افغان سندرغاړی عقیل شریفي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې افغانستان پرېښی، په کاناډا کې د خپل هنري ژوند د بیا پیلولو هڅه کوي او غواړي د خپلې کورنۍ له نسلونو پاتې د موسېقۍ دود راتلونکو نسلونو ته ولېږدوي.
شریفي چې پخوا په افغانستان کې د «افغان ستوري» د سندرو په سیالۍ کې درېیم مقام ګټلی و، د هندي کلاسیکې موسیقۍ، فارسي شاعرۍ او افغاني موسیقۍ د ګډ سبک په وړاندې کولو مشهور شوی و.
هغه له کاناډايي رسنۍ «سيبيسي» سره په مرکه کې ویلي، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د سندرغاړي په توګه ژوند ورته له خطرونو سره مل و او د خلکو له پېژندلو د ځان ساتلو لپاره یې په عامه ځایونو کې ماسک اغوسته.
شریفي په ۲۰۲۳ کال کې کاناډا ته ولاړ او د کډوالۍ پر مهال یې کورنۍ، شخصي وسایل او د موسیقۍ د پیل وطن پرېښود. هغه وايي، موسیقي ورته یوازې سندرې نه دي، بلکې د هویت او کورنۍ میراث برخه ده.
د نوموړي په وینا، له سلو کلونو ډېر پخوا د موسیقۍ یو شمېر استادان له هند څخه افغانستان ته کډه شوي وو او د دوی کورنۍ د هماغه دود په دوام کې د «خرابات» په نوم ځانګړی سبک موسیقي رامنځته کړی دی. شریفي وايي، غواړي دغه میراث ژوندی وساتي او په ځانګړي ډول یې په کاناډا کې نوي نسل ته ور وپېژني.
نوموړی د نومبر په ۱۴مه په کاناډا کې د خپل لومړي ستر کنسرت لپاره چمتووالی نیسي. د هغه په وینا، د کوکیتلام ښار د «ایورګرین کلتوري مرکز» دغه کنسرت ټول ټکټونه پلورل شوي او پکې به افغاني کلاسیکه موسیقي، هندي راګونه او فارسي غزلونه وړاندې شي.
شریفي وايي، د طالبانو په اړه، د بشري حقونو او د ښځو او نجونو د حقونو په تړاو یې ګڼې سندرې جوړې کړې، خو په افغانستان کې د خپلې کورنۍ د خوندیتوب له امله یې لا نه دي خپرې کړې.
هغه زیاتوي چې غواړي د موسیقۍ له لارې د هغو افغانانو غږ پورته کړي چې په وینا یې، د خپل نظر او هنر د څرګندولو ازادي نه لري.شریفي د خپلې پخوانۍ هنري دورې ویډیوګانې د خپل ژوند د « زرینو ورځو» یادونه بولي او وايي، د خپلې کورنۍ، ملګرو، هېواد او هغو کوڅو یادونه یې احساساتي کوي چې پخوا یې په ازادۍ تګ راتګ پکې کاوه.نوموړي په کاناډا کې د خپلې نوې هنري لارې د پیل فرصت مهم بللی او ویلي یې دي چې غواړي دغه موسیقي د کاناډا د څو کلتوري ټولنې له لارې نړیوالو ته ور وپېژني. هغه د ټورنټو، کلګري، امریکا او اروپا په ګډون د نورو کنسرتونو د جوړولو پلان هم لري.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پاکستان ته کډوال شوي افغان سندرغاړي او هنرمندان وايي، چې په دغه هېواد کې له سختو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي او د خپل راتلونکي په اړه ډاډه نهدي.
افغان سندرغاړي سعیدالله وفا افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې ماشومان یې له زدهکړو بېبرخې دي، ازاد تګراتګ نهشي کولی او له سختو اقتصادي ستونزو سره ژوند تېروي.
د هغه په وینا، دوی نه په افغانستان او نه هم په پېښور کې فکري ازادي لري او تر فشارونو لاندې ژوند کوي. وفا وايي، دامهال شاوخوا د ۵۰۰ افغان هنرمندانو کورنۍ په پېښور او کوټه کې مېشتې دي چې له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
د نوموړي په خبره، په پېښور کې د مېشتو ۱۰۹ هنرمندانو کورنیو عالي محکمې ته عریضې کړې دي؛ څو افغانستان ته د دوی د جبري ستنولو مخه ونیسي. هغه زیاته کړې، په پېښور کې د «هنري ټولنې» په نوم بنسټ له دغه کورنیو سره د محکمې تر بهیر پورې مرسته کړې او له محکمې یې غوښتي چې د دغه هنرمندانو د اېستلو مخه ونیسي؛ ځکه په افغانستان کې د هغوی ژوند له جدي ګواښ سره مخ دی.
د پېښور عالي محکمې د ۲۰۲۶کال د اکتوبر په پنځمه د پاکستان اړوندو چارواکو ته لارښوونه کړې، چې د افغان هنرمندانو د ویزو اړوند غوښتنلیکونه وڅېړي. د «هنري ټولنې» د خبرپاڼې له مخې، محکمې امر کړی چې دغه بهیر باید د قانون له اصولو سره سم په ۶۰ ورځو کې بشپړ شي.
وفا وايي، محکمې دوی ته یو رسمي لیک هم ورکړی، چې له مخې یې پولیس نه شي کولی هغوی ونیسي یا وځوروي. د هغه په خبره، له دې پرېکړې وروسته د پولیسو چلند ورسره تر یوه بریده نرم شوی دی.
وفا ټینګار کړی، چې افغانستان ته بېرته نهشي ستنېدای؛ ځکه هلته نه یوازې د دوی پر هنر او کار بندیزونه لګېدلي، بلکې د ماشومانو د زدهکړو مخه یې هم نیول شوې ده. هغه ویلي، چې درېیمو هېوادونو ته د لېږد په تمه دي او په دې اړه یې غوښتنلیکونه هم سپارلي دي.
وفا ادعا کړې: «طالبانو په افغانستان کې ګڼ هنرمندان نیولي، زنداني کړي او توبې یې پرې اېستلې دي». د هغه په وینا، طالبانو په خوست او لوګر ولایتونو کې د موسیقۍ سلګونه الې هم سوځولې دي؛ دا هغه اقدامات دي چې د افغانستان د موسیقۍ او هنر راتلونکی یې له ګواښ سره مخ کړی دی.
د «هنري ټولنې» مشر راشد احمد خان هم ویلي، چې اوسمهال په پېښور او کوېټه کې د افغان هنرمندانو، سندرغاړو او د هغوی د کورنیو د غړو شمېر له ۸۰۰ تر ۱۰۰۰ پورې رسېږي.
د هغه په وینا، دغه ټولنه د افغان هنرمندانو د حقونو د دفاع او افغانستان ته د هغوی د جبري ستنولو د مخنیوي لپاره هڅې کوي او د محکمې پرېکړې د دې زمینه برابره کړې، چې دغه هنرمندان په جبري توګه افغانستان ته ونه اېستل شي.
راشد احمد خان د افغان هنرمندانو پر وړاندې د پاکستان د حکومت د تګلارې په اړه ویلي، دولتي او امنیتي ادارې په ښکاره وايي هنرمندان نه ځوروي؛ خو بیا هم پولیس هغوی نیسي او دوی یې د خوشې کولو لپاره د محکمې دروازې ټکوي.
هغه ټینګار وکړ، چې د «افغان هنرمندانو په اړه د پاکستان حکومت هېڅ روښانه تګلاره نهلري». راشد احمد خان د اندېښنې په څرګندولو خبرداری ورکړی، چې ښايي په راتلونکي کې د افغانستان اصیله او دودیزه موسیقي لهمنځه لاړه شي.
د کابل په تاریخي بالاحصار کلا کې د لرغونپېژندنې کېندنو د مغولي دورې د یوه ماڼۍ، بودايي صومعې او د افغانستان د څه باندې دوه زره کلن تمدن د پاتې شونو نښې له خاورو راایستلې دي.
د تېرو جګړو، د برېټانویانو له برید څخه نیولې تر وروستیو نښتو پورې، د دې تاریخي کلا د ودانیز جوړښت لویه برخه ویجاړه شوې ده.
اسوشیټیډ پرېس د دوشنبې په ورځ د لړم په ۱۸مه د النا بکاتوروس په قلم، په یوه راپور کې د دغو موندنو او د بالاحصار تاریخي کلا د بیارغونې د هڅو جزییات خپاره کړي دي.
د دې خبري اژانس د راپور له مخې، د اغاخان بنسټ د ۱۳۹۷ کال راهیسې د بالاحصار د بیارغونې او ساتنې پروژه پیل کړې ده. د دې پروژې موخه دا ده چې دغه تاریخي سیمه په یوه لرغونپېژندنیز عامه پارک بدله شي، چې بڼونه، رستورانتونه او موزیم هم ولري.
د مغولي ماڼۍ او بودايي صومعې د پاتې شونو موندل
د اسوشیټیډ پرېس د خبریالې د راپور له مخې، لرغونپوهانو د دې سیمې په پنځو بېلابېلو برخو کې لرغونې سکې، د بودايي مجسمو ټوټې، د اسلامي دورې رنګ شوې خاورینې لوښي، د تېلو څراغونه، د خاورینو لوښو ګڼې ټوټې او د ماڼیو، صومعو او استوګنیزو کورونو پاتې شوني موندلي دي.
د دغو کېندنو له مهمو موندنو څخه د مغولي دورې د یوې ماڼۍ پاتې شوني دي، چې دېوالیز انځورونه، د تخت په څېر جوړښت او د ستوري په بڼه یو حوض لري، چې د غونډۍ په سر کې د ډبرې په منځ کې توږل شوی دی. په دې سیمه کې د یوې بودايي صومعې پاتې شوني او د مغولي ماڼۍ حمامونه هم موندل شوي دي.
بابک رفیعيعلوي، چې د دې پروژې له لرغونپوهانو څخه دی، اسوشیټیډ پرېس ته ویلي، لرغونپوهانو تمه نه درلوده چې دومره ډېر تاریخي اثار به ومومي. هغه د بالاحصار موندنې له «هغه اوبتل» سره پرتله کړې، چې د سمندر له ژورو راڅرګندېږي.
النا بکاتوروس په خپل راپور کې لیکي، چې د کېندنو یوه برخه تر اوسه ۱۱ مترو ژوروالي ته رسېدلې ده. رفیعيعلوي ویلي، د بالاحصار په هره برخه کې تاریخي اثار موندل کېدای شي، ځکه چې دا سیمه له دوو زرو کلونو څخه زیاته موده د انسانانو د اوسېدو ځای پاتې شوې ده.
بالاحصار؛ د کابل ستراتیژیک او سیاسي مرکز
د بالاحصار کلا د کابل د زاړه ښار په سوېلي برخه کې، د شیر دروازې د غره د لړۍ پر یوه لوړه څوکه موقعیت لري. د دې کلا جغرافیایي موقعیت د بېلابېلو تاریخي دورو واکمنانو ته دا زمینه برابروله، چې پر کابل ښار او د هغه پر ورودي لارو څارنه وکړي.
د اسوشیټیډ پرېس د راپور له مخې، بالاحصار د یوې مهمې سوداګریزې لارې په اوږدو کې پروت و، چې د هند نیمه وچه یې له منځنۍ اسیا او تر هغې هاخوا سیمو سره نښلوله. دغه سیمه په بېلابېلو تاریخي دورو کې د پوځي کلا، ماڼیو د ټولګې، وسلو زېرمتون، اداري مرکز، زندان او پوځي قرارګاه په توګه کارول شوې ده.
مصطفی نوري، د آغاخان بنسټ د کلتوري خدمتونو د پروژې مشر، دغه خبري اژانس ته ویلي، چې بالاحصار د افغانستان د تاریخ بېلابېلې برخې په خپله لمن کې رانغاړي.
د نوري په وینا، دغه کلا له پېړیو راهیسې دفاعي ستراتیژیک موقعیت لري او د هغې کنټرول د کابل او شاوخوا سیمو د واکمنۍ په مانا و. د دې ټولګې ځینې ټیټې برخې لا هم د افغانستان د پوځي ځواکونو په واک کې دي.
په پرلهپسې جګړو کې د کلا ویجاړېدل
بالاحصار د پېړیو په اوږدو کې څو ځله ویجاړ شوی او بېرته رغول شوی دی. د راپور لیکواله لیکي، چې دغې کلا ته تر ټولو دروند زیان په ۱۲۵۸ لمریز کال کې واوښت؛ هغه مهال چې برېتانوي ځواکونو د سر لویس کاوناري، چې د برېتانیا استازی و، او د هغه د ملګرو د وژل کېدو په غبرګون کې د کلا لویه برخه ویجاړه کړه.
د بالاحصار د دفاعي دېوالونو ډېرې برخې په ورپسې کلونو کې هم د جګړو او نه پاملرنې له امله زیانمنې شوې دي. د شوروي د یوه زنګ وهلي ټانک بدنه لا هم د دې کلا د غونډۍ په لمن کې پرته ده او د شوروي اتحاد پر وړاندې د جګړې زړې پوځي وسلې او تجهیزات د سیمې په بېلابېلو برخو کې لیدل کېږي.
د دغو پوځي تجهیزاتو ترڅنګ درنې وسلې هم پرتې دي، چې په ۱۴۰۰ لمریز کال کې د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته پاتې شوې او اوس د طالبانو د پوځي ځواکونو په واک کې دي.
رفیعيعلوي اسوشیټیډ پرېس ته ویلي، چې امریکايي ځواکونو په ۱۳۸۷ لمریز کال کې هم د کلا د دېوالونو دننه د سیمې یوه برخه هواره کړه او په دې بهیر کې یې د لرغونپېژندنې ګڼې طبقې له منځه یووړې.
د بیارغونې پروژه څو لسیزې وخت ته اړتیا لري
د بالاحصار د پراخې ساتنې او بیارغونې د پروژې لپاره پلان جوړونه په ۱۳۹۶ لمریز کال کې پیل شوه او عملي چارې یې په ۱۳۹۷ کال کې پيل شوې. په لومړي پړاو کې د سیمې وضعیت وارزول شو او ثبت شو. د دې کار لپاره د ځمکې لاندې د څېړنې رادار او درېبعدي لیزري سکن هم وکارول شول.
له هغې وروسته، د زیانمنو برخو د ټینګښت او د دېوالونو او تاریخي برجونو د لا ډېر نړېدو د مخنیوي لپاره بېړني اقدامات پیل شول.
په افغانستان کې د فرانسې لرغونپېژندنې پلاوي په پیل کې د دې سیمې په کېندنو کې ونډه لرله، خو په ۱۴۰۰ لمریز کال کې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته یې فعالیتونه د یوه وخت لپاره ودرېدل. دغه پلاوی بېرته پروژې ته راستون نه شو، خو د آغاخان بنسټ خپلو چارو ته دوام ورکړ او په ۱۴۰۱ لمریز کال کې یې په دې سیمه کې پراخ فعالیتونه پیل کړل.
د اسوشیټیډ پرېس د راپور له مخې، د دفاعي دېوالونو د ځینو برخو د بیارغونې لپاره له سیمهییزو ډبرو کار اخیستل کېږي. د تاریخي اثارو د ساتنې له نړیوالو معیارونو سره سم، د بیا رغول شویو برخو بڼه باید له اصلي برخو څخه د پېژندلو وړ وي. له همدې امله، دغه برخې د اصلي دېوالونو د سطحې په پرتله لږ څه شاته یا مخې ته جوړېږي.
همداراز، د کلا د یوه بهرني برج د ساتنې لپاره له فلزي جوړښتونو کار اخیستل شوی دی. دغه برج تر دې مخکې چاودلی و او د نړېدو له خطر سره مخ و.
د آغاخان بنسټ د کلتوري خدمتونو د پروژې مشر ویلي، چې دغه پروژه د څو لسیزو ژمنتیا ته اړتیا لري؛ ځکه چې کار یوازې د ودانیو په بیارغونه پورې محدود نه دی، بلکې دا سیمه د لرغونپېژندنې له پلوه هم ډېره بډایه ده. د افغان لرغونپېژندنې محصلانو روزنه هم د دې پروګرام یوه برخه ده.
د طالبان له لوري د تاریخي اثارو د ساتنې ژمنې
اسوشیټیډ پرېس راپور ورکړی، چې د طالبانو چارواکي اوس د افغانستان د تاریخي او کلتوري اثارو د ساتنې لپاره د خپلې ژمنتیا خبره کوي؛ داسې دریځ چې د دې ډلې د واکمنۍ په لومړۍ دوره کې له کړنو سره یې توپیر لري.
طالبانو په ۱۳۸۰ لمریز کال کې د بودا دوه سترې مجسمې، چې تاریخ یې د میلادي شپږمې پېړۍ ته رسېده او د بامیانو په ډبرینو غرونو کې توږل شوې وې، په چاودېدونکو توکو ویجاړې کړې. په کابل کې د افغانستان ملي موزیم هم په هغه دوره کې لوټ شو او یو شمېر لرغوني اثار، په ځانګړې توګه هغه مجسمې چې د طالبانو له نظره غیر اسلامي ګڼل کېدې، ماتې او ویجاړې شوې.
افغانه فلمجوړوونکې او ډایرکټره شهربانو سادات وايي، ښځې د سینما په صنعت کې له جوړښتي تبعیض سره مخ دي او د فلمونو د بودیجې کمښت او د تمویل کوونکو بنسټونو ناپوهي د ښځینه او نارینه فلمجوړوونکو ترمنځ د نابرابرۍ له مهمو لاملونو څخه دي.
نوموړې چې اوس په جرمني کې ژوند کوي، د توکیو د نړیوال فلمي فستیوال په څنډه کې د ښځو د سینما د راتلونکي په اړه یوې غونډې ته ویلي، چې د ښځو پر وړاندې تبعیض د فلمونو د جوړولو او د بودیجې د برابرولو له لومړنیو پړاوونو پیلېږي.
په دې غونډه کې د سربیا فلمجوړې یلنا ماکسیموویچ هم ګډون درلود.
شهربانو سادات د افغانستان د سینما په برخه کې د ښځو پر وړاندې د خنډونو په اړه ویلي: «یوه کلتوري مافیا شته چې له یوې ډلې زړو نارینهوو جوړه ده او تاسې د یوې ښځې په توګه هېڅکله نه شئ کولای هغې ته ورننوځئ.»
د نوموړې په وینا، ښځې د دې لپاره چې د نارینه فلمجوړوونکو په څېر مساوي فرصتونه او امتیازونه ترلاسه کړي، اړ کېږي چې تسلیم شي او جوړجاړی وکړي.
سادات وايي، د سینمايي فعالیتونو د دوام لپاره یې له اروپايي فلمي صنعت سره د همکارۍ لاره غوره کړې؛ خو د نوموړې په خبره، د اروپا د سینما د تمویل په سیستم کې هم ښځې له نابرابرۍ سره مخ دي.
هغې زیاته کړې: «په افغانستان کې فلم جوړول جرم دی. په اروپا کې وضعیت دومره سخت نه دی، خو تبعیض بنسټیز دی او د سیستم په جوړښت کې ځای لري».
شهربانو سادات، چې سږ کال د ونیز فلمي فستیوال د سیالۍ برخې د پلاوي غړې هم وه، په دغه فستیوال کې یې د ښځو د کمرنګ حضور په اړه نیوکه کړې ده.
د هغې په وینا، د ونیز فلمي فستیوال د سیالۍ په برخه کې له ۲۰ نندارې ته وړاندې شویو فلمونو څخه یوازې یو فلم د یوې ښځینه ډایرکټرې له خوا جوړ شوی و. دغه فلم، چې «نامعلومه ښځه» نومېږي او می الطوخي یې لارښوونه کړې، په پای کې د فستیوال ستره جایزه، د سرو زرو زمری، وګټله.
سادات ویلي، د نارینه فلمجوړوونکو ځینې فلمونه په سیالۍ کې له ټیټ کیفیت سره سره شامل شوي وو، خو د ښځو فلمونه د ارزونې پر مهال له سختو معیارونو سره مخ کېږي.
هغې ویلي: «ښځینه ډایرکټرانو ته اجازه نه ورکول کېږي چې کمزوری فلم جوړ کړي».
د دې افغان فلمجوړوونکې په باور، ښځو ته هم باید د نارینهوو په څېر د تجربې کولو او ان د تېروتنې فرصت ورکړل شي. د هغې په خبره، له ښځو څخه د بېنقصه کار تمه کول پر هغوی اضافي فشار راولي او مسلکي فعالیتونه یې اغېزمنوي.
د شهربانو سادات نوی فلم «ښه نارینه نه شته» د برلین د ۷۶م نړیوال فلمي فستیوال پرانیستونکی فلم و او وروسته د توکیو په نړیوال فلمي فستیوال کې هم نندارې ته وړاندې شو.
نوموړې په دې غونډه کې د افغانستان د وضعیت په اړه ویلي: «موږ له یوه جګړهځپلي هېواد څخه راغلي یو او زموږ خلک په بشپړه توګه د ژوندي پاتې کېدو په هڅه کې دي. موږ د راتلونکي په اړه فکر نه کوو، بلکې پر اوسني وخت تمرکز کوو.»
سادات ټینګار کړی، چې بدلون له کوچنیو ګامونو پیلېدای شي او د لویو تحولاتو لپاره باید انتظار ونه شي. د هغې په وینا، دغه بدلونونه په تدریجي ډول او د اوږدې مودې په تېرېدو رامنځته کېږي.
د اسوشیټېد پرېس د یوه نوي راپور له مخې، په افغانستان کې هنرمندان او سندرغاړي د طالبانو له لوري له لګېدلو سختو بندیزونو او ګواښونو سره سره، هڅه کوي خپله پخوانۍ دودیزه موسیقي په پټه ژوندۍ وساتي.
په داسې حال کې چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت هر ډول موسیقي منع کړې او غږوونکي یې مجرمان بللي، په کابل او نورو سیمو کې پاتې شوي هنرمندان وایي، چې د پلرونو دا کلتوري میراث به هېڅکله خاموشۍ ته پرېنږدي.
د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت ویاند سیفالاسلام خیبر اسوشیټېد پرېس ته ویلي، چې موسیقي په اسلام کې «حرامه» ده، د «شیطان د خوښۍ وسیله» ګڼل کېږي او انسان د نورو ګناهونو لور ته بیايي. هغه ټینګار کړی، چې هېڅوک اجازه نهلري سندرې واوري، ریکارډ یې کړي او یا سازونه وغږوي.
په پلازمېنه کابل کې د موسیقۍ پخوانۍ مشهوره سیمه «کوچه خرابات» چې کله به د هنرمندانو له ترانو ډکه وه، اوس په بشپړ ډول بدله شوې او د سازونو پر ځای پهکې خوراکي توکي، کالي او د کور وسایل پلورل کېږي.
دغو بندیزونو ګڼ شمېر هنرمندان له سختې بېوزلۍ سره مخامخ کړي دي. یوه ربابغږوونکي ویلي، چې پخوا یې د موسیقۍ د تدریس او پلورنځي له لارې هره ورځ تر ۱۰ زره افغانیو عاید درلود، خو اوس د مزدورۍ له لارې د ورځې یوازې ۱۰۰ افغانۍ ګټي او د خپلې کورنۍ د نفقې په برابرولو کې پاتې راغلی دی.
هغه وایي، پلار یې هم د خپل پلورنځي له تړل کېدو وروسته د سختې روحي صدمې او د زړه د حملې له امله ساه ورکړه، خو دی لا هم کله نا کله په یوه کوچنۍ کوټه کې په پټه رباب غږوي او وایي: «تر څو چې ژوندی وي دغه کلتور به ژوندی وساتي».
بل خوا، په پټو ناستو کې د موسیقۍ غږول اوس تر پخوا ډېر خطرناک شوي دي. یوه بل سندرغاړي چې خپل سازونه لکه هارمونیه، رباب، شپېلۍ او طبله یې پټ کړي ویلي، چې څلور کاله کېږي په هېڅ پټ محفل کې یې سندرې نهدي ویلي، ځکه نه غواړي ماشومان یې بېسرپرسته پاتې شي او خپله بندي شي.
یاد ربابغږوونکي هم کیسه کړې، چې پر یوه پټ بنډار د طالبانو محتسبینو برید وکړ او د بنډار ټول کسان یې ونیول، خو دی وتښتېد. له دې ټولو ستونزو سره سره، افغان هنرمندان ټینګار کوي، چې موسیقي د ټولنې له کلتور څخه نه بېلېدونکې ده او دوی به دا هنر خپلو ماشومانو ته هم ورزده کړي.
د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ډېری هنرمندان په ځانګړې توګه سندرغاړي له هېواده ووتل او ځینې یې په ګاونډیو هېوادونو کې د اوسېدو لپاره د قانوني اسنادو د نهلرلو له امله په ډېرې تنګسیا او محدودیتونو کې شپې او ورځې تېروي.
د بریتانیا نوموتی فلمي لوبغاړی پاتریک سټوارټ، چې د «سټار ټرېک» علميتخیلي لړۍ او د «ایکس مېن» فلمونو له لارې یې نړیوال شهرت موندلی و، د ۸۶ کلونو په عمر په امریکا کې ومړ.
نوموړي تر شپږو لسیزو ډېر په تیاتر، سینما او تلویزیون کې فعالیت کړی و او د شکسپیر د ډرامو له صحنې څخه یې د نړۍ د مشهورو فلمونو تر پردې پورې اوږده هنري لاره وهلې وه.
د سټوارټ په رسمي اېکس حساب کې د پنجشنبې په ورځ، د تلې په اوومه، په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي چې هغه د چهارشنبې په ورځ د امریکا د لاس انجلس ښار په خپل کور کې مړ شوی دی.
په اعلامیه کې راغلي چې سټوارټ د الزایمر ناروغۍ له یوې لنډې دورې وروسته ژوند له لاسه ورکړی دی.
له ستونزمن ماشومتوبه تر نړیوال شهرت پورې
پاتریک سټوارټ د ۱۹۴۰ کال د جولای په ۱۳مه د انګلستان د یارکشایر سیمې په میرفیلډ ښار کې زېږېدلی و. هغه په یوه بېوزله کورنۍ کې لوی شو او ماشومتوب یې له ستونزو ډک و.
د هغه پلار له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د الکولو پر روږدتیا او د جګړې له صدمې وروسته رواني فشار یا پياېسډي سره مخ شوی و. د راپور له مخې، پلار یې د کورنۍ له غړو، په ځانګړي ډول د سټوارټ له مور سره، تاوتریخوالی کاوه.
سټوارټ وروسته ویلي وو چې په ماشومتوب کې یې څو ځله هڅه کړې وه، د خپل پلار او مور ترمنځ ودرېږي او د مور ساتنه یې وکړي.
نوموړي په ۱۲ کلنۍ کې د یوه ښوونکي په هڅونه د ویلیام شکسپیر له اثارو سره بلدتیا پیدا کړه. هغه وروسته ویلي وو چې هنري کار ورته د کورني ژوند له ستونزو څخه د خوندي پناه ځای په څېر وه.
له شکسپیر څخه تر «سټار ټرېک» پورې
سټوارټ په ۱۸ کلنۍ کې هنري فعلیت پیل کړه او د ۱۹۶۰مې لسیزې له پیل سره یې د بریتانیا د شکسپیر له سلطنتي ډلې سره یوځای کېدو له لارې د تیاتر په نړۍ کې نوم پیدا کړ.
که څه هم هغه د اوږدې مودې لپاره د تیاتر پر صحنه فعال و، نړیوال شهرت یې په ۴۷ کلنۍ کې هغه مهال پراخ شو چې د «سټار ټرېک: د راتلونکي نسل» په تلویزیوني لړۍ کې یې د کپتان ژانلوک پیکارډ رول ولوباوه.
دغه لړۍ له ۱۹۸۷ څخه تر ۱۹۹۴ کال پورې په اوو فصلونو کې خپره شوه او سټوارټ په ۱۷۶ برخو کې د پیکارډ په رول کې راڅرګند شو. د هغه جدي او اغېزناک تمثیل د دغه کرکټر په محبوبیت کې مهم رول ولوباوه.
سټوارټ وروسته په څو سینمایي فلمونو کې هم د پیکارډ رول تکرار کړ. هغه همدارنګه د «سټار ټرېک: پیکارډ» په نوم لړۍ کې هم ګډون وکړ، چې خپرېدل یې په ۲۰۲۰ کال کې پیل شول.
په «ایکس مېن» کې د پروفیسور اېکس رول
سټوارټ په ۲۰۰۰ کال کې د «ایکس مېن» په فلم کې د پروفیسور چارلز زېویر، چې د پروفیسور اېکس په نوم هم پېژندل کېږي، رول ولوباوه.
دغه رول نوموړی د علميتخیلي او اتلمحوره فلمونو د نړۍ له مشهورو څېرو څخه کړ. هغه په دې فلمي لړۍ کې د یوه ځواکمن، خو د سولې او د انسانانو ترمنځ د همغږۍ پلوي کرکټر په توګه وپېژندل شو.
د «سټار ټرېک» او «ایکس مېن» تر څنګ، سټوارټ د خپل اوږده هنري ژوند په ترڅ کې په ګڼو تیاتري نندارو، تلویزیوني پروګرامونو او سینمایي فلمونو کې هم رولونه لوبولي وو.
د هنر په برخه کې د خدمتونو لپاره شوالیه لقب
د سټوارټ د هنري خدمتونو د درناوي په موخه، هغه په ۲۰۱۰ کال کې د بریتانیا د ملکې دویمې الیزابت له لوري د شوالیه لقب ترلاسه کړ. له هغه وروسته نوموړی د «سر پاتریک سټوارټ» په نوم هم پېژندل کېده.
هغه درې ځله واده کړی و او دوه اولادونه یې لرل. وروستی واده یې په ۲۰۱۳ کال کې له امریکایۍ موسیقۍوالې ساني اوزل سره کړی و.
د پاتریک سټوارټ مړینه د تیاتر، سینما او تلویزیون د یوې اوږدې هنري دورې د پای په توګه یادېږي. نوموړي د شکسپیر د کلاسیکو ډرامو له صحنې څخه د نړیوالو مشهورو فلمونو تر پردې پورې د خپل استعداد په مټ د بېلابېلو نسلونو د لیدونکو پام ځان ته اړولی و.