افغانستان او قرغزستان د سیاسي، اقتصادي او علمي همکاریو پر پراختیا هوکړه وکړه

د بښنې نړیوال سازمان د سویلي اسیا سیمه‌ییز دفتر ویلي، اروپايي اتحادیه او غړي هېوادونه باید افغانستان ته د خلکو د جبري ستنولو هر ډول هڅې سمدستي پرېږدي او له طالبانو سره د ستنولو په برخه کې همکاري ودروي.

دغه سازمان په ایکس شبکې کې په یوه خپاره کړي پوسټ کې د اروپايي کمېسیون او طالبانو ترمنځ وروستۍ ناسته «د شرم وړ» بللې او ویلي یې دي چې له طالبانو سره د بېرته ستنولو په اړه همکاري «بې‌پروا» اقدام دی.

بښنې نړیوال سازمان ټینګار کړی چې افغانستان لا هم د بشري حقونو د جدي سرغړونو، ناامنۍ او د خلکو د حقونو د محدودیتونو له امله د خوندي ستنېدو ځای نه ګڼل کېږي.

دغه سازمان له اروپايي اتحادیې او د هغې له غړو هېوادونو غوښتي چې د افغانانو د بېرته ستنولو پر ځای د هغوی د خوندیتوب لپاره خپلې نړیوالې ژمنې عملي کړي.

د بښنې نړیوال سازمان دا څرګندونې په داسې مهال دي چې یو شمېر اروپايي هېوادونه د هغو افغان پناه‌غوښتونکو د ستنولو پر لارو چارو بحث کوي چې د دوی د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه رد شوي دي. اروپايي چارواکي وايي چې د ستنولو چارې باید د قانون له مخې او د خوندیتوب له تضمینونو سره ترسره شي، خو د بشري حقونو بنسټونه بیا خبرداری ورکوي چې افغانستان ته ستنېدونکي کسان له جدي خطرونو سره مخ کېدای شي.

په کوېټ کې د طالبانو سفارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په دې لیدنه کې د دوه اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

د دغې خبرپاڼې له مخې، ښاغلي خطیب د متحده عربي اماراتو سفیر ته د افغانستان د ډاډمن امنیتي وضعیت، سراسري ثبات او په هېواد کې د اقتصادي پرمختیايي فرصتونو په اړه معلومات شریک کړل. هغه د افغانستان او متحده عربي اماراتو ترمنځ پر ګډو دوستانه اړیکو هم رڼا واچوله.

په دې کتنه کې د طالبانو استازي په افغانستان کې د متحده عربي اماراتو د لویو زېربنایي، ښوونیزو، روغتیایي او اکاډیمیکو پروژو او مرستو ستاینه وکړه. دواړو لورو د دغو مرستو د اغېزمنتیا او د پروژو د ارزښت په اړه په ګډه بحث او خبرې اترې وکړې.

خبرپاڼه زیاتوي، د متحده عربي اماراتو سفیر مطر النیادي له دغې لیدنې څخه خوښي څرګنده کړه. نوموړي د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا او په راتلونکي کې د همکاریو د زیاتوالي هیله وښوده.

د نجیب په نوم د دغې مېرمنې خاوند د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان ته ویلي، چې دی د اوسېدو د قانوني کارت (POR) لرونکی و، خو بیا هم پاکستاني پولیس د ده کور ته ننوتل او دی یې توقیف کړ. نجیب زیاته کړې چې مېرمن یې په درې میاشتنۍ میندوارۍ کې وه او د پولیسو له برید او د ده له نیول کېدو وروسته د سختې وېرې او روحي فشار له امله په خونرېزۍ اخته شوه، چې روغتون ته تر رسېدو وړاندې یې خپل ماشوم له لاسه ورکړ.

دغه سازمان د زمري په ۷مه په یوه اعلامیه کې د پاکستان له حکومته غوښتي چې د افغان کډوالو په زور ایستل سمدستي ودروي او هغوی ته روغتیايي خدماتو ته د خوندي لاسرسي زمینه برابره کړي.

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان په خپل راپور کې ویلي چې په پاکستان کې مېشت افغان کډوال تل د نیول کېدو، د کار او عاید د له لاسه ورکولو او په زور د شړلو په وېره کې ژوند کوي. د دغه بنسټ په وینا، د نیول کېدو دغه وېره لامل شوې چې ډېری کډوالې کورنۍ روغتونونو ته د تګ زړه ونه کړي او یا خپل درملنه وځنډوي چې دا چاره د هغوی ژوند له جدي خطر سره مخامخ کوي.

دې ادارې د بلوچستان په کویټه کې د خپل روغتیايي کلینیک د موندنو پر بنسټ خبرداری ورکړی چې د افغان کډوالو په منځ کې خوارځواکي په بېساري توګه زیاته شوې ده. د راپور له مخې، شاوخوا ۷.۶ سلنه افغان کډوالې ښځې او ماشومان له سختې او ۲۵.۷ سلنه نور له متوسطې خوارځواکۍ سره مخ دي، چې اصلي لامل یې د کار او عاید د سرچینو له لاسه ورکول دي.

د پناه غوښتونکو د نړیوال بحران په لړ کې، پاکستان او ایران په یوه ورځ کې تر ۶ زره پورې افغان کډوال په زور شړي او د تورخم په لاره کې د ستنېدونکو کډوالو اوږدې لیکې جوړې شوې دي. د بشري حقونو د سازمانونو د راپورونو له مخې، په داسې حال کې چې زرګونه افغان کډوال له پاکستان او پنجاب ایالت څخه په جبري توګه ایستل کېږي، د بې‌سرحده ډاکټرانو سازمان او عفو نړیوالې ډلې په وار وار پر اسلام‌اباد غږ کړی چې دا لړۍ ودروي او د کډوالو د بشري حقونو درناوی وکړي.

د افغانستان برېښنا شرکت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، ددغه ادارې عمومي اجراییوي رییس ملا عبدالحق همکار په مشرۍ یو لوړپوړي پلاوي ازبکستان ته د خپل رسمي سفر په دوام، د دغه هېواد د برېښنايي تجهیزاتو له یو شمېر مخکښو تولیدي فابریکو او صنعتي مرکزونو لیدنه کړې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، د لیدنې پر مهال د ازبکستان د برېښنايي تجهیزاتو جوړونکو شرکتونو مسولینو د خپلو تولیدي وړتیاوو په اړه معلومات وړاندې کړل او ویې ویل چې دغه فابریکې د برېښنا د لېږد او وېش لپاره اړین تجهیزات، لکه د لوړ او منځني ولتاژ کیبلونه، سویچګیرونه، سب‌سټېشن تجهیزات، هوښیار اندازه‌ګیري سیستمونه، د ریلې ساتنې وسایل، کنټرول پینلونه او ترانسفارمرونه د نړیوالو معیارونو له مخې تولیدوي.

د افغانستان برېښنا شرکت پلاوي همداراز د تاشکند د ځيرک برېښنايي شبکې (Smart Grid) او د برېښنا د څارنې او کنټرول له دولتي مرکز څخه لیدنه کړې ده. د دغه مرکز مسولینو د برېښنا شبکې د هوښیار مدیریت، د مصرف د انلاین څارنې، د شبکې د بار کنټرول، د انرژۍ د ضایعاتو د کمولو او د برېښنا د وېش د عصري ټکنالوژۍ په اړه معلومات له پلاوي سره شریک کړي دي.

په خبرپاڼه کې د چرچیک د ترانسفارمر جوړولو فابریکې یادونه هم شوې، چې د ازبکستان له مهمو صنعتي مرکزونو څخه بلل شوې او د بېلابېلو ظرفیتونو برېښنايي ترانسفارمرونه تولیدوي.

د افغانستان برېښنا شرکت عمومي اجراییوي رییس ویلي چې له دغو تجربو به د افغانستان د برېښنا سکټور د عصري کولو، د تجهیزاتو د کیفیت لوړولو، د هوښیارو برېښنايي سیستمونو پراختیا او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تخنیکي همکاریو د پیاوړتیا لپاره ګټه واخیستل شي.

د برېښنا شرکت په وینا، د ازبکستان دغه سفر د طالبانو او ازبکستان ترمنځ د انرژۍ، صنعت او تخنیکي همکاریو د پراختیا په برخه کې یو مهم ګام دی.

ښاغلي معنوي په خپله ایکس پاڼه کې لیکلي چې اسلام د اعتدال او نص دین دی، نه د شخصي سلیقو او برداشتونو، او هېڅوک باید پر دین خپل شخصي نظرونه ونه تپي.

نوموړي په خپل یادښت کې لیکلي چې هېڅ فرد، بنسټ یا حکومت حق نه لري هغه څه چې خدای او رسول یې مطلق حرام کړي نه دي، د یوې اداري پرېکړې یا فقهي برداشت له مخې حرام اعلان کړي. هغه زیاته کړې چې په اسلامي فقه، په ځانګړې توګه د احنافو په مذهب کې، د مېړه او ښځینه چاپېریال لپاره د مشروع سینګار او د نامحرمو په وړاندې د ځان ښودنې ترمنځ روښانه توپیر شتون لري او دا دوه موضوعګانې باید په لوی لاس یا د ناپوهۍ له امله سره ګډې نه شي.

د عدلیې پخواني وزیر د طالبانو د هغې ادعا په ځواب کې چې «د ناوې سینګار یو ډول فریب دی»، وویل چې د ګډ ژوند د پیل لپاره مشروع سینګار او ښکلا نه په قران کې فریب بلل شوی او نه هم د اسلام سترو فقهاوو داسې ویلي دي. هغه د مالیکي فقهې بېلګه وړاندې کړې چې د ناوې د سینګار د ساتلو لپاره یې په ځانګړو شرایطو کې د تیمم پر جواز بحث کړی، چې دا پخپله د اسلام د سترو فقهاوو په وړاندې د ناوې د سینګار پر مشروعیت دلالت کوي.

د عطر وهلو په اړه معنوي روښانه کړې چې د مېړه یا ښځینه ټولګې لپاره د عطر کارول جایز دي او یوازې د نامحرمو په وړاندې په داسې ډول وتل چې د فتنې لامل شي، منع شوي دي. هغه ټینګار کړی چې د فقیه دنده د خدای د حکم رسول دي، نه د حلال او حرام د دایرې پراخول، او د اخلاقي نصیحت او شرعي حکم ترمنځ د توپیر نه کول به دین په ممنوعیتونو بدل کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له خوا د ښځو پر ازادیو د بندیزونو ترڅنګ په عام محضر کې د سزاګانو لړۍ هم په بې ساري ډول دوام لري. د رسمي ارقامو له مخې، په تېرو شپږو میاشتو کې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان په عام محضر کې دُرو وهل شوي چې یوازې په تېره اونۍ کې د دغو کسانو شمېر ۴۷ تنو ته رسېده. په دغو سزاګانو کې د زابل او بلخ ولایتونو اوسېدونکي شامل دي چې د زنا، غلا، مسکراتو او موسیقۍ په تورونو د طالبانو له خوا په عام محضر کې مجازات شوي، هغه څه چې نړیوال سازمانونه یې د بشري حقونو سخت نقض بولي.