د تېر جمهوري نظام د عدلیې پخوانی وزیر فضل احمد معنوي کابل او کندهار ته د ترکیې د استخباراتو د مشر، د قطر د یوه لوړپوړي امنیتي چارواکي او د روسیې د بهرنيو استخباراتو د مشر سفرونو ته په اشارې لیکلي، چې افغانستان یو ځل بیا د سیمې او نړۍ په استخباراتي او امنیتي مرکز بدل شوی.
معنوي د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۲۳مه) پر اېکس پاڼه په یوه تحلیل کې پوښتنه کړې، چې د روسیې د بهرنيو استخباراتو مشر په کابل کې څه کوي؟ د هغه په خبره، په یوه میاشت کې افغانستان ته د درېیو هېوادونو د امنیتي او استخباراتي مسوولینو پرلهپسې سفرونه ښيي چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د سیمې او نړۍ په استخباراتي او امنیتي محاسبو کې ځای نیولی دی.
که څه هم د دغه سفرونو کره موخې لا په رسمي ډول نهدي روښانه شوې؛ خو نوموړي ټینکار کړی چې د روسیې د بهرنيو استخباراتو د مشر سرګي ناریشکین سفر هم په همدې چوکاټ کې د ارزونې وړ دی.
د نوموړي په خبره، روسیه په اوکراین کې په جګړه بوخته ده او د اروپايي هېوادونو له ټینګ دریځ سره واشنګټن له احتیاط څخه کار اخلي چې د مسکو محاسبې یې لا پېچلې کړې دي.
معنوي زیاته کړې: «د روسیې یو له ستراتیژیکو اندېښنو څخه د تاجکستان او ازبکستان له لارې قزاقستان ته د ناامنۍ د لېږد احتمال او له روسیې سره د هېواد د ۷زره کیلومتره د ډېرې پولې بېثباته کول دي».
نوموړي اندېښنه ښودلې، چې دغه ډول سناریو ښايي مسکو اړ باسي چې په خپلو سویلي پولو کې نور ځواکونه ځای پر ځای کړي چې ورسره به د اوکراین په جبهه کې پوځي فشار هم زیات شي.
معنوي زیاته کړې، چې افغانستان ته د سوریې د یوشمېر وسلهوالو د لېږد او په ځانګړو کمپونو کې د هغوی د ساتلو او روزلو په اړه هم راپورونه خپاره شوي دي؛ د دغه راپورونو د لا زیاتو څېړنو اړتیا شته، خو که دغه ادعاوې ثابتې شي، د سیمې امنیتي اندېښنې به لا زیاتې کړي.
په دغه تحلیل کې یادونه شوې، چې منځنۍ اسیا د مسکو په امنیتي محاسبو کې مهم ارزښت لري او له افغانستان سره د تاجکستان شاوخوا ۱۳۰۰ کیلومتره اوږده پوله په ځانګړي ډول د بدخشان په غرنیو او سختو لارو کې، د پولو د کنټرول پر وړاندې جدي ننګونې رامنځته کوي.
معنوي د افغانستان په اړه څو نورو ټکو ته هم اشاره کړې او په خپل تحلیل کې یې کاږلي دي: «د افغانستان په خاوره کې د ناټو د اډو او تجهیزاتو د احتمالي ځای پر ځای کېدو په اړه د روسي چارواکو وروستي خبرداري، د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ غونډو بېپایلې پاتې کېدل، پاکستان ته د روسیې د کورنیو چارو د وزیر سفر او د نورو لوبغاړو خوځښتونه، ټول د یوه بدلېدونکي امنیتي چاپېریال او د افغانستان د راتلونکي پر سر د سختې سیالۍ څرګندونه کوي».
د هغه په خبره، که څه هم طالبان د دغه سیالیو برخه دي خو په ورته وخت کې نهشي کولای د سیمې امنیتي اندېښنو او د نړۍوالې ټولنې سیاسي او حقوقي غوښتنو ته روښانه او عملي ځوابونه وړاندې کړي.
معنوي ویلي، چې له پاکستان، ایران، ترکیې، روسیې او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره اړیکې نه ثبات رامنځته کوي او نه د افغانستان ستونزې حل کوي. نوموړي د واک انحصار، په سیاسي بهیر کې د نورو لوریو د ګډون او د یوه مشروع او ځوابویونکي نظام نشتوالی د تلپاتي ثبات پر وړاندې اساسي خنډونه یاد کړي دي.
نوموړي د اندېښنې په څرګندولو سره زیاته کړې: «که د افغانستان خلک او سیاسي خوځښتونه د دغه تحولاتو ډګر ته داخل نهشي او په مسوولانه درک سره یې له نږدې ونه څاري، افغانستان به یو ځل بیا د سیمهییزو او نړۍوالو قدرتونو د امنیتي او استخباراتي ګټو د ټکر پر ډګر بدل شي».
