د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهان وايي، د امریکا له لوري د کډوالو او پناه غوښتونکو نورو هېوادونو ته د لېږدولو تګلارې لږ تر لږه په ۳۵ هېوادونو او سیمو کې د بشري حقونو د سرغړونو، شکنجې او جبري ورکېدو ګواښ زیات کړی دی.
د دوی په وینا، امریکا تر اوسه لږ تر لږه ۲۳ زره د درېیمو هېوادونو اتباع ۲۹ هېوادونو او سیمو ته لېږلي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو د دوشنبې په ورځ، د تلې په ۶مه، په یوه اعلامیه کې خبرداری ورکړی چې د امریکا د کډوالو د لېږدولو دغه ترتیبات د شکنجې، ناوړه چلند او جبري ورکېدو د خطرونو د زیاتېدو لامل شوي او د کډوالو د بېرته نه شړلو نړیوال اصل یې تر پښو لاندې کړی دی.
کارپوهانو ویلي: «د امریکا د حکومت د دې تګلارې زیانونه نور یوازې احتمالي نه دي. دغه ترتیبات په ټوله نړۍ کې د بشري حقونو د سرغړونو لړۍ رامنځته کوي او د هغو هېوادونو له خوا چې د امریکا له خاورې شړل شوي کډوال او پناه غوښتونکي مني، د بېرته نه شړلو د نړیوال اصل د نقض خطر زیاتوي.»
د کډوالو پر وړاندې د سرغړونو پراخ خطرونه
د ملګرو ملتونو د کارپوهانو په وینا، د کډوالو د لېږدولو دغه ترتیبات یوازې د بېرته شړلو له خطر سره نه دي محدود؛ بلکې د خپلسرو او له نړۍ سره د اړیکو له پرې کېدو سره د بند ساتلو، جبري ورکېدو، وکیل ته د لاسرسي د نشتوالي، د عادلانه قضايي بهیر د حق د ردولو، د کورنیو د بېلتون، تبعیض، بېسرپناهۍ، انساني قاچاق او د روغتیايي خدمتونو د نه لاسرسي په څېر سرغړونې هم ورسره تړلې دي.
دوی ټینګار کړی چې ماشومان، ښځې، معلولیت لرونکي کسان، د انسانانو د قاچاق قربانیان، نرښځیان، د بشري حقونو مدافعان، بېتابعیته کسان او نور زیانمن وګړي له جدي خطر سره مخ دي.
کارپوهانو ویلي، دغه کډوال هغو هېوادونو او سیمو ته لېږدول کېږي چې ورسره هېڅ تړاو نه لري، دا کار د هغوی د یوازیتوب او رواني صدمې لامل کېږي او هغه زیانونه لا زیاتوي چې ښايي په خپل هېواد کې د ځورونې او تاوتریخوالي له امله ترې تښتېدلي وي.
د نړیوالو مکلفیتونو د نه لېږدولو غوښتنه
د ملګرو ملتونو کارپوهانو ویلي، دولتونه نه شي کولای د دوهاړخیزو هوکړو، مالي ترتیباتو یا ډیپلوماټیکو ډاډونو له لارې د کډوالو او پناه غوښتونکو په اړه خپل نړیوال قانوني مکلفیتونه نورو هېوادونو ته ولېږدوي.
دوی ټینګار کړی: «دولتونه نه شي کولای له خپلو نړیوالو قانوني مکلفیتونو څخه د تړونونو له لارې ځان خلاص کړي. د بېرته نه شړلو د منع اصل هر هغه ځای کې پلي کېږي چې یو دولت پکې واک یا اغېزمن کنټرول لري، او د لېږد په ټولو پړاوونو کې اعتبار لري.»
کارپوهانو همداراز ویلي چې د ملګرو ملتونو ادارې، په ځانګړې توګه د کډوالو نړیوال سازمان (ای او ایم)، د کډوالو او پناه غوښتونکو په ملاتړ کې مهم رول لري؛ خو د دغو ادارو ونډه باید داسې ترتیباتو ته مشروعیت ورنه کړي چې خلک د بېرته شړلو، شکنجې یا نورو جدي سرغړونو له خطر سره مخ کوي.
دوی زیاته کړې چې هغه دولتونه چې په پوهه او قصدي ډول د بل دولت په داسې کړنو کې مرسته کوي چې د بشري حقونو نړیوال مکلفیتونه نقضوي، ښايي خپله هم نړیوال حقوقي مسوولیت ولري.
د هوکړو د درولو غوښتنه
د ملګرو ملتونو کارپوهانو له ټولو ښکېلو هېوادونو او سیمو غوښتي چې دغه ترتیبات سمدستي ودروي، کډوالو او پناه غوښتونکو ته د عادلانه او اغېزمنې پناه غوښتنې بهیر ته د لاسرسي زمینه برابره کړي او د خپلواکې څارنې، روڼتیا او حساب ورکونې ډاډ ورکړي.
دوی ویلي: «د کډوالۍ د مدیریت په مرکز کې باید بشري حقونه وي، نه دا چې د کډوالو د مخنیوي په هڅو کې قرباني شي.»
کارپوهانو ټینګار کړی چې د دغې موضوع اساسي مسله یوازې د کډوالۍ تګلاره نه ده، بلکې د هغو خلکو ژوند، خوندیتوب، کرامت او حقونه دي چې ښايي مخکې هم له سختو زیانونو سره مخ شوي وي او په ډېرو مواردو کې له خپل هېواد څخه د مرګوني ګواښ، ځورونې او تاوتریخوالي له امله تښتېدلي وي.
د اعلامیې له مخې، د ملګرو ملتونو ځانګړې کړنلارې له امریکا، د دغو هوکړو له ټولو ۳۵ هېوادونو او سیمو، د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ او د کډوالو له نړیوال سازمان سره په اړیکه کې دي.
