د روسیې د امنیت شورا منشي له طالبانو سره د «رغنده همکارۍ» غوښتنه وکړه

یادې ټولنې ویلي، د دغه کډوالو د وژل کېدو خبر تر خپرېدو وروسته یې استازي د وان ښار څارنوالۍ ته ورغلي دي. د وان د وکیلانو ټولنې د سې‌شنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) ویلي، چې د دغه اتو کډوالو د وژل کېدو لامل روښانه کولو لپاره یې قضايي څار پیل کړی دی.
یادې ټولنې د ترکیې د کورنیو چارو له وزارت هم غوښتي، چې دغه پېښه په هر اړخیز ډول وڅېړي.
د وان د وکیلانو ټولنې په خبرپاڼه کې راغلي، وروسته له هغې چې د اوزالپ ولسوالۍ د یوکاری تولګالي او اشاغي تولګالي کلیو ترمنځ په یوه سیمه کې د اتو کسانو د مړو د موندلو راپورونه خپاره شول، د یادې ټولنې استازي د دغه ولسوالۍ څارنوالۍ ته ورغلي دي.
یاددې ټولنې زیاته کړې، چې د دغې لیدنې پرمهال یې د قضیې د قضايي بهیر په اړه معلومات ترلاسه کړي دي. د وان د وکیلانو ټولنې په وینا، د دغه کډوالو د وژل کېدو لامل لاهم په بشپړ ډول نه‌دی روښانه شوی او قضیه د محرميت تر حکم لاندې ده.
نوموړې ټولنې ټینګار کړی، چې دغه قضیه باید نه یوازې له قضايي اړخه؛ بلکې د بشري حقونو له نظره هم وڅېړل شي. ترکي رسنیو په خپلو لومړنیو راپورونو کې د یوکاري تولګالي کلي ته څېرمه د اتو ځوانانو د مړو د موندلو خبر ورکړی و؛ خو هویت یې نامعلوم بللی و. خو د وان د وکیلانو ټولنې په خپله خبرپاڼه کې په څرګنده ویلي، چې دغه کسان د افغانستان تابعیت لرونکي کډوال دي.
افغانستان انټرنشنل ته سرچینو د یکشنبې په ورځ ( لړم ۱۷مه) د ترکیې او ایران پر پوله د اتو افغان کډوالو د مړو یوه ویډیو استولې وه. په دې ویډیو کې د اتو ځوانانو مړي لیدل کېږي، چې زنې یې تړل شوې دي.
هغه کس چې دغه ویډیو یې ثبت کړې، په افغانۍ لهجه وايي: «سلام وروره! دا مساپر دي».
په ترکیه کې د کډوالو ټولنې هم له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د دغو اتو کسانو مړینه تایید کړې ده. یادې ټولنې ویلي، تر اوسه په وان ښار کې مېشتو افغانانو ته اجازه نه ده ورکړل شوې چې د مړیو د پېژندلو یا لیدلو لپاره روغتون ته ورشي.
ترکي رسنیو راپور ورکړی، چې د دغه کسانو مړي د وان ولایت د اوزالپ ولسوالۍ اړوند د یوکاري تولګالي سیمې ته څېرمه، د ایران له پولې شاوخوا درې کیلومتره لرې موندل شوي دي.
وان؛ له ایران نه ترکیې ته د کډوالۍ یوه مهمه لار
وان ولایت د ترکیې په ختیځ کې موقعیت لري او له ایران سره شاوخوا ۲۹۵ کیلومتره ګډه پوله لري. دغه ولایت د خپل جغرافیایي موقعیت له امله، له ایران نه ترکیې ته د کډوالو د ننوتلو او د دغه هېواد لوېدیځو ښارونو او اروپا ته د هغوی د لېږد یوه مهمه لار ده.
د وان ښار چې د دغه ولایت مرکز دی، د وان جهیل ترڅنګ پروت دی. د اوزالپ، چالدران او باش‌قلعه سرحدي ولسوالۍ د دغه ولایت له مهمو سیمو څخه دي، چې د غرني جوړښت او سختو لارو له امله، له معتبرو اسنادو پرته د کډوالو تګ‌راتګ په‌کې له جدي ګواښونو سره مل وي.
د انساني قاچاق شبکې هم د دغه سیمو له ځینو سرحدي لارو څخه د کډوالو د لېږد لپاره کار اخلي.

منیر خان صافي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ورور یې حامد صافي د پنجشنبې په شپه د ایران او ترکیې په سرحدي سیمه کې ژوند له لاسه ورکړی دی. د هغه په وینا، د حامد مړینه له هغو اتو کډوالو جلا پېښه ده چې تر دې مخکې یې د موندل شویو مړو خبر خپور شوی و.
د دغو اتو کسانو مړي اوس د ترکیې په وان ښار کې دي. افغانستان انټرنشنل داسې اسناد هم لیدلي، چې ښيي حامد د عبدالقیوم زوی شاوخوا ۲۲ کلن او د کندوز ولایت د امام‌صاحب ولسوالۍ اوسېدونکی و.
د حامد کورنۍ وايي، د هغه مړی اوس د ایران په خاوره کې د چالدران سرحدي سیمې په یوه دولتي سړه خونه کې ساتل کېږي. افغانستان انټرنشنل د حامد د مړي انځور هم لیدلی دی.
افغانستان انټرنشنل نور انځورونه هم لیدلي، چې د دغه ځوان د کورنۍ په وینا، ترکیې ته تر تګ مخکې د چالدران په سیمه کې اخیستل شوي دي.
۲۰ کلن جنید له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د ترکیې سرحدي پولیس او قاچاق‌ کوونکي د کډوالو پر وړاندې په ناوړه چلند او تاوتریخوالي تورن کړي دي. هغه ویلي، چې د پنجشنبې په شپه له حامد سره یوځای د چالدران په سیمه کې د ترکیې له سرحدي دېوال څخه واوښتل؛ خو د ترکیې خاورې ته تر ننوتلو وروسته د دغه هېواد د سرحدي ځواکونو لاس ته ورغلل.
د جنید په وینا، سرحدي ځواکونو ورسره ناوړه چلند کړی او وهلي یې دي. هغه ادعا کړې، چې سرتېرو کډوال اړ کړي وو، په سړه هوا کې پر واورو ودرېږي او پر بربنډو بدنونو یې سړې اوبه ور وشیندي. د ترکیې سرحدي پولیس هم تورن شوي، چې د کډوالو جامې یې په بشپړ ډول ترې ایستلې او وروسته یې د سرحدي دېوال له پاسه بېرته د ایران لوري ته اړولي دي.
جنید ویلي، دی او حامد له څو ساعتونو پلي مزل وروسته په سړه هوا کې بې‌هوښه شوي وو. د هغه په وینا، کله چې بېرته په هوښ راغی، ویې لیدل چې یوې خونې ته لېږدول شوی او حامد ساه ورکړې ده.
افغانستان انټرنشنل په خپلواکه توګه نه شي تاییدولی، چې د حامد د مړینې اصلي لامل څه و.
د هوا پېژندنې د معلوماتو له مخې، د پنجشنبې او تېرې جمعې په شپه د چالدران په سیمه کې د هوا تودوخه نږدې صفر درجې سانتي‌ګراد ته راټیټه شوې وه. د ورځې په اوږدو کې د تودوخې درجه شاوخوا له پنځو تر لسو درجو پورې وه.
د حامد کورنۍ وايي، د قاچاق‌کوونکو ناوړه ګټه اخیستنه او باج اخیستنه، هغه څه چې دوی یې د ترکیې د سرحدي ځواکونو شکنجه او تاوتریخوالی بولي، د کډوالو جبري بېرته ستنول او سخته یخني د هغه په مړینه کې ونډه لري. خو د حامد د مړینې لامل تر اوسه په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی.
د جنید او د حامد د کورنۍ روایت د هغو مواردو له ډلې دی، چې افغانستان انټرنشنل د ترکیې او ایران پر پوله د کډوالو د وضعیت په اړه څېړلي دي. د نورو کډوالو تجربې او د هغوی د مړینې لاملونه ښايي توپیر ولري.
په تېرو څو ورځو کې یو شمېر افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته د ویډیوګانو په لېږلو سره د ترکیې په سرحدي سیمو کې له تاوتریخوالي شکایت کړی دی. دوی د قاچاق‌ کوونکو او سرحدي ځواکونو له‌خوا د باج اخیستنې او ناوړه چلند، او همدارنګه د کډوالۍ پر لارو د سختې یخنۍ په اړه راپورونه ورکړي دي.
د اتو افغان کډوالو د مړو موندل کېدل
په دغو پېښو کې یوه داسې ویډیو هم خپره شوې، چې د ترکیې او ایران په سرحدي سیمه کې د اتو افغان ځوانانو مړي په کې ښکاري او پراخ غبرګونونه یې راپارولي دي. د یوه قرباني ورور شریف نظري د سې‌شنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې خپل ورور رضا نظري یې د دغو اتو کسانو په منځ کې پېژندلی دی.
د هغه په وینا، رضا وروستی کس دی چې د مړو په خپره شوې ویډیو کې لیدل کېږي او ښايي په دې پېښه کې تر ټولو کم‌عمره قرباني وي.
افغانستان انټرنشنل داسې اسناد لیدلي، چې ښيي رضا نظري د علي‌چمن نظري زوی او د بامیان ولایت اوسېدونکی و. نوموړی د ۱۳۸۸ کال د تلې په دویمه (د ۲۰۰۹ کال د سپټمبر په ۲۴مه) زېږېدلی و. د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو کنوانسیون له مخې، له ۱۸ کلونو کم عمر لرونکي کسان ماشومان ګڼل کېږي.
شریف نظري د ترکیې، ایران او طالبانو له چارواکو غوښتي، چې کابل ته د رضا د مړي د لېږدولو په برخه کې همکاري وکړي؛ څو کورنۍ یې وکولای شي هغه خاورو ته وسپاري. د شریف نظري په وینا، د قربانیانو مړي د ترکیې په وان ښار کې ساتل کېږي او کورنۍ یې تر اوسه د خپلو اولادونو مړو ته لاسرسی نه لري.
باخبره سرچینو د یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) د اتو افغان کډوالو د مړو یوه ویډیو افغانستان انټرنشنل ته لېږلې ده. په دغه ویډیو کې د اتو ځوانانو مړي لیدل کېږي، چې زنې یې تړل شوې دي.
هغه کس چې ویډیو یې ثبت کړې، په افغانۍ لهجه وايي: «سلام وروره! دا مساپر دي».
په ترکیه کې د افغان کډوالو ټولنې هم له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د دغو اتو کسانو مړینه تایید کړې ده. یادې ټولنې ویلي، تر اوسه په وان ښار کې مېشتو افغانانو ته اجازه نه ده ورکړل شوې،چې د قربانیانو د پېژندلو یا د مړو د لیدلو لپاره روغتون ته ورشي.
ترکي رسنیو راپور ورکړی، چې د اتو ځوانانو مړي د وان ولایت د اوزالپ ولسوالۍ اړوند د یوکاري‌ تولګالي سیمې ته څېرمه، د ایران له پولې شاوخوا درې کیلومتره لرې موندل شوي دي. دغو رسنیو د قربانیانو هویت نه دی په ډاګه کړی او د هغوی د مړینې لامل یې سخته یخني بللې ده.
خو د دغو اتو کسانو د مړینې لامل تر اوسه په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی.
د کډوالو د مړینې په اړه د څېړنو غوښتنه
ترکي خبریال اوزکان اوزتاش د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د وان سیمه‌ییزې ادارې امر کړی، د یادې قضیې اړوند معلومات دې محرم وساتل شي.
یادې پېښې د ترکیې د حکومت د یو شمېر مخالفو سیاستوالو غبرګونونه هم راپارولي دي.
د ترکیې په پارلمان کې د خلکو د ډیموکراسۍ او برابرۍ ګوند استازې ګلجان کچماز سایغیت د دوشنبې په ورځ د دغه هېواد د کورنیو چارو وزیر ته په یوه لیک کې د قضايي څېړنو د پیل، د قربانیانو د هویت د معلومولو او د احتمالي شکمنو کسانو د نیولو غوښتنه کړې ده.
هغې په دغه لیک کې د ترکیې په سرحدي سیمو کې د کډوالو د مړینې ورته پېښو ته هم اشاره کړې ده. د سایغیت په وینا، د ۲۰۰۲ کال په مې میاشت کې د وان ولایت په چالدران سیمه کې د واورو تر ویلي کېدو وروسته د ۱۹ افغان کډوالو مړي وموندل شول. هغې همدارنګه په ۲۰۱۹ کال کې د باش‌قلعه په سیمه او د کډوالۍ پر لارو د یو شمېر نورو کډوالو د مړینې پېښو ته اشاره کړې ده.
د ترکیې د پارلمان دغې استازې د سیمه‌ییزو جګړو او اقتصادي ناورینونو اغېزو ته په اشارې، په سرحدي سیمو کې د کډوالو د حقونو د خوندیتوب لپاره د نورو اقداماتو غوښتنه کړې ده.
هغې د ترکیې د کورنیو چارو له وزارت څخه په وان ولایت کې د کډوالو د بېرته لېږلو په مرکزونو کې د ساتل شویو کډوالو د شمېر، په تېرو پنځو کلونو کې د اېستل شویو کډوالو د شمېر او له ۲۰۲۰ کال راهیسې د هغو کسانو د شمېر په اړه هم معلومات غوښتي، چې د ایران له لارې دغه ولایت ته داخل شوي دي.
سایغیت همدارنګه د انساني قاچاق د شبکو پر وړاندې د حکومت د اقداماتو، په تېرو پنځو کلونو کې له دغو شبکو سره د تړاو په تور د نیول شویو کسانو د شمېر او د کډوالو د بېرته لېږلو په مرکزونو کې د هغوی د حقونو د سرغړونو د مخنیوي لپاره د تدابیرو په اړه پوښتنې کړې دي.
په وان ښار کې د ترکیې د جمهوري‌پال ولس ګوند د څانګې مشر سراج‌الدین بدیرهان‌اوغلو هم دغه پېښه د کډوالۍ په چارو کې د کمزوري مدیریت، د سرحدي څارنې د نیمګړتیاوو او د انسانانو ژوند ته د نه پاملرنې پایله بللې ده. هغه د پېښې د هر اړخیزې څېړنې او د احتمالي عاملانو د پېژندلو غوښتنه کړې ده.
ترکیه یونان او د اروپا نورو هېوادونو ته د افغانانو د کډوالۍ له مهمو لارو څخه ده. دغه هېواد د ګڼ شمېر افغان کډوالو کوربه هم دی، چې ځینې یې د استوګنې له معتبرو اسنادو پرته په دغه هېواد کې ژوند او کار کوي.

شریف نظري افغانستان انټرنشنل ته وویل چې خپل ورور یې د قربانیانو په منځ کې موندلی دی. د هغه په خبره، رضا په هغه ویډیو کې چې د جسدونو په اړه خپره شوې، وروستی کس دی او داسې ښکاري چې د دې پېښې تر ټولو ځوان قرباني وي.

افغانستان انټرنشنل هغه اسناد او مدارک لیدلي چې ښيي رضا نظری د علي‌چمن نظری زوی، د بامیان ولایت اوسېدونکی او د ۲۰۰۹ ز کال د سپټمبر په ۲۴مه (د ۱۳۸۸ لمریز کال د تلې په دویمه) زېږېدلی دی او د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو د کنوانسیون له مخې ماشوم ګڼل کېږي.

شریف نظري وویل چې د خپل ورور له برخلیکه خبر نه و. هغه له ترکي، ایراني او طالب چارواکو وغوښتل چې کابل ته د رضا د مړي په لېږدولو کې همکاري وکړي څو کورنۍ یې هغه خاورو ته وسپارلی شي.

ښاغلي نظري زیاته کړه چې د قربانیانو مړي اوسمهال د ترکیې په «وان» ښار کې ساتل کېږي او کورنۍ د خپلو اولادونو مړو ته لاسرسی نه لري.

خبرو سرچینو د یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) د ایران او ترکیې په پوله د اتو افغان کډوالو د مړو ویډیو افغانستان انټرنشنل ته ولېږله. په دې ویډیو کې د اتو ځوانانو مړي لیدل کېږي چې زنې یې په پټیو تړل شوې دي.

هغه کس چې دا ویډیو ثبت کړې، د افغانستان په فارسي لهجه وايي: «سلام وروره! دا کډوال دي.»

په ترکیې کې د پناه غوښتونکو ټولنې هم له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د دغو اتو کسانو مړینه تایید کړه. دې ټولنې وویل چې تر دې مهاله په وان ښار کې مېشتو افغانانو ته اجازه نه ده ورکړل شوې چې د مړو د پېژندنې یا لیدلو لپاره روغتون ته لاړ شي.

د ترکیې رسنیو راپور ورکړی چې د اتو ځوانانو مړي د ترکیې په «وان» ولایت کې د «اوزالپ» اړوند د «یوکاری‌تولګالی» سیمې ته نږدې او د ایران پولې ته په شاوخوا درې کیلومترۍ کې موندل شوي دي. دغو رسنیو د قربانیانو هویت نه دی اعلان کړی او د مړینې لامل یې سخته یخ‌والي ښودلی دی.

خو د قربانیانو د مړینې لامل تر اوسه په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی.

د معلوماتو د پټ ساتلو امر

یوه ترکي خبريال اوزکان اوزتاش د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د وان سیمه ییزې ادارې امر کړی چې دا دوسیه دې پټه پاتې شي.

دا پېښه د ترکیې د حکومت د ځینو مخالفو سیاستوالو له غبرګون سره هم مخ شوې ده.

د ترکیې په پارلمان کې د خلکو د دیموکراسۍ او مساوات ګوند استازي ګلجان کچماز سایغیت د دوشنبې په ورځ خپل کورنیو چارو وزیر ته په یوه لیک کې، د قضایي څېړنو د پیلولو، د قربانیانو د هویت د روښانه کېدو او د احتمالي تورنو کسانو د نیولو غوښتنه وکړه.

ښاغلي سایغیت په دې لیک کې د ترکیې په پولو کې د کډوالو د مړینې ورته پېښو ته اشاره کړې ده. د دې استازې په خبره، د ۲۰۰۲ ز کال په مې میاشت کې، د وان پوله‌یز ولایت په «چالدران» سیمه کې د واورو له ویلې کېدو وروسته د ۱۹ افغان کډوالو مړي وموندل شول. هغه همدارنګه په ۲۰۱۹ ز کال کې د کډوالۍ په لارو او د «باش‌قلعه» په سیمه کې د یو شمېر کډوالو مړینې ته هم اشاره کړې ده.

د پارلمان د دې استازې د اقتصادي بحرانونو او سیمه‌ییزو شخړو اغېزو ته په پام سره چې پر کډوالۍ لاره لري، په پوله‌یزو سیمو کې د کډوالو د حقونو د ساتنې لپاره د نورو تدابیرو د نیولو غوښتنه کړې ده.

هغه همدارنګه د ترکیې له کورنیو چارو وزارت څخه د وان په ولایت کې د کډوالو د بېرته ستنولو په مرکزونو کې د ساتل شویو کډوالو د شمېر، په تیرو پنځو کلونو کې د کډوالو د شړلو د شمېر او د هغو کسانو د شمېر په اړه معلومات غوښتي چې له ۲۰۲۰ کال راهیسې د ایران له لارې دې ولایت ته داخل شوي دي.

په وان ښار کې د ترکیې د جمهوري غوښتونکي خلق ګوند د څانګې مشر سراج‌الدین بدیرهان‌اوغلو هم دا پېښه د کډوالۍ د مدیریت د کمزورۍ، د پوله‌یز نظارت د نیمګړتیاوو او د انسانانو ژوند ته د بې‌تفاوتۍ پایله وبلله. هغه د دې پېښې د هراړخیزې څېړنې او د هغې د احتمالي عاملینو د پېژندلو غوښتنه وکړه.

ترکیه یونان او نورو اروپایی هیوادونو ته د افغان کډوالو یو له مهمو لارو څخه ده. دا هیواد د ډیری افغان کډوالو کوربتوب هم کوي چې ځینې یې پرته له معتبرو اوسیدو اسنادو ژوند او کار کوي.

د کندهار د دوهمې حوزې اړوند د چوڼۍ سیمه ده، ورځ تر نیمايي تېره ده، لا هم ګڼ کسان چې د کار په لټه له کوره راوتلي د کار کولو چانس یې نه دی پیدا کړی او نن بېرته خالي لاس خپلو کورونو ته ستنیږي.

100%

دغه کارګران وايي، د روزانه مزوری په مټ د خپلې کورنۍ اړتیاوې پوره کوي خو کله کله داسې هم کېږي چې ځینې کسان په څلور او پنځه ورځو هم کار نه شي پیدا کولی.

د نورالله په نوم یو کارګر، چې د زابل له شاجوی ولسوالۍ څخه د کار په لټه کندهار ښار ته تللی وايي، مسلکي رنګ مال دی خو په اوونۍ کې یوه یا دوه ورځې د کار چانس ورته برابریږي.

نورالله وايي:« کور کې شپږ کسان یوو، دلته رالم چې کار وکړم، خو کله چې چانس ولرم په هفته کې ایله درې ورځې کار کړم. دلته یوه سموار کې اوسېږم نو چې کار پیدا نه کړم زما د خوراک مصارف هم راته ګران تمامیږي».

په کندهار ښار کې د نورالله په څېر لسګونه نور کسان هم هره ورځ له خپل کوره د کار په لټه د چوڼۍ د سمې ترڅ، په مدد او د شهېدانو چوک کې راټولیږي، خو له دې کسانو ډېر لږ یې د کار چانس پیدا کوي.

100%

یو شمېر دغه کارګران وايي، په کندهار کې د ښاروالۍ، د کلیوبارغونې او نور ریاستونه او موسسې هم داسې پروژې لري چې روزمزد او ډیری وخت مسلکي کارګرانو ته اړتیا لري، خو د دوی په خبره په دغه ډول پروژو کې د طالبانو په خوښه او د دوی باوري کسان ګومارل کېږي.

یو کارګر چې نه غواړي نوم یې واخېستل شي وايي:«څو میاشتې مې د ښاروالی د تنظیف په برخه کې کار وکړ، هلته بیخې ډېرکسان وو، معاشونه د یو موسسې له‌خوا د ښاروالۍ پر ادرس راکول کېدل، زړه مو ټول دوامداره کار کو، خو موږ څو کسان یې کار څخه جواب کړو طالبانو خپل خپلوان پرکار ودرول».

یو شمېر دغه کارګر په کانونو کې د کار کولو په موخه بدخشان او فاریات ولایتونو ته هم تللې دی، دوی وايي چې د کانونو په روزمزد کار کې هم یوازې هغه کسان پر کار درول کېدل چې اړیکې یې لرلې.

د حمیدالله په نوم یو کارګر وايي:«موږ څو ملګري په ګډه بدخشان او فاریات ولایتونو ته ولاړو، خو موږ هلته هېڅوک نه پېژندل د کندهار او هلمند کسانو هلته د کار لپاره خپل او شناخته کسان له ځانونو سره بیولې وه، موږ بېرته کندهار ته رالو».

که څه هم طالبان نږدې هره ورځ د ځینو پروژو د پېلیدو خبر ورکوي، خو کارګران وايي، چې د بیارغونې په پروژو کې د طالبانو، اړوند شرکت او نورو کسانو په خوښه کسان په کار ګومارل کېږي. په ورته مهال په افغانستان کې د کار د سوړ بازار له امله نږدې هره ورځ لسګونه ځوانان د کار په لټه پر غیرقانوني او قاچاقي لارو ګاونډیو هېوادونو ته سفرونه کوي، خو ډیری وخت همدا کسان د طالبانو له خوا نیول کېږي.

د نورستان د لوېدیزو ولسوالیو یو شمېر اوسېدونکي وايي، د طالبانو ځايي حکومت د ځڼغوزیو، لوبیا او چارمغزو پر لېږد مالیات زیات کړي، چې له امله یې د هغو کورنیو اقتصادي ستونزې نورې هم پراخې شوې دي چې د خپل ژوند د لګښتونو د برابرولو لپاره پر دغو محصولاتو تکیه کوي.

د سیمې د اوسېدونکو او سیمه‌ییزو سرچینو په وینا، اوس د ځڼغوزیو د هر من پر سر ۵۰۰ افغانۍ، د لوبیا د هر من پر سر ۱۰۰ افغانۍ او د چارمغزو د هر من پر سر ۱۰۰ افغانۍ مالیه اخیستل کېږي.

د منډول ولسوالۍ یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې تر دې مخکې د ځڼغوزیو پر هرې بورۍ چې شاوخوا اته منه وزن لري، ۱۰۰ افغانۍ اخیستل کېدې، خو اوس د مالیې کچه څو برابره لوړه شوې ده.

سیمه‌ییزې سرچینې وايي، دغه مالیات په نورستان کې د طالبانو د کرنې او مالدارۍ ریاست ټاکلي او د طالبانو مامورین پر لاره په پرتو پوستو کې د مکتوبي پاڼو له لارې له لېږدوونکو پیسې ټولوي.

د دوی په وینا، دا لړۍ په منډول، نورګرام او دواب ولسوالیو کې روانه ده او د ۱۴۰۵ کال د تلې له لومړۍ نېټې، د ځڼغوزیو د راټولولو د فصل له پیلېدو سره هم‌مهاله پلي کیږي.

د نورستان د لویدیزو ولسوالیو اوسېدونکي وايي، د سیمې د ډېرو کورنیو د عاید مهمه سرچینه د ځڼغوزیو، چارمغزو او لوبیا راټولول او پلورل دي. دوی دغه محصولات د پلور لپاره د لغمان بازارونو ته لېږدوي او په بدل کې یې د خپلو کورنیو اړتیا وړ غوړي، وریژې او اوړه اخلي، خو د لارې په اوږدو کې د مالیې راټولولو له پوستو سره مخ کېږي او اړوځي، چې ټاکل شوې پیسې ورکړي.

د نورستان د څو اوسېدونکو د معلوماتو له مخې، چې افغانستان انټرنشنل ته یې خپل غږونه را استولي، هره ورځ د نورستان له دریو لویدیزو ولسوالیو څخه شاوخوا ۲۰ تر ۲۵ موټر د لغمان پر لور تګ او راتګ کوي. د لېږدول شویو محصولاتو کره ورځنۍ کچه روښانه نه ده، خو د سیمې اوسېدونکي وايي، په ځینو ورځو کې شاوخوا ۱۰۰ منه ځڼغوزي د لغمان بازار ته رسول کېږي.

د منډول ولسوالۍ یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته په استول شویو پیغامونو کې د مالیاتو له لوړېدو شکایت کړی دی. یوه اوسېدونکي په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي، چې خلک د ټاکل شویو مالیاتو د ور کولو توان نه لري.

بل اوسېدونکي د مالیې د کچې په اړه ویلي، « د پنځو زرو افغانیو په ارزښت توکو پرسر ۵۰۰ افغانۍ او د لسو زرو افغانیو په ارزښت توکو باندې زر افغانۍ مالیه اخیستل کېږي».

هغه زیاته کړې چې د دوی فعالیت د دوکاندارۍ او کوچني کاروبار په کچه دی او د دومره لوړو مالیاتو د تادیې توان نه لري.

نوموړي په نورستان کې د طالبانو له والي او نورو ځايي چارواکو غوښتي چې موضوع وڅیړي او د مالیاتو کچه راکمه کړي.

د نورستان د یادو ولسوالیو اوسېدونکي وايي، په سیمه کې د بې‌کارۍ او اقتصادي ستونزو له امله د ډېرو کورنیو د عاید سرچینې محدودې دي او د کرنیزو او ځنګلي محصولاتو پر لېږد د مالیاتو زیاتوالی د هغوی پر ورځني ژوند اضافي مالي بار اچوي.

ځڼغوزي او چارمغز د افغانستان له مهمو ځنګلي او طبیعي محصولاتو شمېرل کیږي، چې د هېواد په ختیزو او جنوب ختیزو ولایتونو، په ځانګړې توګه نورستان، کونړ، لغمان، خوست، پکتیا او پکتیکا کې راټولېږي او بازارونو ته وړاندې کېږي.

په نورستان کې ځینې کلیوالې کورنۍ د خوراکي اړتیاوو د پوره کولو او د عاید ترلاسه کولو لپاره تر ډېره د همدغو محصولاتو پر راټولولو او پلورلو متکي دي.