غواړي چې د افغان ملي بانک اړوند دوه بنګلې ژر تر ژره خالي او د افغانستان کونسلګرۍ ته وسپاري».
په لیک کې ویل شوي، دغه ودانۍ له کلونو راهیسې د ځینو ساتونکو په واک کې دي، خو اوس ورته د طالبانو حکومت اړتیا لري.
ورته لیکونه د کراچۍ ښاروالۍ، د سند ایالت د پولیسو مشر او د ودانیو اړوندو ادارو ته هم استول شوي دي.
د طالبانو د کونسل دریځ
په کراچۍ کې د طالبانو د کونسل، سید عبدالجبار تخاري، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې دوی محکمې ته عریضه کړې، خو تر اوسه یې یادې ودانۍ بېرته نه دي ترلاسه کړي.
هغه وویل: «په دغو دوو بنګلو کې د عوامي نشنل ګوند اړوند محصلین اوسېږي. موږ یو ځل ودانۍ بېرته ونیولې، خو هغوی بیا راغلل او پر ودانیو یې ولکه وکړه. وروسته مو محکمې ته مراجعه وکړه، خو تر اوسه محکمه د دوی پر ضد پرېکړه نه ده کړې، سره له دې چې اړوندې ادارې او د پاکستان حکومت په موضوع خبر دي او موږ ټول اسناد هم لرو».
تخاري زیاته کړه چې دغه ودانۍ اشغال شوې دي، خو د پاکستان حکومت د بېرته سپارلو په برخه کې له دوی سره همکاري نه کوي.
هغه د قضیې په اړه له نورو څرګندونو ډډه وکړه او ویې ویل: «پاکستان په افغانستان کې بمبارۍ کوي، نو موږ ترې څه تمه ولرو؟».
محصلین: له نږدې شلو کلونو راهیسې دلته اوسېږو
د طالبانو تر واک لاندې کونسلګرۍ په خپله عریضه کې د عوامي نشنل ګوند د محصيلينو د اتحادیې پخوانی مشر اصف خان د دغو کورنو د نیولو مسوول بللی دی.
خو اصف خان افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې دغه ودانۍ له ۲۰۰۷م کال څخه تر ۲۰۰۹م کال پورې د پښتونخوا او بلوچستان د پښتنو محصلینو له خوا په کرایه کارېدلې، خو وروسته هغه کس چې کرایه یې اخیسته، ورک شو.
هغه وویل، په ۲۰۱۶م او بیا په ۲۰۱۹م کال کې ځینو کسانو د کونسلګرۍ په نوم د دغو ودانیو د مالکیت ادعا وکړه، خو کله چې ترې د ملکیت اسناد وغوښتل شول، هېڅ اسناد یې نه لرل.
د هغه په وینا، په ۲۰۲۴م کال کې هم د طالبانو کونسل له خپلو ملګرو سره دغلته ورغلی، خو اسناد یې نه لرل. «موږ ورته وویل که د مالکیت اسناد لرئ، محکمې ته یې وړاندې کړئ او دوی بيا محکمې ته عریضه کړې ده».
اصف خان ادعا وکړه چې کونسلګرۍ جعلي اسناد جوړ کړي او محکمې ته یې سپارلي دي.
د مدافع وکیل دریځ
د اصف خان مدافع وکیل قادر خان افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، د کونسلګرۍ له خوا په قضیه کې محکمې ته بشپړ اسناد نه دي وړاندې شوي او دا نه ده روښانه شوې چې له ۱۹۴۸م کال وروسته دغه ودانۍ د چا په واک کې وې او د مالکیت لړۍ یې څنګه روانه وه.
هغه زیاته کړه، د پاکستان د قانون له مخې د کونسلګرۍ په عريضه کې قانوني پېچلتیاوې شتون لري.
د هغه په وینا: «کونسلګرۍ د غیرقانوني اشغال د ختمولو عریضه کړې، خو د پاکستان د نافذ قانون له مخې که پر یوه ملکیت له شپږو میاشتو ډېر وخت تېر شوی وي، نو دا ډول عریضه نه شي منل کېدای».
افغانستان انټرنشنل - پښتو له کونسلګرۍ څخه دا هم پوښتلي چې له ۲۰۰۷م کال څخه مخکې دغه ودانۍ د چا په واک کې وې، څوک پکې اوسېدل او د څه لپاره کارېدې، خو دغو پوښتنو ته یې ځواب نه دی ورکړی.
د نورستان د والي مرستیال فیصل مختار وايي، د تېرې اونۍ په سېلابونو کې د مړو شمېر څه باندې ۳۰ ته رسېدلی او تر اوسه یوازې د شلو جسدونه موندل شوي دي. د نوموړي په وینا، شاوخوا ۱۰ جسدونه لا هم نهدي موندل شوي او زیاتوي: «څلور جسدونه خو یقیني ورک دي».
په نورستان کې د تېرې دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۹مه) له سختو بارانونو وروسته سېلابونه راووتل او د مرګژوبلې له اړولو سربېره یې سلګونه کورنۍ زیانمنې کړې.
د دغه ولایت لپاره د طالبانو د والي مرستیال فیصل مختار وايي: «په پارون کې چې کوم زیان اړونکی سېلاب راغلی وو، په هغه کې زموږ تقریبا څه د بره ۳۰ هېوادوال شهیدان شوي او د شاوخوا ۲۰ جسدونه موندل شوي دي».
په دې سره د شاوخوا لسو مړه شویو کسانو جسدونه ورک دي او په تړاو یې یاد طالب چارواکی وايي: «۴ جسدونه خو یقیني ورک دي. باقی دلته د سیل او چکر وخت وو. د نورستان موسم برابر وو او خلک راغلي دي. سیلانیان هم کېدای شي داسې څوک پهکې وي، چې هغه ورک شوي وي. موږ لګیا یو چې پیدا یې کړو».
فیصل مختار د یادو سېلابونو له امله د اوښتو زیانونو په تړاو وايي: «د نورستان ولایت د ښار په مرکزي نقطه کې تقریبا ۱۰ مارکېټونه ضایع شوي، له ۹۰ زیات دوکانونه دي او ۷ کورونه په مکمل ډول تباه او خراب شوي او ۸۲ کورونو ته په نسبي ډول نقصان رسېدلی دی».
د هغه په وینا، تر اوسه له سېلابي اوبو څخه ۳۳ موټر او ۱۷ موټرسایکلونه را اېستل شوي او لا هم د پلټنې او موندنې عملیات روان دي.
دغه طالب چارواکي له سېلابځپلو سره د مرستو له دوامه خبر ورکړ او څرګنده یې کړه: «موږ کوشش کړی چې د هر شهید کورنۍ ته ۱۰۰ زره افغانۍ ورسو؛ ځینو ته رسېدلي او ځینو ته به په دې ورځو کې ورسو».
ملګرو ملتونو تر دې وړاندې هم خبرداری ورکړی وو، چې د نورستان سېلابځپلي د روغتیايي خدمتونو، درملو، د څښاک پاکو اوبو او روغتیايي اسانتیاوو له سخت کمښت سره مخ دي.
د افغانستان کرکټ بورډ ویلي چې د کرکټ ملي لوبډله د ایرلنډ پر وړاندې د یو ورځنیو نړیوالو سیالیو د لړۍ لپاره د ښه چمتووالي په موخه د انګلستان برمنګهم ښار ته رسېدلې ده.
د کرکټ بورډ د معلوماتو له مخې، افغان لوبغاړي به د اګست تر لومړۍ نېټې پورې په برمنګهم کې د تمریناتو او چمتووالي کمپ ته دوام ورکړي، څو له بشپړ چمتووالي سره ایرلنډ ته ولاړ شي.
د کرکټ بورډ په وینا، ملي لوبډله به د تمریناتي کمپ تر پای وروسته ایرلنډ ته سفر وکړي او د پنځو یو ورځنیو نړیوالو سیالیو د لړۍ لومړۍ لوبه به د اګست په پنځمه د بریډي په لوبغالي کې د کوربه هېواد ایرلنډ پر وړاندې ترسره کړي.
دغه سیالۍ د افغانستان د کرکټ ملي لوبډلې د راتلونکو نړیوالو سیالیو لپاره د چمتووالي د پروګرام مهمه برخه بلل کېږي.