طالبان غواړي د ازبکستان له تجربو په ګټې اخیستو خپل برېښنايي سکټور عصري کړي

ښاغلي معنوي په خپله ایکس پاڼه کې لیکلي چې اسلام د اعتدال او نص دین دی، نه د شخصي سلیقو او برداشتونو، او هېڅوک باید پر دین خپل شخصي نظرونه ونه تپي.

نوموړي په خپل یادښت کې لیکلي چې هېڅ فرد، بنسټ یا حکومت حق نه لري هغه څه چې خدای او رسول یې مطلق حرام کړي نه دي، د یوې اداري پرېکړې یا فقهي برداشت له مخې حرام اعلان کړي. هغه زیاته کړې چې په اسلامي فقه، په ځانګړې توګه د احنافو په مذهب کې، د مېړه او ښځینه چاپېریال لپاره د مشروع سینګار او د نامحرمو په وړاندې د ځان ښودنې ترمنځ روښانه توپیر شتون لري او دا دوه موضوعګانې باید په لوی لاس یا د ناپوهۍ له امله سره ګډې نه شي.

د عدلیې پخواني وزیر د طالبانو د هغې ادعا په ځواب کې چې «د ناوې سینګار یو ډول فریب دی»، وویل چې د ګډ ژوند د پیل لپاره مشروع سینګار او ښکلا نه په قران کې فریب بلل شوی او نه هم د اسلام سترو فقهاوو داسې ویلي دي. هغه د مالیکي فقهې بېلګه وړاندې کړې چې د ناوې د سینګار د ساتلو لپاره یې په ځانګړو شرایطو کې د تیمم پر جواز بحث کړی، چې دا پخپله د اسلام د سترو فقهاوو په وړاندې د ناوې د سینګار پر مشروعیت دلالت کوي.

د عطر وهلو په اړه معنوي روښانه کړې چې د مېړه یا ښځینه ټولګې لپاره د عطر کارول جایز دي او یوازې د نامحرمو په وړاندې په داسې ډول وتل چې د فتنې لامل شي، منع شوي دي. هغه ټینګار کړی چې د فقیه دنده د خدای د حکم رسول دي، نه د حلال او حرام د دایرې پراخول، او د اخلاقي نصیحت او شرعي حکم ترمنځ د توپیر نه کول به دین په ممنوعیتونو بدل کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له خوا د ښځو پر ازادیو د بندیزونو ترڅنګ په عام محضر کې د سزاګانو لړۍ هم په بې ساري ډول دوام لري. د رسمي ارقامو له مخې، په تېرو شپږو میاشتو کې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان په عام محضر کې دُرو وهل شوي چې یوازې په تېره اونۍ کې د دغو کسانو شمېر ۴۷ تنو ته رسېده. په دغو سزاګانو کې د زابل او بلخ ولایتونو اوسېدونکي شامل دي چې د زنا، غلا، مسکراتو او موسیقۍ په تورونو د طالبانو له خوا په عام محضر کې مجازات شوي، هغه څه چې نړیوال سازمانونه یې د بشري حقونو سخت نقض بولي.

دغه ادارې د افغانستان د خطرونو په اړه په خپلې اوونیزې وړاندوینې کې ویلي، چې د زمري له ۸مې تر ۱۴مې نېټې پورې د هېواد په ختیځو او سوېل‌ختیځو سیمو کې د ناڅاپي سېلابونو د رامنځته کېدو خطر شته.

د ادارې د خبرپاڼې له مخې، د نورستان، کونړ، ننګرهار، خوست، پکتیا او پکتیکا په غرنیو سیمو او ځینو نورو سیمو کې، د وروستیو ورښتونو او د راتلونکو احتمالي بارانونو له امله د ناڅاپي سېلابونو احتمال موجود دی. د وړاندوینې له مخې، په یادو سیمو کې به د اعتبار مودې پر مهال له ۱۰ تر ۲۵ میلی‌مترو پورې باران وشي.

ادارې همداراز ویلي، چې د تېرو ۳۰ ورځو د بارانونو له امله په ختیځو او سوېل‌ختیځو سیمو کې د وچکالۍ او غیرعادي وچوالي وضعیت ښه شوی او د غیرعادي وچوالي حالت له منځه تللی دی.

د خبرپاڼې له مخې، په همدې موده کې به د افغانستان په شمالي، شمال‌ختیځو، مرکزي، ختیځو او سوېل‌ختیځو سیمو کې د اوونیزې منځنۍ اعظمي تودوخې درجه د نورمال حالت په پرتله له یو تر څلورو سانتي‌ګرادو لوړه وي او په شمالي او سوېلي سیمو کې به اعظمي تودوخه له ۴۰ تر ۴۵ سانتي‌ګرادو پورې ورسېږي.

ادارې یادونه کړې چې په دې وړاندوینه کې یوازې هغه هوايي وضعیتونه شامل دي چې د خطر د رامنځته کېدو احتمال لري او عادي ورښتونه او عادي تودوخه پکې نه ده شامله.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، د «سایټ» په نوم د ترهګرو ډلو د فعالیتونو څارونکې ادارې ویلي چې داعش د یوې بیانیې په خپرولو سره ادعا کړې چې د دوی جنګیالیو د تېرې سې‌شنبې په ورځ ذبیح‌الله امیري د فیض‌اباد ښار پر لاره په نښه کړی او له خپل یوه ساتونکي سره یې وژلی دی.

د طالبانو سیمه ییزو چارواکو هم د دغه برید پخلی کړی دی. د بدخشان د امنیې قوماندانۍ د ویاند په وینا، دوو موټرسایکل سپرو بریدګرو د فیض‌اباد - بهارک پر لاره پر ذبیح‌الله امیري ډزې کړې دي. د طالبانو مسوولینو زیاته کړې چې په ځوابي ډزو کې یو بریدګر وژل شوی او بل یې په ژوندي توګه نیول شوی دی. ذبیح‌الله امیري د هلمند لپاره د طالبانو د والي امان‌الدین منصور خورېی و.

دا برید په داسې حال کې کېږي چې طالبان په هېواد کې د بشپړ امنیت د تامین ادعا کوي، خو د داعش خراسان څانګې بریدونه لا هم د هغوی دغه ادعاګانې ننګوي. د روان کال د جنوري په میاشت کې هم دغې ډلې په کابل کې پر یوه چینایي رستورانت د برید مسوولیت منلی و، چې په کې لږ تر لږه اووه کسان ووژل شول. دغه راز داعش د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې په کابل کې د هغه ځانمرګي برید مسوولیت هم منلی و چې په پایله کې یې د طالبانو د کډوالو چارو وزیر خلیل‌الرحمان حقاني ووژل شو.

تر دې وړاندې هم د طالبانو څو نور جګپوړي چارواکي، په شمول په بلخ کې د دغې ډلې د والي او په بدخشان کې د امنیې قوماندان په ګډون، په داسې بریدونو کې وژل شوي چې مسوولیت یې داعش ډلې منلی و. په بدخشان کې د طالبانو پر دغه چارواکي برید په داسې حال کې کېږي چې د سیمه ییزو سرچینو د معلوماتو له مخې، په دغه ولایت کې په دې وروستیو کې د طالبانو پر ضد د نورو مخالفه وسله والو ډلو بریدونه هم زیات شوي دي، چې په یوه تازه پېښه کې په فیض‌اباد کې د طالبانو یوه پوسته تر راکټي برید لاندې راغلې وه.

د طالبانو تر واکمنۍ لاندې په افغانستان کې په داسې حال کې د داعش او نورو ډلو بریدونه دوام لري چې د طالبانو مشرتابه په دولتي جوړښتونو کې یې پراخې امنیتي اندېښنې رامنځته کړې دي.

د مقاومت جبهې د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ادعا کړې چې د دوی جنګیالیو تېره شپه (چهارشنبه، د اسد ۷مه) د بدخشان ولایت د ارګو–کشم دوه‌لارې په «باغ‌شاه» سیمه کې د طالبانو پر یوې پوستې تاکتیکي عملیات ترسره کړل.

د خبرپاڼې له مخې، دغه برید د شپې شاوخوا ۱۱ بجې ترسره شوی چې په ترڅ کې یې «یو طالب وژل شوی او بل ټپي شوی» دی.

مقاومت جبهې ویلي، د عملیاتو له بشپړېدو وروسته یې ځواکونه خپلو سنګرونو ته بېرته ستانه شوي او د عملیاتو پر مهال ملکي وګړو ته کوم زیان نه دی اوښتی.

جبهې زیاته کړې چې د هېواد په بېلابېلو سیمو کې به د طالبانو پر وړاندې خپل هدفمندو بریدونو دوام ورکړي.

تر اوسه طالبانو د مقاومت جبهې د دې ادعا په اړه څه نه دي ویلي، او د خپلواکو سرچینو له لوري هم د دې ادعا پخلی نه دی شوی.

د سرچینو په وینا، د طالبانو ځواکونو نوموړی د روانې اوونۍ په ترڅ کې هرات ښار ته نږدې په یوه باغ کې ونیو. له هغه سره څلور نور کسان او یوه ښځه هم نیول شوي دي.

سرچینې وایي، د دغو کسانو دوسیه د طالبانو محکمو ته سپارل شوې، خو تر اوسه نه ده څرګنده شوې چې تورنو کسانو لګېدلي تورونه منلي که نه.

مولوي بایزید یون تر دې وړاندې د امر بالمعروف ادارې د شکایتونو د اورېدو امر و او وروسته د شکایتونو د تحلیل او ارزونې د عمومي مسوول په توګه ګومارل شو.

د سرچینو په وینا، بایزید یون په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف له تر ټولو ځوانو امرانو څخه دی. د دوی په خبره، نوموړي د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د خپل پلار د نفوذ له امله دې ادارې ته لاره پیدا کړه. هغه د کندهار اوسېدونکی دی او د طالبانو په ملاتړ او همدارنګه د فقهي موضوعاتو په اړه یې په پښتو، فارسي او اردو ژبو مقالې لیکلې دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبان هڅه کوي د نوموړي د نیول کېدو خبر رسنیز نه شي، ځکه د دوی په وینا، د داسې یوه لوړپوړي غړي نیول کېدل د دې ادارې لپاره، چې په وروستیو میاشتو کې یې لسګونه ښځې د حجاب د نه مراعتولو په تور نیولې دي پراخ غبرګونونه راپارولای شي.

دا لومړی ځل نه دی چې د طالبانو یو چارواکی د ورته تورونو له امله نیول کېږي. تر دې وړاندې هم د بدخشان په فیض اباد کې د طالبانو یو امنیتي چارواکی د واده له چوکاټ بهر د اړیکو په تور نیول شوی و. د سرچینو د معلوماتو له مخې، د طالبانو څه باندې ۲۰۰۰ غړي د بېلابېلو جرمونو په تور د همدې ډلې په توقیف کې دي.