د استرالیا په ملبورن ښار کې د وېکټوریا ایالتي کتابتون چې د پخوانیو لیکونو او یادګارونو ننداره پهکې کېده، د یوه افغان لیکوال ښادي خان سیف لپاره د ماشومتوب ترخو او خوږو خاطرو دروازه بېرته پرانیسته.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي، د بامیان ولایت په لرو پرتو سیمو کې بشري اړتیاوې لا هم لوړې دي او ډېری کورنۍ د اوبو، خوړو او بنسټیزو خدمتونو له کمښت سره مخ دي.
د دایکنډي ولایت د اشترلي ولسوالۍ یو ښوونکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د اوږد مزل له کبله بل ښوونځي ته د بدلېدو هوکړې لپاره یې په دغه ولایت کې د طالبانو پوهنې رییس ته ۴۰زره افغانۍ ورکړې دي.
د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د افغانستان د زرګونه ښځو په څېر د بایسکل ځغلونې ملي لوبډلې ښځینه لوبغاړو هم احساس کړه، چې ژوند یې په یوه شپه بدل شوی دی.
د بلخ یوې اوسېدونکې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په هرات کې د ښځو د نیولو روانې لړۍ په مزارشریف ښار کې هم وېره خپره کړې ده. هغه وایي، له تېرو دوو ورځو راهیسې د مزارشریف واټونه له ښځو خالي شوي دي.
د اوکراین یوې دفاعي سرچینې رویټرز ته ویلي، چې کیف د روسیې پر وړاندې د جګړې په ډګر کې د خپل دریځ د پیاوړتیا لپاره له لوېدیځو متحدینو د ۲۰ مېلیارد ډالرو اضافي پوځي مرستې په لټه کې دی.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د شنبې په ورځ (د غبرګولي۲۳مه) خبر ورکړی، چې په تېره اونۍ کې ۷۶۳ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د افغانستان د بشري حقونو د مدافعینو کمیټې د نړۍوالې ټولنې پر تکراري غبرګونونو نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې افغان ښځې د «اندېښنې ښودلو» له څرګندونو ستړې شوې دي.
د بيبيسي نړۍوالې خبریالې لایس دوسېټ چې «په کابل کې تر ټولو غوره هوټل» په نوم کتاب یې د ښځو د غیر افسانوي برخې ادبیاتو جایزه ګټلې ویلي، نړۍ باید د افغانستان وضعیت هېر نهکړي او د افغان ښځو او نجونو پر حقونو لګېدلي محدودیتونه د منلو وړ نهدي.
په قطر کې د امریکا په یوې پخوانۍ پوځي اډه کې مېشته ۱۵ کلنه افغان کډواله زهره محب وایي، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له لوري د کډوالو د مېشتېدو پروګرام له ځنډېدو وروسته د زرګونه افغان کډوالو راتلونکی له ناروښانه برخلیک سره مخ شوی دی.
د بېپولې ډاکټرانو سازمان ویلي، چې په هرات ولایت کې یې یوه ښځینه کارکوونکې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت محتسبینو لهخوا د «بېحجابۍ» په تور نیول شوې او دوه ورځې یې په زندان کې تېرې کړې دي.
د ایران د خراسان رضوي ولایت د بهرنیو وګړو او کډوالو چارو ادارې اعلان کړی، چې افغان کډوال او نور بهرني وګړي په ایران کې د هر ډول غونډې، راټولېدنې، لاریون او اعتراض لپاره باید وړاندې له اړوندو ادارو نه رسمي اجازه ترلاسه کړي.
په هرات کې د طالبانو والي نوراحمد اسلام جار په دغه ولایت کې نیول شوې ښځې «رواني او شرعي ناروغانې» وبللې او ټینګار یې وکړ، چې د ښار له ګوټ ګوټ څخه د دغه ښځو د راټولولو امر ورکړل شوی دی. هغه ویلي، په دې وروستیو کې په دغه ولایت کې حجاب نه مراعت کېده.
یوه لوړپوړي امریکايي چارواکي د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) رویټرز خبري اژانس ته وویل، چې د امریکا او ایران مرکچیان جګړې ته د پای ټکي اېښودلو لپاره د هوکړې وروستیو پړاوونو ته نږدې شوي او ښايي د واشنګټن او تهران تر منځ هوکړه لیک په راتلونکو ورځو کې په اروپا کې لاسلیک شي.
د افغانستان د ښځو د سیاسي مشارکت شبکې یو شمېر غړو د ایران په مشهد ښار کې د یوې اعتراضي غونډې په ترڅ کې د طالبانو له خوا په هرات او نورو ولایتونو کې د ښځو او نجونو د وروستیو نیونو په غبرګون کې خپل غږ پورته کړی دی.
د هند د بهرنیو چارو وزیر اېس جېشنکر د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو سره په ټېلیفوني خبرو کې په خلیج کې د امریکایي سمندري ځواکونو د هغو بریدونو پر وړاندې د خپل هېواد سخت اعتراض تکرار کړی، چې په پایله کې یې درې هندي بېړۍ چلوونکي وژل شوي دي.
په جرمني کې د افغان کډوالو یو شمېر مدني فعالانو، د ښځو او بشري حقونو د مدافعانو او خبریالانو په ګډون لسګونو کسانو د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) په برلین ښار کې د افغانستان سفارت مخې ته اعتراضي غونډه وکړه.
د ازادۍ جبهې په نوم د طالبانو مخالفې وسلهوالې ډلې ادعا کړې، چې په هرات کې یې د طالبانو پر «ځپونکو محتسبانو» په برید کې د دغې ډلې د امر بالمعروف درې غړي یې وژلي او دوه نور یې ټپيان کړي دي.
د عوامي نشنل ګوند مشر ايمل ولي خان ويلي، ګوند یې له کشميريانو سره ولاړ دی. هغه زیاته کړې، پښتانه او بلوڅ له وړاندې څخه «خاينان» ګرځول شوي او اوس کشميريانو ته «خاينان» ويل کيږي. هغه په طنزي ډول څرګنده کړه، چې یوازې پنجابیان د «وطنپالنې» بوج نهشي پورته کولی.
د لیکوالې حمیرا قادري مرکه مې له بهرام امان سره لیدله. هغې، چې غریو نیولې وه، د هراتي نارینهوو له هغه ملاتړ څخه ستاینه کوله چې د ښځو تر څنګ ودرېدل. هاغه ورځ د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سما هم پر خپلې اېکس پاڼې په هرات کې د ښځو په ملاتړ د نارینهوو اعتراض ستایلی و.
د امریکا د متحدو ایالتونو سناتور ګري پیټرز په هرات کې د طالبانو له لوري د ښځو نیول او د هغوی پر وړاندې تاوتریخجن چلند په کلکه غندلی او دا کار یې په بشپړ ډول د نهمنلو وړ بللی دی. پیټرز له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د افغانستان د وضعیت په اړه ژوره اندېښنه ښودلې ده.