• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo
معلومات او ټېکنالوژي

د ایفون ۱۸ماډلونه؛ اپل د پاسپورټ په څېر خپل لومړنی تاوېدنکی ایفون هم معرفي کړ

۱۸ وږی ۱۴۰۵ - ۹ سپتمبر ۲۰۲۶، ۲۱:۴۵ GMT+۱تازه شوی: ۱۸ وږی ۱۴۰۵ - ۹ سپتمبر ۲۰۲۶، ۲۳:۲۳ GMT+۱

اپل د چهارشنبې په ورځ خپل لومړنی تاوېدنکی ټیلیفون د «ایفون ډویو» په نوم معرفي کړ. د دې ټیلیفون بیه ۱۹۹۹ امریکايي ډالره ده او د ایفون په ډیزاین کې په تېرو څو کلونو کې د اپل تر ټولو ستر بدلون بلل کېږي. ایفون ډویو چې کله تړلی وي، د اندازې او بڼې له پلوه له پاسپورټ سره ورته والی لري.

کله چې دغه ګرځنده ټیلیفون پرانیستل شي، ۷.۶ انچه یا نږدې ۱۹ سانتي‌متره پرده ښکاره کېږي چې هم په افقي او هم په عمودي ډول ترې ګټه اخیستل کېدای شي. د ټیلیفون د باندې پر بدنه یوه کوچنۍ پرده هم شته چې د وسیلې د تړلي حالت پر مهال ترې کار اخیستل کېږي.

د اپل په وینا، ډویو د پرانیستل شوي حالت پر مهال تر اوسه د دې شرکت تر ټولو نری جوړ شوی ټیلیفون دی. د ټیلیفون بدنه له تیتانیوم څخه جوړه شوې ده.

دا د اپل لومړنۍ ستره غونډه وه چې د دې شرکت د اجرائیه مشر په توګه د جان ترنوس له ټاکل کېدو وروسته ترسره شوه. ډویو د ۱۳۹۶ کال راهیسې د ایفون په ډیزاین کې تر ټولو ستر بدلون دی. اپل په هغه کال کې د ایفون ۱۰ له معرفي کولو سره د کور تڼۍ چې فزیکي بڼه یې لرله، لرې کړه.

ایفون لا هم د اپل د عوایدو تر ټولو مهمه سرچینه ده. دې شرکت په خپل وروستي مالي کال کې د ایفونونو له پلور څخه شاوخوا ۲۰۹ میلیارده ډالره عاید ترلاسه کړی چې د شرکت د ټول پلور له نیمايي څخه زیات جوړوي.

ډویو د کار او هم‌مهاله څو پروګرامونو د چلولو لپاره

اپل ډویو تر ډېره د ورځنیو او مسلکي کارونو د ترسره کولو لپاره د یوه ټیلیفون په توګه معرفي کړ. د معرفي کولو په مراسمو کې وښودل شول چې کاروونکي کولای شي د څو ګډونوالو لرونکې د زوم ویډیويي غونډه د ټیلیفون پر لویه پرده تعقیب کړي.

د ډویو لویه پرده کاروونکو ته اجازه ورکوي چې په یوه وخت کې څو پروګرامونه پرانیزي او وکاروي. اپل تر دې مخکې هم دا اسانتیا په خپلو ځینو ایپډ ماډلونو کې وړاندې کړې وه.

جان ترنوس په بازار کې د موجودو تاوېدنکو ټیلیفونونو پر ډیزاین نیوکه وکړه او ویې ویل چې د عادي کارونو، لکه د مطالبو لوستلو او ویډیو کتلو لپاره ترې ګټه اخیستل ستونزمن دي. هغه وویل چې اپل هڅه کړې په یوه کوچني او جېبي وسیله کې د ایپډ د کارونې تجربه وړاندې کړي.

ترنوس وویل: «دا یوه په بشپړه توګه نوې وسیله ده، خو په ورته وخت کې اشنا هم ښکاري. اندازه یې نږدې د پاسپورټ په څېر ده، په اسانۍ په لاس کې ځایېږي او په یوه لاس هم کارول کېدای شي».

د «پي‌پي فورسايټ» شرکت شنونکي، پائولو پسکاتورې، وویل چې اپل د ډویو په وړاندې کولو سره د لوړې بیې ټیلیفونونو په بازار کې د ودې نوې لاره پرانیستې او د ایفون لپاره یې د عوایدو بله سرچینه رامنځته کړې ده. خو د مراسمو تر پای پورې د اپل د ونډو بیه ۱.۸ سلنه راټیټه شوه.

100%

مصنوعي ځیرکتیا او د کاروونکو د معلوماتو ساتنه

د اپل پخواني اجرائیه مشر، ټیم کوک، د مراسمو په پیل کې د یوې ویډیو له لارې صحنه جان ترنوس ته وسپارله. کوک د ویډیو په پای کې ترنوس ته په اشاره وویل: «زه نه، هغه هماغه کس دی چې تاسو یې غواړئ».

ترنوس وویل چې اپل غواړي ایفون د کاروونکو د شخصي مصنوعي ځیرکتیا پر یوه مرکز بدل شي، خو په دې بهیر کې به د هغوی شخصي حریم له ګواښ سره مخ نه شي. هغه پر هغو شرکتونو نیوکه وکړه چې د کاروونکو شخصي معلومات راټولوي او ساتي.

هغه زیاته کړه: «کله چې ستاسو د معلوماتو واک نور ستاسو په لاس کې نه وي، یوازې باور بسنه نه کوي. له همدې امله د اپل مصنوعي ځیرکتیا تر هغه ځایه چې امکان ولري، په خپله وسیله کې چلېږي.

ایفون ۱۸ پرو لا ګران شو

اپل په دې مراسمو کې ایفون ۱۸ پرو او ایفون ۱۸ پرو مکس هم معرفي کړل. دا دواړه ټیلیفونونه د ډویو برعکس، تاوېدنکي نه دي او د ایفون د عادي ماډلونو د لړۍ دوام بلل کېږي.

د ایفون ۱۸ پرو بیه له ۱۱۹۹ ډالرو او د ایفون ۱۸ پرو مکس بیه له ۱۲۹۹ ډالرو پیلېږي. د دواړو ماډلونو بیې د تېر نسل په پرتله ۱۰۰ ډالره لوړې شوې دي.

ایفون ۱۸ پرو د «A20 Pro» له نوي چپ څخه کار اخلي. اپل وايي، دا چپ په خپله د ټیلیفون دننه د پرمختللو مصنوعي ځیرکتیايي ماډلونو چلېدل اسانه او چټکوي.

اپل یوه داسې اسانتیا هم معرفي کړه چې د اصلي عکسونو او هغو انځورونو ترمنځ توپیر کوي چې د مصنوعي ځیرکتیا په وسیله جوړ شوي یا بدل شوي وي. دغه اسانتیا چې د اپل د «مرجع انځور» یا «Apple Reference Image» په نوم یادېږي، د ایفون ۱۸ پرو د کمرې له لارې د اخیستل شویو عکسونو د اصلي‌والي د تایید لپاره کارول کېږي.

دا اسانتیا به په اروپايي ټولنه او چین کې وړاندې نه شي.

100%

ارزانه ایرپاډ له مزاحمو غږونو د لرې کولو اسانتیا سره

د ایرپاد نوې بڼه به له ۱۲۹ ډالرو پیلېدونکې بیه ولري. د لومړي ځل لپاره د ایرپاډ ارزانه ماډل هم د مزاحمو غږونو د لرې کولو له اسانتیا سره وړاندې کېږي.

یو بل ماډل چې ۱۴۹ ډالره بیه لري، هم بازار ته وړاندې کېږي. په دې ماډل کې بې‌سیمه چارج او د ایرپاډ له ډنډې څخه د غږ د کچې د بدلولو اسانتیا شته. کاروونکی کولای شي خپله ګوته پورته یا ښکته راکاږي او په دې توګه غږ کم یا زیات کړي.

اپل واچ لړۍ ۱۲ او اپل واچ اولټرا ۴ هم له هغو نورو محصولاتو څخه وو چې په دې مراسمو کې معرفي شول. په دغو دواړو ساعتونو کې اصلي بدلونونه پر روغتیايي او ورزشي اسانتیاوو متمرکز دي.

اپل د دغو ساعتونو د حسکوونکو په ډیزاین کې بدلون راوستی، څو د زړه درزا په لنډو وختي واټنونو کې ثبت کړي. دغه معلومات د بدني چمتووالي او له ورزش وروسته د بدن د بېرته ارامېدو او ځواک ترلاسه کولو د چټکتیا د معلومولو لپاره کارول کېږي.

د اپل په وینا، نوي چپونه او حسکوونکي د زړه د درزا اندازه کول لا کره کړي دي. دغه شرکت ادعا کوي چې نوي ساعتونه د نورو ساعتونو په پرتله د زړه درزا په لا ډېره کره توګه ثبتوي.

د اپل د نوي اجراییه مشر لپاره ستره ازموینه

جان ترنوس د اجرائیه مشر تر مقام ته له رسېدو مخکې د اپل د هارډوېیر یا فزیکي وسایلو د برخې مسؤول و. هغه د محصولاتو د معرفي کولو په څو مراسمو او چاپېریالي پروګرامونو کې له ګډون پرته، د عامو خلکو ترمنځ ډېر پېژندل شوی مخ نه و.

اوس د ترنوس له لومړنیو ازموینو څخه یوه دا ده چې مشتریان د دوه زره ډالرو په بیه د یوه تاوېدنکي ټیلیفون پېرلو ته وهڅوي. اپل تر دې مخکې هېڅکله په دومره لوړه بیه ټیلیفون نه و وړاندې کړی.

سامسونګ او هواوې له ۱۳۹۸ کال راهیسې تاوېدنکي ټیلیفونونه پلوري، خو د دغو محصولاتو بازار لا هم محدود دی او ډېری پېرودونکي یې د ټکنالوژۍ جدي مینه‌وال دي.

سره له دې چې د ډویو بیه لوړه ده، د څېړنیزو شرکتونو په ګډون د «آی‌ډي‌سي» وړاندوینه کوي چې د اپل د لومړني تاوېدنکي ایفون غوښتنه به د تولید له اندازې زیاته وي.

آی‌ډي‌سي اټکل کوي چې اپل به د راتلونکي کال تر پایه د تاوېدنکو ټیلیفونونو ۴۰ سلنه بازار په خپل واک کې ولري.

ډېر لیدل شوي

د بشري حقونو فعالان: طالبان له دُرې د وېرې د خپرولو لپاره کار اخلي
۱

د بشري حقونو فعالان: طالبان له دُرې د وېرې د خپرولو لپاره کار اخلي

۲

افغانستان ته د ایران صادرات لږ تر لږه ۲۵ سلنه کم شوي

۳

څېړنه؛ د طالبانو د بندیزونو سربېره افغان نجونو لاهم خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړی

۴

جګپوړی امریکایي ډېپلوماټ: موږ فکر نه کاوه چې ۲۰ کاله به په افغانستان کې پاتې شو

۵

د اوبو کمښت او د کرنیزې سرې د بیو لوړوالی افغانستان ګواښي

•
•
•

نور خبرونه

له میاشتني عادت مخکې عصبانیت؛ ولې ځینې ښځې ژر غوسه کېږي؟

۱۶ وږی ۱۴۰۵ - ۷ سپتمبر ۲۰۲۶، ۰۵:۰۱ GMT+۱
100%

ډېری ښځې له میاشتني عادت څو ورځې مخکې احساس کوي، چې روان یې د معمول په څېر نه‌دی. حوصله یې کمېږي، ژر غوسه کېږي، کوچنۍ خبره ورته درنه تمامېږي او کله ناکله پرته له څرګند لامله خپه، اندېښمنې یا احساساتي کېږي.

د ځینو ښځو لپاره دغه بدلونونه ډېر ساده وي او ورځنی ژوند یې نه ګډوډوي؛ خو د ځینو نورو لپاره بیا عصبانیت، ژړا، اضطراب، د تمرکز ستونزه، ستړیا او د روان ناڅاپي بدلونونه دومره څرګند وي چې پر کار، زده‌کړو او شخصي اړیکو یې اغېز کوي.
روغتیایي متخصصان وايي، دغه حالت یوازې «عصبانیت» نه‌دی. په ډېرو مواردو کې یې ریښه د هغو طبیعي بدلونونو سره تړلې وي، چې د میاشتني عادت پرمهال د ښځې په بدن او مغز کې رامنځته کېږي.
د بدن هورموني بدلونونه پر روان څنګه اغېز کوي؟
د میاشتني عادت له پیل مخکې په بدن کې د اسټروجن او پروجېسټېرون په ګډون د ځینو هورمونونو کچه بدلېږي. د ښځو بدن دغه بدلون ته یو شان غبرګون نه ښيي؛ ځینې ښځې ورته ډېرې حساسې وي او همدا حساسیت یې پر روان او احساساتو اغېز کولی شي.
هورموني بدلونونه د مغز پر هغو کیمیاوي توکو هم اغېز لري، چې د انسان د روان، خوب او احساساتو په تنظیم کې برخه اخلي. له دې ډلې یوه مهمه کیمیاوي ماده سېروټونین ده.
په همدې ورځو کې ښايي یوه ښځه داسې احساس وکړي، چې د زغم کچه یې راټیټه شوې ده. هغه خبره چې څو ورځې مخکې ورته عادي وه، اوس یې غوسه کولی شي. ځینې ښځې ژر ژاړي، ځینې د خلکو له خبرو سره ډېرې حساسې کېږي او ځینې بیا د اضطراب، خپګان یا بې‌قرارۍ احساس کوي او ځان ورته بې‌ارزښته، بدرنګه او بې‌کسه ښکاري. نړۍ او ژوند ورته بې‌معنا ښکاري او له هر څه او هر چا بې‌زاره وي.
دغه نښو ته په طبي اصطلاح کې له میاشتني عادت وړاندې سنډروم (PMS – Premenstrual Syndrome) ویل کېږي.
هره ښځه یې یو ډول نه تجربه کوي
له میاشتني عادت وړاندې رواني بدلونونه په ټولو ښځو کې یو شان نه‌وي. یوه ښځه ښايي یوازې لږه بې‌حوصله‌توب تجربه کړي؛ خو بله ښايي سخت عصبانیت، ژړا، ستړیا، د خوب ګډوډي، اضطراب او د تمرکز ستونزه ولري.
حتا په یوې ښځې کې هم نښې هره میاشت په یوه اندازه نه وي. فشار، د خوب کموالی، د ژوند نورې ستونزې او د بدن عمومي حالت کولای شي د نښو په شدت کې توپیر راولي. له همدې امله یوازې دا چې یوه ښځه د میاشتني عادت په ورځو کې غوسه ده، په دې معنا نه‌ده چې هره غوسه یې باید هورمونونو ته منسوبه شي.
کله حالت له عادي PMS څخه سخت وي؟
په لږ شمېر ښځو کې تر میاشتني عادت وړاندې رواني بدلونونه تر عادي PMS ډېر سخت وي. دغه حالت ته له میاشتني عادت مخکې سخت رواني اختلال (PMDD – Premenstrual Dysphoric Disorder) ویل کېږي.
په دې اختلال کې ښځه ښایي سخت عصبانیت، ژور خپګان، اضطراب، د روان ناڅاپي بدلون، له نورو سره د شخړې زیاتوالی او د احساساتو د کنټرول ستونزه تجربه کړي. د امریکا د نسایي او ولادي متخصصانو کالج د معلوماتو له مخې، PMDD د ماشوم زېږولو په عمر کې شاوخوا پنځه سلنه ښځې اغېزمنولی شي.
د PMS او PMDD ترمنځ مهم توپیر یوازې د نښو په موجودیت کې نه؛ بلکې د هغو په شدت او پر ورځني ژوند د اغېز په کچه کې دی. که نښې د یوې ښځې کار، زده‌کړې، کورنی ژوند یا اړیکې په جدي ډول ګډوډوي، موضوع باید یوازې د «میاشتني عادت عصبانیت» ونه ګڼل شي.
ښځه څنګه پوهېدای شي چې ستونزه یې له میاشتني دوران سره تړلې ده؟
د نښو وخت ته پام کول مهم دي. که عصبانیت، اضطراب، خپګان یا نور رواني بدلونونه هره میاشت د عادت له راتلو مخکې پیلېږي او د عادت له پیل وروسته کمېږي، له میاشتني دوران سره یې د تړاو احتمال زیاتېږي.
متخصصان له همدې امله سپارښتنه کوي، چې ښځې د څو میاشتو لپاره خپل میاشتنی دوران او ورسره د روان بدلونونه ثبت کړي. دا کار نه یوازې ښځې ته د خپل بدن د پېژندلو فرصت ورکوي؛ بلکې له ډاکټر سره هم د PMS او PMDD په تشخیص کې مرسته کوي.
کوم شی د نښو په کمولو کې مرسته کوي؟
د ژوند ځینې ساده بدلونونه د ډېرو ښځو لپاره ګټور تمامېدای شي. کافي او منظم خوب، فزیکي فعالیت، د فشار کمول، ژوره ساه اخیستل او د ارام لپاره وخت ځانګړی کول د روان په ښه ساتلو کې مرسته کولی شي. د کافین او الکولو کمول هم د ځینو ښځو لپاره ګټور وي.
که نښې سختې وي، متخصصان د درملنې نورې لارې هم لري. په ځینو مواردو کې رواني درملنه او ځینې درمل لکه د سېروټونین درمل، د سخت PMS او PMDD د نښو په کمولو کې کارول کېږي.
خو د درملو اړتیا او ډول باید د ډاکټر له ارزونې وروسته وټاکل شي.
هر عصبانیت د هورمونونو له امله نه‌وي
له میاشتني عادت مخکې عصبانیت او رواني بدلونونه واقعي فزیکي او رواني لاملونه لرلای شي، خو مهمه ده چې د ښځې هره غوسه، خپګان یا احساساتي غبرګون په ساده ډول «هورمونونو» ته منسوب نه‌شي.
که سخت خپګان، اضطراب، عصبانیت یا د روان نور بدلونونه د میاشتني عادت له ځانګړو ورځو سره محدود نه‌وي او د میاشتې په نورو ورځو کې هم دوام کوي، ښايي تر شا یې بله رواني یا جسمي ستونزه وي.
په ځانګړي ډول که دغه بدلونونه د ښځې پر ورځني ژوند، کار او اړیکو اغېز کوي، له ډاکټر یا له ارواپوه سره خبرې کول د ستونزې د کره لامل په موندلو او مناسبې درملنې کې مرسته کولای شي.

ټرمپ د «ارتمیس ۲» څلور ستورمزلو ته د کانګرېس د فضايي ویاړ مډالونه ورکړل

۷ وږی ۱۴۰۵ - ۲۹ اګست ۲۰۲۶، ۰۴:۴۰ GMT+۱
100%

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د «ارتمیس ۲» تاریخي ماموریت څلورو ستورمزلو ته د کانګرېس د فضايي ویاړ مډالونه ورکړل. دغه لوړه جایزه د امریکا له لوري د ستورمزلو د ځانګړې زړورتیا، غوره خدمت او بشریت ته د ارزښتناکو هڅو په بدل کې ورکول کېږي.

د امریکا د فضايي څېړنو ادارې «ناسا» په یوه خپاره کړي خبر کې ویلي، ټرمپ د جمعې په ورځ د ټکساس ایالت په هوسټن ښار کې د ناسا د جانسن فضايي مرکز په مراسمو کې د «ارتمیس ۲» ماموریت قوماندان رېډ وایزمن، پیلوټ وېکټور ګلوور، د ماموریت متخصصې کریستینا کوخ او د کاناډا د فضايي ادارې ستورمزلي جرېمي هانسن ته دغه مډالونه ورکړل.

ناسا وايي، دا د ۲۰۲۳ کال وروسته لومړی ځل دی چې د کانګرېس د فضايي ویاړ مډال ستورمزلو ته ورکول کېږي.

د «ارتمیس ۲» ماموریت د ۲۰۲۶ کال د اپرېل په لومړۍ نېټه د ناسا د «سپېس لانچ سیسټم» توغندي په وسیله پیل شو او ستورمزلي د «اورېن» فضايي بېړۍ په وسیله د سپوږمۍ تر څنګ وګرځېدل. دغه ماموریت د اپرېل په ۱۰مه د ارام سمندر په اوبو کې په خوندي ډول پای ته ورسېد.

ناسا وايي، د «ارتمیس ۲» څلور ستورمزلي د ځمکې له سطحې څخه ۲۵۲ زره او ۷۵۶ میله، چې شاوخوا ۴۰۶ زره کیلومتره کېږي، واټن ته ورسېدل. دا د انسانانو له خوا تر اوسه د ځمکې څخه تر ټولو ډېر وهلی شوی واټن دی او د ۱۹۷۰ کال د «اپولو ۱۳» ماموریت پخوانی ریکارډ یې مات کړ.

ستورمزلو په ټول ماموریت کې شاوخوا ۶۹۵ زره میله، یا ۱،۱۲ میلیونه کیلومتره واټن وواهه او د سپوږمۍ له څنګ څخه یې الوتنه وکړه.

ټرمپ د مډالونو د ورکولو پر مهال د «ارتمیس ۲» ستورمزلي وستایل او ویې ویل: «دوی د ځمکې له سطحې څخه تر بل هر انسان ډېر واټن وواهه.»

هغه د دغه ماموریت په بریالیتوب کې د ناسا د انجنیرانو، ساینسپوهانو، د توغولو او بېرته راکوزولو متخصصانو او نورو کارکوونکو ونډه هم وستایله.

د ناسا مشر جېرډ ایزکمن وویل، د «ارتمیس ۲» ستورمزلو په «بې‌ساري مهارت او زړورتیا» سره وښوده چې امریکا کولای شي د سپوږمۍ د بیا سپړنې په برخه کې مخکښه پاتې شي.

د «ارتمیس ۲» ماموریت د ناسا د «ارتمیس» پروګرام لومړنی انسان‌لرونکی ماموریت و او د راتلونکو ماموریتونو لپاره یې زمینه برابره کړه. ټاکل شوې د «ارتمیس ۳» ماموریت په ۲۰۲۷ کال کې د ځمکې په ټیټ مدار کې د «اورېن» فضايي بېړۍ او سوداګریزو انسان‌لېږدوونکو فضايي بېړیو ترمنځ د نښلېدو وړتیا وازمويي.

د ناسا د پلان له مخې، «ارتمیس ۴» به په ۲۰۲۸ کال کې امریکايي ستورمزلي بېرته د سپوږمۍ سطحې ته ورسوي. ناسا وايي، د «ارتمیس» د پروګرام اوږدمهاله هدف د سپوږمۍ د سطحې پر سر د دوامدار حضور رامنځته کول او د مریخ په لور د انسانانو د راتلونکو ماموریتونو لپاره زمینه برابرول دي.

د کانګرېس د فضايي ویاړ مډال په ۱۹۶۹ کال کې رامنځته شوی او هغو ستورمزلو ته ورکول کېږي چې د خپل ماموریت پر مهال د «استثنايي زړورتیا او ارزښتناک خدمت» له لارې د امریکا او بشریت لپاره ځانګړې ونډه واخلي. د ناسا په وینا، د دغه مډال له رامنځته کېدو راهیسې ټولټال ۳۴ ستورمزلو دغه ویاړ ترلاسه کړی دی.

ملګري ملتونه د مصنوعي ځیرکتیا له لارې د روغتیا، اقلیم او زده‌کړو برخو کې نوې لارې پرانیزي

۳۱ زمری ۱۴۰۵ - ۲۲ اګست ۲۰۲۶، ۰۸:۲۹ GMT+۱
100%

ملګري ملتونه وايي، مصنوعي ځیرکتیا یې د بشري حقونو د ملاتړ، روغتیا، زده‌کړو او اقلیمي بدلون پر وړاندې د مبارزې لپاره په بېلابېلو برخو کې کارولې ده. د ملګرو ملتونو په وینا، دغه ټکنالوژي د خلکو د ژوند د ښه کولو ترڅنګ د بېړنیو ستونزو د ژر حل لپاره هم نوې لارې برابروي.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په جمیکا کې مصنوعي ځیرکتیا د شپږ کلن اري په څېر هغو ماشومانو ته د زده‌کړې زمینه برابروي چې د زده‌کړو ستونزې لري. د یونیسف له لوري کتابونه د مصنوعي ځیرکتیا په مرسته د ماشومانو اړتیاوو ته په کتو په متقابلو او اسانه بڼو بدلېږي.

د یونیسف د زده‌کړو او تنکیو ځوانانو د پراختیا نړیوالې مشرې پیا رېبلو برېټو ویلي: «اصلي اغېز یې پر ماشومانو دی، داسې بې‌شمېره بېلګې شته چې ښيي، کله چې ډیجیټلي زده‌کړه هر ماشوم ته د رسېدو لپاره طرحه شي، څه ډول امکانات رامنځته کېږي.»

یونیسف وايي، د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ د لاسرسي وړ ډیجیټلي درسي کتابونو پروګرام اوس په ۱۷ هېوادونو کې نږدې دوه میلیونه ماشومانو ته رسېدلی او ټاکل شوې تر ۲۰۳۰ کال پورې ۵۰ هېوادونو ته وغځول شي.

ملګري ملتونه د اقلیمي بدلون پر وړاندې د مبارزې لپاره هم له مصنوعي ځیرکتیا کار اخلي. د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام د ۳۰ سپوږمکیو معلومات د مصنوعي ځیرکتیا له لارې شنني، څو د میتان ګاز لویې چاودنې او لیکې ومومي او حکومتونو او شرکتونو ته یې په اړه خبر ورکړي.

د دغه پروګرام د اقلیمي بدلون د څانګې مشر مارتین کراوس ویلي: «د اقلیمي بدلون په اړه هر اندېښمن کس باید د نړۍ د تودوخې د کمولو لپاره لېوالتیا ولري، د میتان د لیکو بندول د بېړني تم‌کوونکي په څېر دي.»

د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام په وینا، له ۲۰۲۴ کال راهیسې د میتان د لیکو د موندنې له لارې د شاوخوا ۲۴ میلیونه پټرولي موټرو د کلنیو اخراجونو معادل د میتان د خپرېدو مخه نیول شوې ده. دغه پروګرام وايي، مصنوعي ځیرکتیا د انسانانو په پرتله د میتان لیکې ۱۲ تر ۱۵ برابره چټکې او دقیقې موندلی شي.

د روغتیا په برخه کې هم د روغتیا نړیوال سازمان په مرسته په مخ پر ودې هېوادونو کې مصنوعي ځیرکتیا د سینې د ایکس‌رې انځورونه شنني، څو د نري رنځ نښې ژر وموندل شي. د روغتیا نړیوال سازمان د یوې څېړونکې وانېسا ورونیزې په وینا، دا کار ناروغانو ته اجازه ورکوي چې د تشخیص له پړاو څخه درملنې ته ډېر ژر ورسېږي.

ملګري ملتونه وايي، په اېتوپیا کې د سرو زرو کان‌کیندونکي د دوړو او سیلیکا له امله د نري رنځ له لوړ خطر سره مخ دي او مصنوعي ځیرکتیا د دوی د ژر تشخیص لپاره کارول کېږي.

د ملګرو ملتونو ادارې له مصنوعي ځیرکتیا څخه د ځمکنیو ماینونو د موندلو، د طبیعي پېښو د زیانونو ارزولو، د مشکوکو مالي معاملو د پېژندلو، د راډیواکټیف ککړتیا د څارنې او د اټومي یوځای کېدو د څېړنو د چټکتیا لپاره هم کار اخلي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش مصنوعي ځیرکتیا «په ۲۱مه پېړۍ کې د بشریت تر ټولو ستر فرصت» او په ورته وخت کې «له سترو خطرونو څخه یو» بللی او ټینګار یې کړی چې د دې ټکنالوژۍ د کارونې لپاره باید پراخ او ټول‌شموله څار موجود وي.

ګوترېش ویلي: «باید ډاډ ترلاسه کړو چې مصنوعي ځیرکتیا د بشریت خدمت کوي، نه دا چې بشریت د هغې خدمت وکړي.»

د ناسا څېړنه: د ځمکې ځینې میکروبونه ښايي پر سپوږمۍ ژوندي پاتې شي

۳۱ زمری ۱۴۰۵ - ۲۲ اګست ۲۰۲۶، ۰۳:۴۱ GMT+۱
100%

د ناسا په مشرۍ یوې نوې څېړنې موندلې چې د ځمکې ځینې فنګسونه او باکتریاوې ښايي د سپوږمۍ پر سطحه له څو اوونیو تر څو میاشتو پورې ژوندی پاتې شي. دا موندنه د راتلونکو فضايي ماموریتونو پر مهال سپوږمۍ ته د ځمکنیو میکروبونو د انتقال په اړه اندېښنې زیاتوي.

څېړونکو د سپوږمۍ د جنوبي قطب په درېیو سیمو کې د ناسا د معلوماتو پر بنسټ د سپوږمۍ د تودوخې، وړانګو او نورو چاپېریالي شرایطو کمپیوټري ارزونه کړې ده. څېړنې ښودلې چې ځینې میکروبونه په هغو ژورو کندو کې، چې تل په سیوري کې وي، د څو اوونیو تر څو میاشتو پورې د ژوندي پاتې کېدو وړتیا لري.

په دې څېړنه کې د فنګسونو دوه او د باکتریاوو درې ډولونه ازمویل شوي دي. اسپرژیلوس نایجر چې د تور کپک په نوم هم پېژندل کېږي، تر ټولو مقاوم فنګس بلل شوی دی. دا فنګس په تودو او لندو چاپېریالونو کې عام دی او مخکې د نړیوال فضايي تمځي دننه هم موندل شوی دی.

د څېړنې مخکښ لیکوال او د ناسا د ګاډارډ فضايي مرکز سیاروي ساینس‌پوه پرابل سکسېنا ویلي، اسپرژیلوس د سپوږمۍ د قطبي سیمو له شرایطو سره د عیارېدو تر ټولو لوړه وړتیا ښودلې، په داسې حال کې چې فوزاریوم هم د پام وړ مقاومت لري، خو د اسپرژیلوس په اندازه نه دی.

څېړونکو ډاینوکوکس رادیودورانس، سټافیلوکوکس اوریوس او باسیلوس سوبټیلیس درې ډوله باکتریاوې هم ارزولې دي. د څېړونکو په وینا، دغو باکتریاوو د ماورای بنفش وړانګو پر وړاندې د فنګسونو په پرتله لږ مقاومت ښودلی او د ژوندي پاتې کېدو وړتیا یې هم کمه وه.

د سپوږمۍ د ورځې تودوخه چې شاوخوا ۱۲۷ درجې سانتي‌ګراد ته رسېږي، ماورای بنفش وړانګې، د انرژۍ لوړې ذرې او د سپوږمۍ پر سطحه موجوده تشه د دغو میکروبونو د ژوندي پاتې کېدو مهم خنډونه دي. سره له دې، څېړونکو داسې سیمې هم موندلې چې شرایط یې د ځینو میکروبونو لپاره تر نورو مناسب دي.

د ناسا د ګاډارډ فضايي مرکز څېړونکې او د دې مطالعې شریکې لیکوالې هېدر ګراهام ویلي، څېړنه یوازې د میکروبونو د حجرو د ژوندي پاتې کېدو وړتیا ارزوي او دا نه ښيي چې هغوی پر سپوږمۍ وده یا تکثیر کولی شي.

د هغې په وینا، که ځینې حجرې د سپوږمۍ د خاورې لاندې ښخې شي، ښايي له سختو وړانګو څخه خوندي پاتې شي. نوموړې زیاته کړې چې په ځینو سیمو کې د مایع اوبو د رامنځته کېدو احتمالي شرایط هم ښايي د دغو موجوداتو د ودې لپاره زمینه برابره کړي.

د څېړونکو اندېښنه یوازې د میکروبونو تر ژوندي پاتې کېدو محدوده نه ده. دوی وايي، انسانان ښايي د فضايي جامو، وسایلو او ماشینونو له لارې په ناپامۍ سره ځمکني میکروبونه سپوږمۍ ته انتقال کړي او دا کار د سپوږمۍ د چاپېریال او کیمیاوي جوړښت په اړه د راتلونکو څېړنو پایلې اغېزمنولی شي.

ګراهام ویلي، که ځمکني میکروبونه د سپوږمۍ پر سطحه پاتې شي، ښايي د اوبو، عضوي مالیکولونو او د سپوږمۍ د سطحې د خاورې د کیمیاوي جوړښت په اړه د راتلونکو څېړنو په پایلو کې د ځمکې او سپوږمۍ طبیعي نښې سره ګډې کړي.

د څېړونکو په وینا، د سپوږمۍ د ککړتیا مخنیوی ښايي په بشپړه توګه ممکن نه وي، خو د فضايي ماموریتونو پر مهال باید په دقیقه توګه ثبت شي چې کوم میکروبونه او نور ځمکني مواد سپوږمۍ ته انتقالېږي، څو ساینس‌پوهان وروسته د سپوږمۍ طبیعي نښې له ځمکنیو ککړتیاوو جلا کړای شي.

دا موندنې په داسې حال کې خپرېږي چې امریکا او چین سپوږمۍ ته د فضانوردانو د بېرته لېږلو او هلته د اوږدمهاله اډو د جوړولو لپاره پلانونه تعقیبوي. ناسا هم د «ارتمیس» پروګرام له لارې د سپوږمۍ جنوبي قطب ته څېرمه د فضانوردانو د ښکته کولو پلان لري.

ګراهام ویلي، انسانان په طبیعي ډول له بېلابېلو میکروبونو سره مل دي او له همدې امله فضايي سفرونو ته د دغو موجوداتو د انتقال مخنیوی ښايي اسانه نه وي. د هغې په وینا، مهمه ده چې ساینس‌پوهان پوه شي چې انسانان سپوږمۍ ته څه شی وړي، څو د راتلونکو څېړنو پر مهال د ځمکې او سپوږمۍ ترمنځ د سرچینو توپیر په سمه توګه معلوم کړای شي.

ولې له ځان سره خبرې کوو؟

۲۸ زمری ۱۴۰۵ - ۱۹ اګست ۲۰۲۶، ۱۶:۴۲ GMT+۱
100%

ایا کله مو له ځان سره خبرې کړې دي؟ ارواپوهنیزې څېړنې ښيي چې دا عادت تل د یوازیتوب یا غیرعادي چلند نښه نه ده، بلکې له ځان سره هدفمندې خبرې د دماغ د فکرونو په تنظیم، تمرکز، هڅونې او د ستونزو د حل په بهیر کې مرسته کولی شي.

له ځان سره خبرې کول د انسان د ذهني فعالیت یوه عادي برخه ده. موږ ډېر وخت له ځان سره په خاموشه یا په لوړ غږ خبرې کوو، د کار مرحلې تکراروو، ځان هڅوو، خپلې تېروتنې ارزوو او د راتلونکو پرېکړو لپاره خپل فکرونه منظم کوو. څېړنې ښيي چې که دا خبرې هدفمندې، واقعي او مثبتې وي، د تمرکز، ځانتنظیم، هڅونې او د دندو د ترسره کولو په برخه کې مرسته کولی شي.

په ۲۰۱۲ کال کې یوې څېړنې ښودلې چې له ځانسره خبرې د زده کړې او پاملرنې په بهیر کې د مرستندویې وسیلې په توګه کارېدلی شي. د یوه ستونزمن کار پر مهال انسان کولی شي د کار مرحلې له ځان سره تکرار کړي او خپل پام له ګډوډوونکو عواملو څخه بېرته اصلي هدف ته راوګرځوي. له همدې امله، کله ناکله په لوړ غږ ویل: «لومړی دا کار کوم، بیا دویم ګام اخلم» یوازې خبرې نه دي، بلکې د ذهن د تنظیم یوه عملي لاره هم کېدای شي.

ارواپوهان ځان سره خبرې د Self-talk په نوم یادوي او د دې خبرو محتوا، هدف او حالت یې مهم ګڼي. مثبتې او انګېزونکي جملې، لکه «زه یې په تدریج ترسره کولی شم» یا «لومړی ګام اخلم»، انسان د ستونزې پر ځای د حللارې پر لور متوجه کولی شي. برعکس، پرله پسې منفي ځان ملامتول، لکه «زه هېڅکله بریالی کېدای نه شم»، کولی شي منفي فکرونه لا پیاوړي کړي.

له ځان سره خبرې یوازې د لویانو ځانګړنه هم نه ده. ماشومان د لوبو، زده کړې او ستونزمنو کارونو پر مهال له ځان سره خبرې کوي او د ارواپوهنې له نظره دا بهیر د فکر، زده کړې او ځان تنظیم له ودې سره تړاو لري. ماشوم چې د یوه کار مرحلې په لوړ غږ بیانوي، په حقیقت کې د خپل چلند د لارښوونې لپاره له ژبې څخه د یوې وسیلې په توګه کار اخلي.

د ځان سره خبرو اغېز په ټولو شرایطو کې یو شان نه وي. د ۲۰۲۳ کال یوې علمي بیاکتنې د ځان سره خبرو بېلابېل ډولونه څېړلي او څرګندوي چې اغېز یې د خبرو له ډول، هدف او وضعیت سره تړاو لري. یعنې یوازې له ځان سره خبرې کول په خپله د بریا ضمانت نه دی؛ هغه خبرې چې مشخصې، واقعي او د یوه روښانه هدف لپاره وي، تر ډېره ګټورې تمامېدای شي.

د بېلګې په توګه، د مهمې وینا، ازموینې یا ستونزمن کار پر مهال د «زه دا کار نه شم کولی» پر ځای «زه به لومړی مهمه برخه بشپړه کړم» ویل، ذهن له عمومي وېرې څخه یوې مشخصې دندې ته اړوي. همداراز، جملې لکه «اوس پر دې کار تمرکز کوم»، «که ستونزه پیدا شي، بله لاره به ولټوم» او «زه اړتیا لرم یوازې یو ګام واخلم» د ځان تنظیم لپاره ساده عملي تګلارې کېدای شي.

له فرهنګي او تاریخي پلوه هم انسان له خپل ځان سره د خبرو، تفکر او ځان ارزونې اوږد دود لري. په ادبي، فلسفي او عرفاني اثارو کې له خپل ځان سره خبرې، د ځان پېژندنه او د خپلو کړنو محاسبه د انسان د فکري ودې له وسیلو څخه ګڼل شوې دي. په معاصرې ارواپوهنه کې هم د دې بهیر یوه برخه د انسان د فکرونو د تنظیم او د چلند د لارښوونې له زاویې څېړل کېږي.

خو د عادي ځان سره خبرو او نورو ذهني تجربو ترمنځ مهم توپیر شته. که یو څوک خپل فکرونه په خپل غږ یا خاموشه توګه بیانوي، دا په خپله د غیرعادي حالت نښه نه ده. خو که یو کس داسې غږونه واوري چې د خپل فکر برخه یې ونه ګڼي، یا دغه تجربه ورسره د پام وړ ویره، کړاو او د ورځني ژوند ګډوډي رامنځته کړي، نو دا له عادي ځان سره خبرو سره توپیر لري او مسلکي ارزونې ته اړتیا لري.

په ټوله کې، له ځان سره خبرې کول یوازې د یوازیتوب یا عادت موضوع نه ده؛ دا د انسان د فکر د تنظیم یوه طبیعي وسیله هم کېدای شي. که خبرې مو لنډې، مشخصې، واقعي او د هدف مطابق وي، کولی شي د تمرکز، هڅونې او ځان تنظیم په برخه کې مرسته وکړي. نو بل ځل چې د یوه ستونزمن کار پر مهال له ځان سره خبرې کوئ، هڅه وکړئ د ستونزې پر ځای د راتلونکي ګام په اړه فکر وکړئ: «لومړی ګام څه دی؟» کله ناکله د همدې ساده پوښتنې ځواب د ذهن ګډوډي په عملي پلان بدلوي.