طالبانو د ماین‌پاکۍ په برخه کې له یوې موسسې سره د نږدې ۵ میلیونه ډالرو هوکړه لاسلیک کړه

ښاغلي غني په خپل دغه لنډ پیغام کې لیکلي دي: «د ملي بېرغ ورځ دې ټولو ته مبارک وي.» هغه دا پیغام په داسې حال کې خپور کړی چې د زمري اوومه نېټه په هېواد کې د ملي بېرغ له ورځې سره برابره ده، خو طالبانو په ټول هېواد کې پر درې رنګه ملي توغ سخت بندیز لګولی دی.

د تېر جمهوري نظام پر مهال د دغې ورځې د نمانځلو لپاره بېلابېل رسمي مراسم جوړېدل، خو واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، د ملي بېرغ د ورځې نمانځنه تر ډېره په بهر کې د مېشتو افغانانو او په ټولنیزو رسنیو کې د کاروونکو ترمنځ محدوده شوې ده.

بل لورته د تېر جمهوري نظام د اطلاعاتو او کلتور پخواني وزیر عبدالباري جهاني د زمري په ۷مه د ملي درې رنګه بیرغ د ورځې په تړاو له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې د افغانستان ملي بیرغ د خلکو په زړونو کې ځای لري او زیاته یې کړه: «طالبان که هر څومره کوښښ وکړي، دا بیرغ د خلکو له زړونو او خاطراتو څخه نه‌شي اېستلی. طالبانو به دا بیرغ له‌منځه وړی وي، خو په بهر کې تر اوسه دا بیرغ ژوندی ‌دی او د افغانانو په زړونو کې هم دا بیرغ ژوندی دی».

ټاکل شوې چې نوموړی د روان کال د اګست له لومړۍ نېټې د افغانستان او ایرلنډ ترمنځ د پنځو نړیوالو یو ورځنیو سیالیو له پیلېدو وړاندې له ملي لوبډلې سره یوځای شي.

مک‌ډرمیټ د درېیمې کچې د روزنې سند لري او د کرېکټ په روزنه کې پراخه تجربه لري. هغه تر دې وړاندې هم د ۲۰۲۴ کال د جنورۍ څخه د ۲۰۲۵کال تر جولای پورې د افغانستان د ملي لوبډلې د فیلډینګ روزونکي په توګه دنده ترسره کړې وه. له هغې وروسته یې د ۲۰۲۵ کال د جولای څخه د ۲۰۲۶کال تر جولای پورې د پاکستان کرېکټ بورډ کې هم د فیلډینګ روزونکي په توګه کار کړی دی.

نوموړي له ۲۰۱۹ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې د سریلانکا د کرېکټ ملي لوبډلې د فیلډینګ روزونکی هم و، او په همدې موده کې یې د دغه هېواد د «اې» لوبډلې روزنه هم پر غاړه لرله.

تر دې وړاندې، هغه د ۲۰۱۲ او ۲۰۱۹ کلونو ترمنځ د اسټرالیا د کرېکټ په ملي مرکز کې د لنډمهالي مرستیال روزونکي، د اسټرالیا د ملي لوبډلې د فیلډینګ روزونکي، او همدارنګه د اسټرالیا د «اې» لوبډلې د لنډمهالي شنونکي او د فیلډینګ روزونکي په توګه دندې ترسره کړې دي.

شېن مک‌ډرمیټ د کرکټ نړیوالې شورا (ICC) په ګڼو مهمو سیالیو او سترو ټورنمنټونو کې هم د روزنیزو پلاوو غړی پاتې شوی دی. په دغو سیالیو کې د ۲۰۲۳ کال د نارینه‌وو یو ورځني نړیوال جام، او د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۲ کلونو د نارینه‌وو شل‌اوریز نړیوال جامونه هم شامل دي.

نن (د زمري ۷مه) د افغانستان د ملي بېرغ ورځ ده. دغه ورځ د طالبانو له واکمنۍ مخکې هرکال په ځانګړو مراسمو نمانځل کېده، خو په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته تر ډېره د دغې ورځې نمانځنه په بېلابېلو هېوادونو کې د مېشتو افغانانو او د خواله رسنیو کاروونکو پورې محدوده شوې ده.

د تېر جمهوري نظام د اطلاعاتو او کلتور پخواني وزیر عبدالباري جهاني د زمري په ۷مه د ملي درې رنګه بیرغ د ورځې په تړاو له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې د افغانستان ملي بیرغ د خلکو په زړونو کې ځای لري او زیاته یې کړه: «طالبان چې هر څومره کوشش وکړي، چې دا بیرغ د خلکو له زړونو او خاطراتو څخه نه‌شي اېستلی. طالبانو به دا بیرغ له‌منځه وړی وي، خو په خارج کې تر اوسه دا بیرغ ژوندی ‌دی او د افغانانو په زړونو کې هم دا بیرغ ژوندی دی».

طالبانو په بیا واکمنېدو سره د افغانستان د اساسي قانون په ګډون ډېری ارزښتونه له‌منځه یوړل او په تړاو یې عبدالباري جهاني وايي: « طالبان د ملي ارزښتونو خلک نه‌دي».

د افغانستان د ملي سرود شاعر عبدالباري جهاني د ملي سرود په اړه زیاتوي: «طبیعي خبره ده، چې دوی [طالبان] باید سرود له‌منځه وړی وای، ځکه هغه سره موسیقي ملګرې ده. که موسیقي ملګرې هم نه‌وای، دوی دا سرود نه‌قبلاوه. په دې خاطر چې دا د افغانستان د اسلامي جمهوریت او په اساسي قانون کې فیصله شوی یو سرود وو».

جهاني د طالبانو اوسنی نظام یو «ایډیولوژیک» نظام ګڼي او خبرداری ورکوي، دا چې طالبان د خلکو د غوښتنو مخالف دي، نو لرې نه‌ده چې نظام به یې رانسکور کړای شي او زیاتوي: «اخطار ورکوم، چې دوی په دغه حال باندې خپلې واکمنۍ ته دوام نه‌شي ورکولای او دوی به حتما سرنګونه کېږي، ځکه دوی سل په سلو کې د افغان ولس د ارزوګانو او غوښتنو مخالف دي».

د یادونې وړ ده، چې د افغانستان دری رنګه ملي بېرغ تور، سور او زرغون د لومړي ځل لپاره د ۱۳۰۷ لمریز کال کې د شاه امان الله خان د وخت لويې جرګې له‌خوا تصویب شو. له هغه وروسته د افغانستان په ملي بېرغ کې ځینې بدلونونه راغلي، خو په ۱۳۸۲ لمریز کال کې بیا هم هماغه پخوانی درې رنګه ملي بېرغ په لږ توپیر سره د افغانستان په اساسي قانون کې ثبت شو.

تاریخ پوهان وايي، شاه امان الله خان ملي بېرغ ته د درېیو رنګونو په غوره کولو سره د خلکو مبارزه په هغه کې منعکسه کړې ده چې «تور رنګ د افغانستان د ښکېلاک د وختونو سمبول، سور رنګ د هېواد د خپلواکۍ او د شهيدانو نښه او زرغون رنګ د هېواد د پرمختګ او ښېرازۍ نښه ده».

د سرچینو په وینا، له دغو کسانو څخه درې تنه د سې‌شنبې په ورځ او څلورم کس د چهارشنبې په ورځ د فیض‌اباد ښار له اوومې امنیتي حوزې څخه نیول شوی دی.

عیني شاهدانو ویلي چې طالب ځواکونو د دغو څلورو کسانو د نیولو پر مهال هغوی وهلي او ټکولي هم دي.

تر اوسه معلومه نه ده چې طالبانو دغه کسان په کوم تور نیولي او دا مهال په کوم ځای کې ساتل کېږي. طالبانو هم تر اوسه په دې اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

دا نیونې داسې مهال ترسره کېږي چې بدخشان په وروستیو ورځو کې د څو امنیتي پېښو شاهد و.

د سې‌شنبې په سهار د طالبانو د بدخشان د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیح‌الله امیري، د فیض‌اباد – بهارک پر لاره د دوو موټرسایکل سپرو کسانو په برید کې ووژل شو. طالبانو ویلي چې په برید کې یو بریدګر په ځای وژل شوی او دویم کس یې نیولی دی.

له بلې خوا، د بدخشان د زیباک ولسوالۍ کې د طالبانو او د افغانستان د ازادۍ جبهې ترمنځ نښتې هم د څو ورځو لپاره روانې وې، چې د سیمې امنیتي وضعیت یې لا پسې ترینګلی کړی دی.

تکل زیاته کړې، د طالبانو بهرنی سیاست خپلواک، متوازن او د اقتصاد پر محور ولاړ دی او کابل هڅه کوي له سیمه‌ییزو هېوادونو سره د باور، پانګونې، ترانزیټ او اقتصادي همکاریو اړیکې لا پیاوړې کړي.

خو د طالبانو دغه څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې افغانستان لا هم له ګڼو امنیتي، سیاسي او اقتصادي ننګونو سره مخ دی او د نړیوالې ټولنې له لوري د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندل شوی.

د ملګرو ملتونو او بېلابېلو څېړنیزو بنسټونو د راپورونو له مخې، په افغانستان کې لا هم د داعش خراسان ډلې بریدونه، د طالبانو پر ضد د وسله‌والو مخالفو ډلو فعالیتونه او د ځینو سرحدي سیمو امنیتي ترینګلتیاوې دوام لري. په وروستیو اوونیو کې په بدخشان، کونړ او د ډیورند کرښې په ځینو برخو کې د نښتو راپورونه هم خپاره شوي دي.

له بلې خوا، که څه هم طالبانو په وروستیو کلونو کې له ازبکستان، ترکمنستان، ایران، روسیې، چین او یو شمېر نورو هېوادونو سره اقتصادي اړیکې پراخې کړې او د سوداګرۍ، ترانزیټ او انرژۍ په برخو کې یې ځینې تړونونه لاسلیک کړي، خو د بانکي محدودیتونو، نړیوالو بندیزونو، د بهرنۍ پانګونې د ټیټې کچې او د خصوصي سکټور د ستونزو له امله د افغانستان اقتصادي ودې ته لا هم جدي خنډونه موجود دي.

اقتصادي شنونکي په دې باور دي چې د پانګونې لپاره یوازې امنیت بسنه نه کوي، بلکې د قانون حاکمیت، د پانګوالو د حقونو خوندیتوب، شفاف مالي نظام، د قضا خپلواکي او د نړیوالو اقتصادي اړیکو عادي کېدل هم بنسټیز شرطونه دي. دوی وايي، تر هغو چې افغانستان له نړیوال مالي نظام سره بشپړ اتصال پیدا نه کړي او سیاسي مشروعیت یې پراخ نړیوال ملاتړ ترلاسه نه کړي، د پراخو بهرنيو پانګونو راجلبول به له ستونزو سره مخ وي.

همداراز، د ښځو پر زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور محدودیتونه د نړیوالې ټولنې له مهمو اندېښنو څخه دي. ګڼ هېوادونه او نړیوال سازمانونه ټینګار کوي چې د دغو محدودیتونو دوام د افغانستان د نړیوالې انزوا د دوام او د اقتصادي همکاریو د پراختیا پر وړاندې یو مهم خنډ ګڼل کېږي.

که څه هم طالبان د افغانستان د امنیت او ثبات په اړه مثبت انځور وړاندې کوي، خو د موجودو امنیتي پېښو، اقتصادي ستونزو، نړیوالې نه‌پېژندنې او دوامدارو سیاسي اختلافونو له امله یو شمېر شنونکي په دې باور دي چې د «باور وړ چاپېریال» او «بشپړ ثبات» ادعا لا هم د بېلابېلو کورنیو او نړیوالو ارزونو له مخې د بحث وړ موضوع ده.