د داعـ. ـش د ملاتړ په تور؛ په امریکا کې د ترهګرۍ د تورونو محکمه د افغانې مېرمنې قضیه څېړي

د سرچینو په وینا، دغه ښځې د هرات ښار د ورېښمو سړک او د خواجه عبدالله انصاري سړک له سیمو څخه نیول شوې دي. د نیول شویو ښځو کره شمېر لا نه دی څرګند شوی.

په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف اداره وایي، ښځې په دې ولایت کې د مانتو د اغوستلو اجازه نه لري

مانتو په هرات کې د ښځو ترمنځ د حجاب له عامو ډولونو څخه ګڼل کېږي.

عیني شاهدان وایي، دوی لیدلي چې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې په دوو موټرو کې ګڼې نیول شوې ښځې نامعلوم ځای ته لېږدولې. د طالبانو د امر بالمعروف مامورانو د چهارشنبې په ورځ هم د هرات ښار په بېلابېلو سیمو کې لږ تر لږه پنځه ښځې نیولې وې.

د سرچینو په وینا، دغه ښځې د ۶۴ متره سړک او پل رنګینه سیمې څخه نیول شوې وې.

په هرات کې د ښځو د نیولو پراخ لړۍ د غبرګولي میاشتې له ۱۶مې نېټې پیل شوې ده.

د دې لړۍ په لومړۍ ورځ، د طالبانو مامورانو د ښار په بېلابېلو برخو کې لسګونه ښځې د مانتو د اغوستلو، د مخ پټولو د نه لرلو، یا د طالبانو د خوښې حجاب د نه مراعتولو په تور ونیولې.

د غبرګولي په ۱۹مه د ښځو نیونې د هرات د جبرئیل ښارګوټي د اوسېدونکو اعتراضونه راوپارول. طالبانو د معترضانو د خپرولو لپاره ډزې وکړې. په دغو اعتراضونو کې لږ تر لږه دوه تنکي ځوانان ووژل شول او له ۲۰ څخه زیات کسان ټپیان شول. همدارنګه یو شمېر معترضان هم ونیول شول.

له دې درې ورځې وروسته، د هرات یو شمېر اوسېدونکو د طالبانو د والي د دفتر مخې ته لاریون وکړ او د «ښځه، ژوند، ازادي» او «زده‌کړه، کار، ازادي» شعارونه یې ورکړل.

طالبانو دغه لاریون هم وپاشه او یو شمېر ګډونوال یې ونیول. سره له دې چې د طالبانو دغه ځپنې په نړیواله کچه په پراخه توګه وغندل شوې، خو طالبانو بیا هم د دغو نیونو لړۍ بنده نه کړه او لا هم روانه ده.

د طالبانو د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز رییس ډاکټر عبدالحی قانت، د بشکیک لپاره د طالبانو د سفارت سرپرست مولوي عبدالشکور حقاني په ملتیا، د قرغزستان د ولسمشر تر مشرۍ لاندې د ستراتیژیکو نوښتونو د ملي انسټیټیوټ له رییس عادل بېک شومکار بېک سره لیدلي دي.

د طالبانو د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز په ایکس کې ویلي، په دې لیدنه کې د افغانستان او قرغزستان ترمنځ د سیاسي، اقتصادي، علمي او څېړنیزو همکاریو پر پراختیا، د دواړو هېوادونو د څېړنیزو بنسټونو ترمنځ د تجربو پر تبادلې، سیمه‌ییزو تحولاتو او متقابلو ګټو خبرې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، قانت په افغانستان کې د وروستیو پرمختګونو، د طالبانو د بهرني سیاست، اقتصادي همکاریو او علمي اړیکو د پیاوړتیا په اړه معلومات وړاندې کړي او د ګډو څېړنو او ستراتیژیکو همکاریو پر پراختیا یې ټینګار کړی دی.

په مقابل کې، د قرغزستان د ستراتیژیکو نوښتونو د ملي انسټیټیوټ رییس عادل بېک شومکار بېک د افغانستان او قرغزستان ترمنځ د علمي، اقتصادي او فکري همکاریو ملاتړ څرګند کړی او د څېړنیزو مرکزونو ترمنځ یې دوامدارې اړیکې د متقابل تفاهم او سیمه‌ییزې همکارۍ لپاره مهمې بللې دي.

دواړو لورو همداراز د دوه‌اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا او د ګډو همکاریو پر دوام ټینګار کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان د سویلي اسیا سیمه‌ییز دفتر ویلي، اروپايي اتحادیه او غړي هېوادونه باید افغانستان ته د خلکو د جبري ستنولو هر ډول هڅې سمدستي پرېږدي او له طالبانو سره د ستنولو په برخه کې همکاري ودروي.

دغه سازمان په ایکس شبکې کې په یوه خپاره کړي پوسټ کې د اروپايي کمېسیون او طالبانو ترمنځ وروستۍ ناسته «د شرم وړ» بللې او ویلي یې دي چې له طالبانو سره د بېرته ستنولو په اړه همکاري «بې‌پروا» اقدام دی.

بښنې نړیوال سازمان ټینګار کړی چې افغانستان لا هم د بشري حقونو د جدي سرغړونو، ناامنۍ او د خلکو د حقونو د محدودیتونو له امله د خوندي ستنېدو ځای نه ګڼل کېږي.

دغه سازمان له اروپايي اتحادیې او د هغې له غړو هېوادونو غوښتي چې د افغانانو د بېرته ستنولو پر ځای د هغوی د خوندیتوب لپاره خپلې نړیوالې ژمنې عملي کړي.

د بښنې نړیوال سازمان دا څرګندونې په داسې مهال دي چې یو شمېر اروپايي هېوادونه د هغو افغان پناه‌غوښتونکو د ستنولو پر لارو چارو بحث کوي چې د دوی د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه رد شوي دي. اروپايي چارواکي وايي چې د ستنولو چارې باید د قانون له مخې او د خوندیتوب له تضمینونو سره ترسره شي، خو د بشري حقونو بنسټونه بیا خبرداری ورکوي چې افغانستان ته ستنېدونکي کسان له جدي خطرونو سره مخ کېدای شي.

په کوېټ کې د طالبانو سفارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په دې لیدنه کې د دوه اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

د دغې خبرپاڼې له مخې، ښاغلي خطیب د متحده عربي اماراتو سفیر ته د افغانستان د ډاډمن امنیتي وضعیت، سراسري ثبات او په هېواد کې د اقتصادي پرمختیايي فرصتونو په اړه معلومات شریک کړل. هغه د افغانستان او متحده عربي اماراتو ترمنځ پر ګډو دوستانه اړیکو هم رڼا واچوله.

په دې کتنه کې د طالبانو استازي په افغانستان کې د متحده عربي اماراتو د لویو زېربنایي، ښوونیزو، روغتیایي او اکاډیمیکو پروژو او مرستو ستاینه وکړه. دواړو لورو د دغو مرستو د اغېزمنتیا او د پروژو د ارزښت په اړه په ګډه بحث او خبرې اترې وکړې.

خبرپاڼه زیاتوي، د متحده عربي اماراتو سفیر مطر النیادي له دغې لیدنې څخه خوښي څرګنده کړه. نوموړي د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا او په راتلونکي کې د همکاریو د زیاتوالي هیله وښوده.

د نجیب په نوم د دغې مېرمنې خاوند د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان ته ویلي، چې دی د اوسېدو د قانوني کارت (POR) لرونکی و، خو بیا هم پاکستاني پولیس د ده کور ته ننوتل او دی یې توقیف کړ. نجیب زیاته کړې چې مېرمن یې په درې میاشتنۍ میندوارۍ کې وه او د پولیسو له برید او د ده له نیول کېدو وروسته د سختې وېرې او روحي فشار له امله په خونرېزۍ اخته شوه، چې روغتون ته تر رسېدو وړاندې یې خپل ماشوم له لاسه ورکړ.

دغه سازمان د زمري په ۷مه په یوه اعلامیه کې د پاکستان له حکومته غوښتي چې د افغان کډوالو په زور ایستل سمدستي ودروي او هغوی ته روغتیايي خدماتو ته د خوندي لاسرسي زمینه برابره کړي.

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان په خپل راپور کې ویلي چې په پاکستان کې مېشت افغان کډوال تل د نیول کېدو، د کار او عاید د له لاسه ورکولو او په زور د شړلو په وېره کې ژوند کوي. د دغه بنسټ په وینا، د نیول کېدو دغه وېره لامل شوې چې ډېری کډوالې کورنۍ روغتونونو ته د تګ زړه ونه کړي او یا خپل درملنه وځنډوي چې دا چاره د هغوی ژوند له جدي خطر سره مخامخ کوي.

دې ادارې د بلوچستان په کویټه کې د خپل روغتیايي کلینیک د موندنو پر بنسټ خبرداری ورکړی چې د افغان کډوالو په منځ کې خوارځواکي په بېساري توګه زیاته شوې ده. د راپور له مخې، شاوخوا ۷.۶ سلنه افغان کډوالې ښځې او ماشومان له سختې او ۲۵.۷ سلنه نور له متوسطې خوارځواکۍ سره مخ دي، چې اصلي لامل یې د کار او عاید د سرچینو له لاسه ورکول دي.

د پناه غوښتونکو د نړیوال بحران په لړ کې، پاکستان او ایران په یوه ورځ کې تر ۶ زره پورې افغان کډوال په زور شړي او د تورخم په لاره کې د ستنېدونکو کډوالو اوږدې لیکې جوړې شوې دي. د بشري حقونو د سازمانونو د راپورونو له مخې، په داسې حال کې چې زرګونه افغان کډوال له پاکستان او پنجاب ایالت څخه په جبري توګه ایستل کېږي، د بې‌سرحده ډاکټرانو سازمان او عفو نړیوالې ډلې په وار وار پر اسلام‌اباد غږ کړی چې دا لړۍ ودروي او د کډوالو د بشري حقونو درناوی وکړي.