د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهېل اپریدي ویلي چې د عمران خان سره د لیدنې، درملنې او قانوني حقونو د اعادې لپاره یې ټولې قانوني لارې ازمویلې دي خو هېڅ پایله یې نه ده ورکړې، اوس د عمران خان د خوشې کېدو او غوښتنو منلو لپاره بې له «سولهییز اعتراضي لاریون» بله لاره نه ده پاتې.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهېل اپریدي د تلې په ۱۴مه نېټه د تحریک انصاف ګوند د پیل شوي اوږد لاریون په درېیمه ورځ ګډونوالو ته د وینا پر مهال څرګنده کړه چې د دغه لاریون غوښتنې یې پر ټولنیزو رسنیو خپرې کړې دي او که یو ټکی یې هم د اساسي قانون برخلاف ثابت شي اوږد لاریون به سمدستي لغوه کړي.
سهېل اپریدي زیاته کړه چې د اعلی وزیر له ټاکل کېدو وروسته یې له عمران خان سره د لیدلو لپاره د حکومتي او عدلي ادارو ټولې دروازې ټکولې دي، د ایالتي اسمبلۍ پرېکړهلیکونه تصویب شوي او ان د سترې محکمې له مشر څخه غوښتنې شوې دي خو بيا هم د لیدنې اجازه نه ده ورکړل شوې.
د هغه په وینا د سترې محکمې د درېیو قاضیانو له خوا د «شفا انټرنېشنل» روغتون ته د عمران خان د لېږدولو له پرېکړې سره هم تحقیر امېزه چلند شوی او نه ده پلي شوې.
نوموړي خبرداری ورکړ چې که محکمې انصاف ونه کړي قانون ولس ته د بېوسلې او سولهییز عتراض اجازه ورکوي.
هغه وویل چې محکمې او ادارې د عام ولس پر مالیه چلېږي نو ځکه اصل واک هم د ولس دی.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر د امنیتي وضعیت په اړه وویل چې د تېرو ۲۲ کلونو پوځي عملیاتو او ډرون بریدونو په ایالت کې ترهګري ختمه نه کړه خو که ایالتي حکومت ته لاره هواره شي د ځانګړې تګلارې له لارې په ۱۰۰ ورځو کې سوله راوستل کېدای شي.
هغه همداراز د پنجاب د اعلی وزیرې پر هغې ادعا هم نیوکه وکړه چې له گاونډیو هېوادونو پر ځای یې خپل ایالت ته له نورو کورنیو ایالتونو خطر ښودلی و.
سهېل اپریدي د اوږد لاریون د نوي پلان په اړه وویل چې کاروان به لومړی خیبر او بیا پېښور ته لاړ شي او له هغه وروسته به د اسلاماباد پر لوري حرکت وکړي.
نوموړي د وینا په پای کې د عمران خان د روغتیايي حالت په اړه جدي اندېښنه وښوده. او ويې ویل که د تحریک انصاف ګوند بنسټ ایښودونکي ته هر ډول زیان ورسېږي د زندان اداره، لومړی وزیر او اړوند چارواکي به یې مسوول وي.
د پاکستان کورنیو چارو وزیر محسن نقوي، له تحریک انصاف ګوند سره د مذاکراتو ناکامۍ وروسته پيل شویو لاریونونو ته په اشارې ویلي، که څوک پکې ووژل شي، مسوول به یې اپریدی وي. یاد ګوند بیا حکومت پړ ګڼلی او ویلي یې دي، عمران خان یې هم خوشې نه کړ او هم یې پلاوی ورسره لیدنې ته پرې نه ښود.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د یکشنبې په ورځ د خیبر پښتونخوا حکومت او په ځانګړي ډول د دغه ایالت اعلی وزیر سهیل اپریدی د حکومت او اپوزیسیون ترمنځ د خبرو اترو په شنډولو تورن کړ. هغه وویل چې دواړه لوري د مسودې پر ۹۹ سلنه متن هوکړې ته رسېدلي وو، خو دغه بهیر د ترهګرۍ اړوندو مسایلو پر سر له خنډ سره مخ شو. دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې د پاکستان تحریک انصاف ګوند له اعلان شوي اوږده لاریون وړاندې د دواړو خواوو ترمنځ اوږدې خبرې اترې بې له کومې هوکړې پای ته ورسېدې.
محسن نقوي په لاهور کې یوې خبري غونډې ته وینا کې د اپوزیسیون د مذاکره کوونکي پلاوي د غړو، علام ناصر عباس، اسد قیصر، بیرسټر ګوهر، سلمان اکرم راجا او عامر ډوګر، هڅې وستایلې خو څرګنده یې کړه چې د دغه پلاوي پرېکړې د خیبر پښتونخوا د حکومت او په ځانګړي توګه د اعلی وزیر له خوا ناکامې شوې. هغه زیاته کړه چې د ۱۲ ساعتونو په جریان کې مسوده څلور ځله بدله شوه او په داسې حال کې چې د اپوزیسیون استازو ته د پرېکړې واک ورکړل شوی و، خو ناڅاپه د ایالت مشرتابه ورسره مخالفت وښود. نقوي وویل که سهیل اپریدي خپله پرېکړه کوله، باید په خپله په خبرو کې حاضر شوی وای.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ټینګار وکړ چې له اپوزیسیون سره د حکومت ستونزه سیاسي نه، بلکې بشپړه ترهګرۍ پورې اړونده وه. هغه څرګنده کړه چې حکومت غوښتل د خیبر پښتونخوا اداره په دغه ایالت کې د تحریک طالبان پاکستان، د پولیسو د قانون، تښتونو او د ترهګرۍ ضد ملي کارکړنې پلان اړوند برخو کې له فدرالي حکومت سره همکاري وکړي. نقوي پر دې خبره نیوکه وکړه چې په ایالت کې د امنیتي بحران پر مهال وزیران د پوځ پر ضد څرګندونې کوي او د سرتېرو جنازو ته نه ځي، او خبرداری یې ورکړ که په راتلونکي لاریون کې ان یو کس هم خپل ژوند له لاسه ورکړي، مسوول به یې سهیل اپریدی وي.
له بلې خوا، د پاکستان تحریک انصاف ګوند پر اېکس ټولنیزې شبکې په یوه اعلامیه کې د دغو خبرو د ناکامېدو له امله خواشیني څرګنده کړه او له حکومته یې وغوښتل چې د ناکامۍ لاملونه وڅېړي او باوري خبرو ته لېوالتیا وښيي. تحریک انصاف وویل چې د خبرو اصلي موخه د سیاسي ثبات، د اساسي قانون او ډیموکراسۍ د حاکمیت او په خیبر پښتونخوا کې د خرابېدونکي امنیتي وضعیت حل و. د دغه ګوند په وینا، د خبرو اصلي خنډ دا و چې حکومت د ګوند بندي بنسټګر عمران خان ته د ګوند د مشرتابه د فوري لاسرسي غوښتنه ونه منله ترڅو ورسره پر مهمو مسایلو مشوره وشي.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي د مذاکراتو له ناکامۍ وروسته وویل، چې دوی به د تحریک انصاف ګوند د بنسټګر عمران خان د خوشې کېدو او د خپلو سیاسي غوښتنو لپاره د اوږد لاریون لومړی پړاو د یکشنبې ورځې په ماسپښین، د لکي مروت ولسوالۍ له ګنډي چوک څخه پیل کړي.
د پاکستان حکومت د دغه لاریون د لغوه کېدو غوښتنه کړې وه، خو د اپوزیسیون یوه مشر محمود خان اڅکزي ویلي وو، چې دا پرېکړه یوازې په زندان کې بندي عمران خان کولای شي.
هغه له عمران خان سره د تحریک انصاف ګوند پلاوي سره د لیدنې غوښتنه هم کړې وه.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف اوړمه ورځ تور پورې کړ، چې دا لاریون له ټي ټي پي سره په همغږۍ د «خطرناک تاوتریخوالي» په نیت پلان شوی او دوی به یې د تاوتریخجنو کړنو له لیدو سره پر وړاندې داسې چلند وکړي، لکه له «ترهګرو» سره یې چې کوي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ادعا کوي چې د خیبر پښتونخوا حکومت له افغان او پاکستاني طالبانو سره د اړیکو نه لرلو او د ترهګرۍ د غندلو په اړه له خپلو ژمنو شاته شوی؛ نوموړي ویلي، هوکړه شوې وه، خو د پښتونخوا حکومت په وروستۍ شېبه کې له هوکړې وګرځېد.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ویلي دي چې د خبرو اترو په جریان کې، د خیبر پښتونخوا حکومت د طالبانو د موقت حکومت سره د اړیکو نه نیولو، د تحریک طالبان پاکستان او تحریک طالبان افغانستان د ترهګریزو فعالیتونو په ښکاره غندنه او د افغان کډوالو په اړه د فدرالي حکومت د پالیسۍ پلي کولو شرایطو سره موافقه کړې وه، مګر په وروستۍ شیبه کې له دې ژمنو څخه شاته شو.
د یکشنبې په ورځ، محسن نقوي، د خپل ایکس له لارې په یوه خپور شوي پوسټ کې وویل چې د خبرو اترو په جریان کې، د خیبر پښتونخوا حکومت په یوه لیکلي تړون موافقه کړې وه او د 72 ساعتونو دننه یې د پلي کولو ډاډ هم ورکړی و.
خو د هغه په وينا، ډېری هغه ټکي چې پرې موافقه وشوه، په خيبر پښتونخوا کې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې پورې اړوند وو، چې په کې په پښتونخوا کې د ترهګرو د ازادانه فعاليت مخه نيول، د هغوی د خوندي پټنځايونو له منځه وړل، او د ټي ټي پي او ټي ټي اې د ترهګريزو فعاليتونو په ښکاره غندنه او داسې نور شامل دي.
هغه وويل چې د پښتونخوا حکومت موافقه کړې چې د طالبانو د موقتې ادارې سره به هيڅ ډول تماس ونه نيسي، د افغان کډوالو په اړه به د فدرالي حکومت د تګلارې پلي کول ډاډمن کړي او د کډوالو کمپونه به وتړل شي.
د کورنيو چارو وزير په وينا، دا هم موافقه شوې چې ولايتي حکومت به د وسله والو ځواکونو سره د قوي اړيکو تر څنګ په امنيتي چارو کې بشپړه همکاري وکړي او د ملي عمل پلان بشپړ پلي کول به هم ډاډمن کړي.
محسن نقوي وويل چې تېره شپه، د خبرو اترو په وروستي پړاو کې، د خيبر پښتونخوا حکومت ناڅاپه له دې ژمنو څخه شاته شو. په داسې وخت کې چې ایالت د جګړې له حالت سره مخ دی، امنيتي مسايل بايد د سياست قرباني نه شي.
له بلې خوا، د خیبر پښتونخوا وزیراعلی سهیل افریدي وویل چې د هغه ګوند په خبرو اترو کې اووه ټکي وړاندې کړي دي، چې پکې د زندان د دستورالعمل سره سم د عمران خان، د هغه د میرمنې او نورو بندیانو د تحریک انصاف مشرانو سره د لیدنې حق ورکول او په محکمو کې د دې ټولو بندیانو د قضیو ژر اوریدل او ځینې نورې غوښتنې شاملې دي.
وزیراعلی په یوه بیان کې وویل چې د سیاسي مذاکراتو یوه ګډه کمیټه باید جوړه شي چې د لومړي وزیر، د پاکستان پیپلز ګوند او د اپوزیسیون ګوندونو استازي پکې شامل وي ترڅو د متقابلې اجماع له لارې د کار وړ حل ومومي.
هغه وویل چې د عمران خان، بشرا بي بي، د سزاګانو په وړاندې د درج شویو عریضو په اړه د غور کولو پروسه باید د اساسي قانون او قانون سره سم په لسو ورځو کې پیل شي او ټولې قضیې باید د اساسي قانون، قانون او شفاف قضایي طرزالعمل سره سم پریکړه شي.
سهیل افریدي وویل چې په خیبر پښتونخوا کې د روانې ترهګرۍ د له منځه وړلو، د خلکو د ژوند او مال د ساتنې او دایمي او دوامداره سولې د رامنځته کولو لپاره به د فدرالي او ولایتي حکومتونو ترمنځ اغیزمن، دوامداره او معنی لرونکې مشورې یقیني شي، او د دې هدف لپاره به موجوده پالیسۍ او اقدامات په منظم ډول بیاکتنه شي او د اړتیا سره سم به په کې مناسب تعدیلات راوستل شي.
وزیر اعلی وویل چې که چیرې فدرالي حکومت د موافقو شویو تضمینونو، د خبرو اترو پروسې یا اساسي او قانوني غوښتنو څخه سرغړونه وکړي یا په غیر عادلانه توګه د خبرو اترو پروسه ودروي، نو پاکستان تحریک انصاف به د سوله ایز، ډیموکراتیک او قانوني احتجاج حق خوندي کړي.
د یادونې وړ ده چې د پاکستان تحریک انصاف په ګډون د اپوزیسیون ګوندونو او د فدرالي حکومت د پلاوي ترمنځ دوه ورځې خبرې اترې روانې وې، مګر ګوندونه وروستۍ پایلې ته رسیدو کې پاتې راغلي، چې احتمال لري په راتلونکو ورځو کې تاوتریخوالی زیات شي.
«میډل ایسټ مانیټر» په یوه تحلیلي راپور کې ویلي، د پاکستان او طالبانو ترمنځ روان کړکېچ یوازې د ټي ټي پي او سرحدي ستونزو پورې محدود نه دی، بلکې د منځني ختیځ په امنیتي او دفاعي چارو کې د اسلاماباد د پراخېدونکي رول له امله افغانستان د پاکستان لپاره پر مهم فشار بدل شوی دی.
راپور وايي، ټاکل شوې د اکتوبر په پنځمه د روسیې په کوربهتوب د «مسکو فورم» غونډه جوړه شي او د پاکستان او طالبانو ترمنځ ترینګلتیا به هم د بحث له مهمو موضوعاتو څخه وي. د روسیې چارواکو ویلي چې غواړي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د یو «معقول جوړجاړي» لپاره زمینه برابره کړي.
د راپور له مخې، که څه هم د دواړو لورو ترمنځ د اختلاف اصلي موضوع ټيټيپي ده، خو د شخړې پیچلتیا تر دې ډېره پراخ شوي دي.
راپور لیکي، چې د ټيټيپي او افغان طالبانو ترمنځ د کلونو جګړې، شخصي اړیکو او ګډو شبکو له امله د دواړو ډلو ترمنځ بشپړ واټن رامنځته کول اسانه نه دي.
د راپور په وینا، اسلاماباد یوازې د ټيټيپي پر ضد د اقدام غوښتنه نه کوي، بلکې له طالبانو غواړي له هغو شبکو سره هم اړیکې پرې کړي چې د دوی د پخوانۍ جګړې له چاپېریاله راټوکېدلې دي. تحلیل زیاتوي چې دا موضوع د طالبانو لپاره یوه داخلي او پېچلې مسئله ده او په اسانۍ نه شي حل کېدای.
راپور وايي، پاکستان د سرحدي فشارونو، اقتصادي محدودیتونو او هوايي بریدونو له لارې هڅه کوي طالبان د ټيټيپي پر ضد جدي اقدام ته اړ کړي، خو که ستونزه د طالبانو د سیاسي ارادې پر ځای له داخلي محدودیتونو او جوړښتي واقعیتونو سره تړلې وي، نو د فشار زیاتول ښايي مطلوبه پایله ور نه کړي.
د راپور په باور، دغه فشارونه طالبانو ته دا انګېزه هم ورکوي چې له پاکستانه د خپلې اتکا کچه راکمه او له نورو لوبغاړو سره اړیکې پراخې کړي. راپور په ځانګړي ډول هند ته اشاره کوي او وايي، نوي ډیلي په وروستیو کلونو کې له طالبانو سره خپل تماسونه پراخ کړي او کابل د پاکستان د فشارونو پر وړاندې هند یو ډیپلوماټیک او اقتصادي بدیل ګڼي.
تحلیل همداراز د طالبانو د وسلهوالو مخالفانو وروستیو فعالیتونو ته اشاره کوي او وايي، په بدخشان او نورستان کې نښتو دا پوښتنه راپورته کړې چې ایا د طالبانو مخالفې ډلې د پخوا په پرتله ډېر فعالې شوې دي که نه.
د راپور له مخې، طالبانو پاکستان تورن کړی چې د دوی د وسلهوالو مخالفانو ملاتړ کوي، خو اسلاماباد دا ادعاوې رد کړې دي.
راپور لیکي چې تر اوسه داسې کافي شواهد نه شته چې وښيي پاکستان د طالبانو ضد ډلو منظم ملاتړ کوي، خو که دغو ډلو ته خوندي پټنځایونه، وسلې او لوژستیکي اسانتیاوې برابرې شي، د افغانستان د ځواک توازن بدلېدای شي.
راپور زیاتوي چې په ورته وخت کې پاکستان په منځني ختیځ کې خپل امنیتي او دفاعي حضور پراخوي. د مکې د ګډ دفاعي تړون له لاسلیک وروسته پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې د دفاعي او امنیتي همکاریو د پراختیا لپاره ګډ میکانیزمونه رامنځته کړي او د ستراتیژیکو سلا مشورو او پوځي همکاریو بهیر یې عملي پړاو ته داخل شوی دی.
راپوراستدلال کوي چې پاکستان اوس له یوې خوا په منځني ختیځ کې د امنیت د تامین په مهم لوبغاړي بدلېږي، خو له بلې خوا د خپلې لوېدیځ اړخ پر سر له جدي امنیتي ننګونو سره مخ دی.
په راپور کې راغلي: «پاکستان د سویلي اسیا او منځني ختیځ د امنیتي منظومو ترمنځ د نښلونکې کړۍ په توګه راڅرګندېږي، خو افغانستان د همدې کړۍ د فشار مهمه نقطه ګرځي.»
راپور زیاتوي، د مسکو د غونډې تر پای وروسته اصلي پوښتنه دا نه ده چې ایا پاکستان او طالبان به اوسنی کړکېچ مهار کړي که نه، بلکې دا ده چې اسلاماباد لا هم باور لري که د طالبانو چلند بدل شي، د ۲۰۲۱ کال وروسته رامنځته شوی افغان سیاسي نظم به د پاکستان له امنیتي اړتیاوو سره برابر شي او که نه.
د راپور په وینا، د پاکستان امنیتي اهمیت په منځني ختیځ کې مخ په زیاتېدو دی او له همدې امله د افغانستان وضعیت نور یوازې د جنوبي اسیا موضوع نه بلل کېږي، بلکې د پراخې سیمهییزې معادلې یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده.
د جرمني رسنۍ«ډویچه وېله» په یوه تحلیلي راپور کې راغلي چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې د سرحدي نښتو، هوايي بریدونو او د وسلهوالو ډلو د ملاتړ په اړه د متقابلو تورونو له امله مخ پر خرابېدو دي او دا کړکېچ د دوو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د یوې پراخې سیاسي او امنیتي شخړې بڼه خپلوي.
راپور د پاکستان د وروستیو هوايي بریدونو یادونه کوي او وایي چې اسلاماباد ادعا کوي په افغانستان کې یې ۲۲ وسلهوال وژلي او د وسلو او مهماتو زېرمې یې له منځه وړي، خو د طالبانو حکومت وایي په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون له نهو تر لسو ملکي وګړي وژل شوي دي.
د راپور له مخې، وروستی کړکېچ د سپټمبر په ۱۸مه د خیبر پښتونخوا د کوهاټ پر یوه پولیس مرکز له خونړي برید وروسته بیا زور واخیست. په دغه برید کې ۳۱ کسان ووژل شول او له سلو ډېر نور ټپیان شول. د پاکستاني طالبانو تحریک (ټيټيپي) یوې ډلې د برید مسوولیت منلی و.
اسلاماباد له هغې وروسته یو ځل بیا طالبان تورن کړل چې د ټيټيپي جنګیالیو ته یې په افغانستان کې پناه ورکړې، خو طالبانو دا تورونه رد کړل او ټيټيپي یې د پاکستان کورنۍ ستونره وبلله
راپور لیکي چې ټيټيپي د افغانستان له طالبانو جلا ډله ده، خو له هغوی سره ژورې فکري، تاریخي او شخصي اړیکې لري.
د راپور له مخې، د ټيټيپي ډېری جنګیالي د امریکا او ناټو پر ضد د طالبانو ترڅنګ جنګېدلي وو او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته دې ډلې په افغانستان کې لا ډېر نفوذ او فعالیت موندلی دی.
د شخړو د مطالعاتو د بون نړیوال مرکز مشر کونراد شیټر ویلي، د دواړو ډلو ترمنځ اړیکې دومره ژورې دي چې د طالبانو لپاره له ټيټيپي څخه بشپړ واټن اخیستل اسانه نه دي.
خو د راپور په وینا، دا اړیکې په دې معنا نه دي چې طالبان د ټيټيپي پر فعالیتونو بشپړ کنټرول لري.
د افغانستان د شنونکو شبکې شریک مشر توماس روټیګ ویلي: «طالبان نه غواړي د اسلاماباد امرونه ومني او چمتو نه دي چې بهرني لوري د دوی په چارو کې مداخله وکړي.»
راپور زیاتوي، د ټيټيپي ترڅنګ د ډیورنډ کرښې لانجه هم د دواړو هېوادونو د اختلاف یوه مهمه سرچینه ده.
د راپور په وینا، د ۱۸۹۳ کې کال دا پښتون میشتې سیمې په دوو برخو وېشل شوې او له همدې امله د جغرافیایي تر څنګ قومي او هویتي اړخ هم لري.
کونراد شیټر ویلي چې قومي او ملتپال عوامل د دې شخړې په ژورتیا کې مهم رول لري او لا هم ګڼ پښتانه د ډیورنډ کرښه نه مني.
همدا راز راپور لیکی ، پاکستان یو وخت افغانستان د هند پر وړاندې د خپلې «ستراتېژیکې ژورتیا» برخه بلله، خو اوس یې په زیاتېدونکي ډول د امنیتي ستونزې په توګه ارزوي.
راپور د «چتم هاوس» د یوې شننې له قوله لیکي چې هند له طالبانو سره خپلې اړیکې پراخې کړې او دا وضعیت د اسلاماباد پخوانۍ محاسبه بدله کړې ده.
راپور وایي، پاکستان لا هم پر افغانستان د فشار مهمې وسیلې لري.
افغانستان، چې سمندر ته مستقیمه لار نه لري، د خپل تجارت او ترانزیټ یوه مهمه برخه د پاکستان له لارې ترسره کوي.
د راپور له مخې، اسلاماباد د سرحدونو تړل، د سوداګرۍ محدودول او د افغان کډوالو ایستل د فشار د وسیلو په توګه کارولي دي.
پاکستان له طالبانو سره د ټيټيپي په اړه څو ځله خبرې کړې او د اوربندونو هوکړې هم شوې، خو راپور وایي چې د افغانستان له خاورې پر پاکستان د بریدونو د مخنیوي اساسي ستونزه لا هم نه ده حل شوې.
بلخوا راپور لیکي چې شخړه اوس یوازې د ټيټيپي موضوع نه ده بلکې ، طالبانو په وروستیو کې پاکستان تورن کړی چې د دوی له وسلهوالو مخالفانو ملاتړ کوي او ادعا یې کړې چې د نورستان په نښتو کې یو شمېر مخالف جنګیالي له پاکستانه افغانستان ته اوښتي وو.
اسلاماباد دا تورونه رد کړي دي.
خو توماس روټیګ ویلي، پاکستان په تېرو لسیزو کې د افغانستان په دننه کې له بېلابېلو وسلهوالو ډلو ملاتړ کړی او اوس داسې ښکاري چې د طالبانو د ځینو مخالفو ډلو لپاره هم ملاتړ موجود دی.
راپور د «چتم هاوس» له قوله وایي چې وروستي پرمختګونه د پخوانیو سرحدي نښتو په پرتله د پام وړ خطرناک دي او ښايي د دواړو هېوادونو ترمنځ مستقیم تقابل ته لاره هواره کړي.
خو توماس روټیګ باور لري چې د خبرو اترو له لارې د کړکېچ د مهار امکان شته.
هغه ویلي، که دواړه لوري بېرته د خبرو مېز ته کښېني او نړیوال منځګړیتوب موجود وي، د تاوتریخوالي د کمولو او د دواړو غاړو د ملکي وګړو د خوندیتوب لارې موندل کېدای شي.
راپور ټینګار کوي چې د افغانستان او پاکستان اړیکې باید یوازې د امنیتي او پوځي لیدلوري له مخې تعریف نه شي، بلکې د اقتصادي همکارۍ، سیمهییز اتصال او متقابلې ګټې پر بنسټ د باور د رامنځته کولو هڅو ته هم اړتیا لري.
د خیبرپښتونخوا په کوز سویلي وزیرستان ولسوالۍ کې د امینتي ګواښونو له امله ځايي ادارې په غرنیزو سیمو کې د ځڼغوزيو پر راټولولو سخت امنیتي محدودیتونه لګولې دي. په یادې ولسوالۍ کې د ځڼغوزیو د راټولو موسم پیل شوی، خو ځایي اوسېدونکي د راټولو پر وړاندې له لګول شویو محدودیتونو شکایت لري.
د خیبرپښتونخوا په کوز سویلي وزیرستان ولسوالۍ کې د ځڼغوزيو د راټولولو موسم په پیلېدو سره سیمهییز خلک له امنیتي محدودیتونو شکایت لري او وایي، له لیکلې اجازې پرته خپلو فصلونو ته نهپرېښودل کېږي.
د ځڼغوزيو یو کاروباري جاوېد خان افغانستان انټرنشنل-- پښتو ته ویلي، چې د کوز سویلي وزیرستان ولسوالۍ په شوال، زینداور، انګور اډې او نورو غرنیزو سیمو کې د ځڼغوزيو د راټولولو موسم په سپټمبر میاشت کې پیلېږي، خو د یادې ولسوالۍ په ډېریو سیمو کې د ګرځبندیز او امنیتي اقداماتو له امله د ولسوالۍ د ادارې او امنیتي ځواکونو له اجازې پرته له ونو څخه د ځڼغوزيو د راټولولو اجازه نهشته.
جاوېد خان ویلي، چې سږ کال د تېر کال پرتله د ځڼغوزيو حاصلات کم شوي، خو کیفیت یې ښه دی او په وینا یې، د لګول شویو محدودیتونو له امله د ځڼغوزیو کاروبار اغېزمن شوی دی.
هغه ویلي، چې اوس غرنیزو سیمو ته د ننوتلو او د ځڼغوزيو د را ټولولو لپاره د لیکلې اجازې اخیستل لازمي شوي او د اجازې ترلاسه کولو لپاره قراردادیان باید یو تضمین لیک هم وسپاري.
په تضمین لیک کې قراردادیان باید دا ډاډ ورکړي، چې د ځڼغوزيو له حاصل څخه به هېڅ ترهګرې ډلې ته په مستقیم یا غیر مستقیم ډول مالي مرسته نه ورکوي، د ځڼغوزيو د پېر او پلور معاملات باید د بانکي سیستم له لارې ترسره شي او همدارنګه باید له ټاکل شویو لارو، سیمو او وختونو سره سم تګ راتګ وکړي او په امنیتي پوستو کې د موټرو د پلټنې او نورو امنیتي اقداماتو پر مهال له چارواکو سره بشپړه همکاري وکړي.
جاوېد خان ویلي، چې له غرنیزو سیمو څخه تر بازارونو پورې د ځڼغوزيو د لېږد پر مهال هم سوداګر له ستونزو سره مخ دي او په وینا یې، که څه هم په ګمرک، ایکسایز او د پولیسو پوستو کې قانوني چارې بشپړېږي، خو ځینې وخت سوداګر له اضافي ستونزو سره مخ کېږي چې له امله یې د ځڼغوزيو لېږد اغېزمن کېږي.
هغه ویلي، که د ځڼغوزيو کاروباریانو ته اسانتیاوې برابرې شي، نو د سویلې وزیرستان ولسوالۍ ځڼغوزۍ به د ترکیې، چین، سعودي عربستان او متحده عربي امارات په ګډون نړیوالو بازارونو ته هم صادر شي.
د جاوېد خان په وینا، ځڼغوزي د سویلې وزیرستان ولسوالۍ له مهمو کرنیزو او سوداګریزو سرچینو څخه دي چې د زرګونو ځايي خلکو، بزګرانو، کارګرانو، قراردادیانو او نورو سوداګرو روزګار ورسره تړلی دی.
د دغې ولسوالۍ د ځنګلونو د ادارې مشر عمر خطاب افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې له خیبر پښتونخوا سره د پخوانیو قبایلي سیمو له یو ځای کېدو وروسته د ځنګلونو اړوند قوانین بدل شوي دي.
د هغه په وینا، د ځڼغوزيو ځنګلونه د درېیم جدول له مخې په خوندي ځنګلونو کې شامل دي او د دې ځنګلونو مالکیت د ځايي خلکو شخصي ملکیت نه ګڼل کېږي.
د ځنګلونو د ادارې د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ ـ ۲۰۲۶ مالي کال پر مهال په کوز سویلي وزیرستان کې د ځڼغوزيو حاصلات شاوخوا ۸۰۰ او ۹۲ زره او ۲۶۱ کیلوګرامه وو.
د کوز سویلې وزیرستان ولسوالۍ مرستیال کمېشنر مسرت زمان افغانستان انټرنشنل - پښتو ته تایید کړې چې د امنیتي اندېښنو له امله د ځڼغوزي د راټولولو او لېږد لپاره ځانګړي کړنلارې جوړې شوې دي.
د هغه په وینا، په تېر وخت کې داسې راپورونه ورکړل شوي وو چې د ځڼغوزيو له عاید څخه ښايي ترهګرو ته مالي مرسته ورکړل شوې وي، نو له همدې امله سږ کال امنیتي اقدامات سخت شوي دي.
مسرت زمان ویلي، چې د نویو مقرراتو هدف د ځڼغوزيو د کاروبار څارنه، د عوایدو د احتمالي ناقانونه کارونې مخنیوی او د امنیتي اندېښنو کمول دي.