د بلوچستان ایالت د کوټې ښار اړوند د سورنج په سیمه کې د سکرو په یوه کان کې د چاودنې له امله لږترلږه ۳۴ کانکېندونکي وژل شوي دي. د بلوچستان د ژغورنې ادارې د معلوماتو له مخې؛ د کان دننه تر چاودنې وروسته ګڼ شمېر کارګر بند پاتې شوي او د ژغورنې ډلې لاهم د پاتې کسانو د ژغورلو هڅه کوي.
د بلوچستان د کانونو او کاني سرچینو وزیر شعیب نوشېرواني ویلي، د ژغورنې ډلو له سختو شرایطو سره، سره خپل عملیات دوامداره ساتلي او د بند پاتې کارګرو د ژغورلو لپاره ټول امکانات کارول کېږي.
نوموړي ویلي، د پېښې د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي څرګندوي او حکومت به د هر وژل شوي کان کېندونکي کورنۍ ته پنځه لکه او هر ټپي ته درې لکه پاکستانۍ کلدارې تاوان ورکړي.
هغه زیاته کړې، چې د پېښې د لامل معلومولو لپاره به هر اړخیزې پلټنې ترسره شي. د کان څښتن ویلي، چاودنه د کان دننه د میتان ګاز د راټولېدو له امله شوې ده. د هغه په وینا؛ د چاودنې پرمهال په کان کې ۴۲ کارګرو حضور لاره او ټول یې د خیبر پښتونخوا د شانګلې ولسوالۍ اوسېدونکي دي.
فارن پالیسي مجلې په یوه شننه کې لیکلي، له عراق، اردن، کویټ، مصر او سعودي عربستان ته د نښتو له پراخېدو سره، د امریکا او ایران جګړې تر پخوا ډېر سیمهییز ابعاد خپل کړي دي.
خو مجله زیاتوي چې د بریدونو بڼه لا هم د تېرو څو میاشتو د بهیر دوام ښيي، او تر اوسه داسې کومه نښه نه لیدل کېږي چې د جګړې په ماهیت کې بنسټیز بدلون راغلی وي.
دغه راپور وروسته له هغې خپور شوی چې امریکا او سعودي عربستان په ګډه په عراق کې د وسلوالو ډلو پر مورچلو بریدونه وکړل او په سیمه کې کړکېچونه نور هم زیات شول.
فارن پالیسي په دې شننه کې د جګړې د پراخېدو احتمالي پایلې او وروستي پوځي او سیاسي بدلونونه ارزولي دي.
د سوریې ولسمشر احمد الشرع د سعودي عربستان له ولیعهد محمد بن سلمان سره په ټیلیفوني خبرو کې د ایران پلوو عراقي ملیشو له لوري د سعودي د تېلو پر تاسیساتو د برید د هڅې غندنه کړې او د دغه هېواد د امنیت او حاکمیت لپاره یې د دمشق پر «ثابت ملاتړ» ټینګار کړی دی.
د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت وايي، د دغه هېواد ولیعهد محمد بن سلمان د سوریې له ولسمشر احمد الشرع سره ټیلیفوني خبرې کړې دي.
د سعودي بهرنیو چارو وزارت په ایکس کې په یوه خپاره کړي پوسټ کې ویلي، د سوریې ولسمشر په دې خبرو کې د ایران پورې تړلو عراقي ملیشو له لوري د سعودي عربستان د تېلو پر تاسیساتو د برید هڅه په کلکه غندلې ده.
د سوریې ولسمشر ټینګار کړی چې هېواد یې د سعودي عربستان د امنیت او حاکمیت په برخه کې خپل «ثابت ملاتړ» ته دوام ورکوي.
د امریکا سنا جرګې د سیمهییزو ترینګلتیاوو د زیاتېدو په منځ کې هغه طرحه رد کړه چې موخه یې د ایران په تړاو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جګړهییزو واکونو محدودول وو. دغه طرحه د پنجشنبې په ورځ، د زمري په اتمه، د ۵۰ مخالفو او ۴۹ موافقو رایو په پایله کې ناکامه شوه.
دا په تېرو دوو اوونیو کې دویم ځل و چې د امریکایي سناتورانو داسې طرحه ارزوله چې غوښتل یې ولسمشر ټرمپ له کانګرس پرته د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو له دوام څخه منع کړي، خو دا هڅه هم بریالۍ نه شوه.
د طرحې له مخې، که تصویب شوې وای، د امریکا حکومت به مکلف و چې هغه امریکايي ځواکونه له هر ډول پوځي ښکېلتیا وباسي چې د کانګرس له رسمي اجازې پرته د ایران پر ضد ترسره کېږي.
د دغې طرحې مخالفانو استدلال کاوه چې ولسمشر باید د ملي امنیت د ګواښونو پر وړاندې د چټک اقدام لپاره لازم واکونه ولري، خو ملاتړو یې ویل چې د جګړې د اعلان او پوځي عملیاتو په اړه د کانګرس اساسي قانوني صلاحیتونه باید خوندي پاتې شي.
د سنا له لوري د دې طرحې ردېدل په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو ورځو کې د امریکا او ایران ترمنځ ترینګلتیاوې یو ځل بیا زیاتې شوې او د دواړو هېوادونو ترمنځ د پوځي کړکېچ د پراخېدو په اړه اندېښنې هم ډېرې شوې دي.
د پاکستان کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د اوسنۍ حکومتولۍ پر جوړښت نیوکه کړې او د واک د لا ډېر وېش، او د دولتي خدمتونو د ښه کولو لپاره یې د نویو اداري واحدونو د جوړېدو غوښتنه کړې ده. هغه ویلي، د حکومتولۍ نظام «پرېوتی» دی او د اصلاح لپاره یې د ټولو سیاسي ګوندونو ګډې هوکړې ته اړتیا ده.
محسن نقوي د پنجشنبې په ورځ، د اسد په اتمه، په اسلاماباد کې د «د پاکستان اقتصادي کنفرانس ۲۰۲۶» ته د وینا پر مهال وویل، د تېرو څو لسیزو اداري جوړښت نور د هېواد د مخ پر زیاتېدونکي نفوس اړتیاوې نه شي پوره کولای او پرېکړې باید خلکو ته په نږدې کچه وشي.
هغه وویل: «دا نظام چې موږ پکې ژوند کوو، که باور پرې کوئ او که نه، بشپړ پرېوتی دی، او اداري واحدونه، ایالتونه، یا هر نوم چې پرې ږدئ، باید خلکو ته لا نږدې شي».
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر زیاته کړه چې ډېر وګړي لا هم محکمو او دولتي ادارو ته د رسېدو لپاره اوږده واټنونه وهي، او حکومت نه دی توانېدلی چې لومړني خدمتونه د خلکو د استوګنې سیمو ته نږدې برابر کړي.
هغه وویل: «یو عادي وګړی لومړنیو خدمتونو ته اړتیا لري. هغه باید وکولای شي له خپل حکومت سره مستقیمه اړیکه ولري، خو موږ تر اوسه دا زمینه نه ده برابره کړې».
نقوي له ټولو سیاسي ګوندونو وغوښتل چې خپل اختلافونه یوې خوا ته کړي او د حکومتولۍ د نظام د اصلاح لپاره ګډ تفاهم ته ورسېږي. نوموړي وویل: «ټول سیاسي ګوندونه باید د ایالتونو له دننه د نویو اداري واحدونو د جوړېدو په اړه هوکړې ته ورسېږي، څو د هېواد ستونزې حل شي».
په پاکستان کې د نویو ایالتونو یا اداري واحدونو د جوړېدو وړاندیز له کلونو راهیسې د بحث موضوع ده.
پاکستان څلور ایالتونه لري، او د ایالتي وېش هر ډول بدلون د اساسي قانون تعدیل او پراخ سیاسي ملاتړ ته اړتیا لري.
د دې طرحې ملاتړي باور لري چې کوچني اداري واحدونه به د حکومتولۍ اغېزمنتیا او د عامه خدمتونو کیفیت لوړ کړي، خو مخالفان خبرداری ورکوي چې دا کار ښايي قومي، سیاسي او سیمهییز اختلافونه لا پسې زیات کړي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر د خپل وړاندیز د ملاتړ لپاره د هند او اندونیزیا تجربو ته اشاره وکړه او ویې ویل، هند د خپلواکۍ پر مهال له ۱۴ ایالتونو څخه اوس ۲۹ ایالتونو ته رسېدلی، او اندونیزیا هم د نویو اداري واحدونو په جوړولو سره خپل اداري جوړښت پراخ کړی دی.
خو نقوي روښانه نه کړه چې موخه یې د نویو ایالتونو جوړول دي او که د اداري واک د وېش بله بڼه. هغه د خپلې وینا په بېلابېلو برخو کې د «اداري واحدونو» او «ایالتونو» اصطلاحات یو د بل پر ځای وکارول.
لا هم څرګنده نه ده چې دا څرګندونې د پاکستان د حکومت رسمي تګلاره ده او که د کورنیو چارو د وزیر شخصي نظر. سیاسي شنونکي محسن نقوي د پاکستان د پوځي ادارو له نږدې کسانو څخه ګڼي.
نقوي د پاکستان پر اقتصادي وضعیت هم نیوکه وکړه او د هېواد مالي نظام یې بې ثباته وباله. هغه وویل، پرلهپسې حکومتونو د بنسټیزو اقتصادي اصلاحاتو پر ځای د بودجې د کسر د جبران لپاره پر پورونو تکیه کړې ده. هغه زیاته کړه: «هر ځل چې بودجه جوړوو، له کسر سره مخ کېږو. موږ یوازې د اور په مړ کولو بوخت یو.»
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر همداراز د ځوانانو لپاره د مرستندویو پروګرامونو پر زیاتې تکیې نیوکه وکړه او ویې ویل، ځوانان تر نغدو مرستو ډېر د وړتیا پر بنسټ د کار فرصتونو ته اړتیا لري.
د بښنې نړیوال سازمان وايي، هند د غزې د جګړې له پیل راهیسې لږ تر لږه ۲۵۹۶ محمولې چې په کې وسلې، مهمات او پوځي پرزې شاملې دي، اسراییل ته لېږدولي دي. دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د دې لړۍ دوام ښايي هند د نړیوالو قوانینو په سرغړونو کې د همکارۍ له ګواښ سره مخ کړي.
دې سازمان د پنجشنبې په ورځ، د ازمري په اتمه، خپل ۴۲ مخیز راپور «په هند کې جوړ شوي؛ اسراییل ته د وسلو او مهماتو برابرول» تر سرلیک لاندې خپور کړ.
په راپور کې له ۲۰۲۳ کال د اکتوبر له اوومې څخه د ۲۰۲۵ کال د نومبر تر ۳۰مې پورې د دغو پوځي بارونو د لېږد بهیر ارزول شوی دی.
بښنې نړیوال سازمان وايي، څېړونکو یې د هر بار اړوند سوداګریز معلومات جلا جلا څېړلي دي.
د راپور له مخې، هندي شرکتونو اسرائیلي شرکتونو ته لږ تر لږه د سپکو پوځي وسلو ۳۹۰ زره او ۵۱۶ پرزې، د چاودېدونکو مهماتو ۵۶۴ زره او ۹۷۰اړوند توکي، او د پوځي وسایطو ۲۹۸ پرزې لېږدولي دي.
سازمان زیاتوي، ښايي اصلي شمېر تر دې هم لوړ وي، ځکه د ځینو بارونو معلومات بشپړ نه وو او سلګونه هغه توکي چې پوځي یا ملکي کارونه یې روښانه نه وو، له څېړنې ایستل شوي دي.
د ماشینګڼو له پرزو تر د توپونو مرمیو پورې
په راپور کې راغلي چې د هند پياېلار سیسټمز شرکت د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو په ترڅ کې د اسراییل پوځي صنعت ته د «نیګف» ماشینګڼو لپاره له ۱۰زرو څخه زیات د مهماتو د تغذیې ځانګړي پرزې صادرې کړې دي. د اسرائیل پوځ د دې ماشینګڼې بېلابېل ډولونه کاروي.
دغه شرکت همدارنګه د پوځي وسلو ۳۳ زره او ۳۳ نورې اساسي پرزې هم اسراییلي پوځي صنعت ته لېږدولي دي. بښنې نړیوال سازمان وايي، د سوداګریزو اسنادو له مخې دغه توکي د پوځي وسلو د پرزو په توګه ثبت شوي دي.
د کلیاني ستراتېژیک سیسټمز شرکت هم د ۱۵۵ میلیمتري توپونو د مرمیو ۹۶۰۰ خولۍ د اسرائیل پوځي صنعت ته صادرې کړې دي. دغه اسرائیلی شرکت د البیټ سیسټمز فرعي برخه ده او د اسرائیل پوځ لپاره توپچي مهمات تولیدوي.
د هند دولتي شرکت مونېشنز انډیا هم د ۱۵۵ میلیمتري چاودېدونکو مرمیو یوه محموله، چې زر مرمۍ پکې شاملې وې، البیټ سیسټمز ته لېږلې ده.
په یوه بله پېښه کې، د هند یوه بشپړ دولتي شرکت د ۲۰۲۴ کال په فبرورۍ کې ۱۲۰ د ۸۱ میلیمتري هاوانونه البیټ سیسټمز ته استولي دي. یو بل دولتي شرکت هم هغه حسکوونکي او برېښنايي پرزې صادرې کړې دي چې د څارنې، تعقیب او هدف ټاکلو په سیستمونو کې کارول کېږي او د اسرائیل د دفاع وزارت یوه قراردادي شرکت ته رسېدلي دي.
د هند دولتي شرکتونه هم په دې لېږدونو کې ښکېل دي
بښنې نړیوال سازمان وايي، د دغو شرکتونو مشران د هند د کابینې د ټاکنو کمېټې له خوا ټاکل کېږي او یو شمېر کارکوونکي یې د دفاع وزارت له لوري دغو شرکتونو ته استول شوي دي.
د راپور له مخې، د هند او اسرائیل دفاعي اړیکې په تېرو درېیو لسیزو کې د پام وړ پراخې شوې دي.
هند په ۱۹۹۲ کال کې له اسراییل سره بشپړې ډیپلوماټیکې اړیکې ټینګې کړې او له هغه وروسته د وسلو پېر، د پوځي تجهیزاتو ګډ تولید او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډو شرکتونو جوړول زیات شول.
بښنې نړیوال سازمان وايي، هند په وروستیو کلونو کې یوازې د اسراییلي وسلو لوی پېرودونکی نه دی پاتې شوی، بلکې د اسرائیل د پوځي تجهیزاتو د تولید او اکمالاتي ځنځیر برخه هم ګرځېدلی دی.
د سازمان په وینا، د وسلو دا لېږدونه په داسې حال کې دوام لري چې د غزې په جګړه کې د جنګي جرمونو، د بشریت ضد جرمونو او د نسلوژنې د احتمال په اړه پراخ نړیوال خبرداری ورکړل شوی و.
دغه سازمان باور لري چې هندي چارواکي نه شي ویلای له دې خطره ناخبره وو چې دا تجهیزات ښايي د نړیوالو قوانینو په سرغړونو کې وکارول شي.
بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د وسلو د لېږد دوام به د هند حکومت د نړیوالو قوانینو په نقض کې د همکارۍ له خطر سره مخ کړي، او د هغو شرکتونو مسئولان چې پوهېدل یې محصولات یې ښايي په جرمونو کې وکارول شي، ممکن له ملکي او په ځینو مواردو کې له جزایي مسئولیت سره هم مخ شي.
بښنې نړیوال سازمان له هند غوښتي چې اسرائیل ته د وسلو، مهماتو، پوځي پرزو، ټکنالوژۍ او نورو پوځي مرستو مستقیم او غیرمستقیم لېږد سمدستي ودروي او پر اسرائیل هر اړخیز وسلوال بندیز ولګوي.