افزایش تجارت مرزی ایران با افغانستان و پاکستان
معاون اقتصادی استاندار سیستانوبلوچستان ایران میگوید که در جریان حمله امریکا به ایران، ۲۹۱ هزار تن کالا با استفاده از ۱۴ هزار موترباربری از مرزهای این استان به افغانستان و پاکستان صادر شده است.
معاون اقتصادی استاندار سیستانوبلوچستان ایران میگوید که در جریان حمله امریکا به ایران، ۲۹۱ هزار تن کالا با استفاده از ۱۴ هزار موترباربری از مرزهای این استان به افغانستان و پاکستان صادر شده است.
مجیب حسنی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار سیستانوبلوچستان، روز دوشنبه، ۹ سنبله به خبرگزاری تسنیم گفت که تسهیل روند تجارت و فعالسازی بازارچهها و گمرکات مرزی، از جمله گذرگاه ریمدان، زمینه افزایش مبادلات با کشورهای همسایه را فراهم کرده است.
سیستانوبلوچستان از طریق گذرگاه میلک با افغانستان و گذرگاه ریمدان با پاکستان ارتباط زمینی دارد. این استان همچنین با دسترسی به آبهای آزاد و بندر چابهار، یکی از مسیرهای مهم ایران برای گسترش تجارت با افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی محسوب میشود.
حسنی همچنین گفت درآمد گمرکات سیستانوبلوچستان در پنج ماه نخست سال جاری به ۴۲۱ درصد افزایش یافته است.
ایران و افغانستان در سالهای اخیر بر افزایش تجارت دوجانبه و توسعه مسیرهای ترانزیتی تمرکز کردهاند. در این میان، موقعیت جغرافیایی سیستانوبلوچستان و دسترسی آن به مرز افغانستان و آبهای آزاد، این استان را به یکی از مهمترین حلقههای اتصال افغانستان به بازارهای ایران و فراتر از آن تبدیل کرده است.
این نهاد نوشت محدودیتهای شدید طالبان علیه زنان و دختران، انزوای بینالمللی، تنش با پاکستان و بحران اقتصادی، آینده افغانستان را با بیثباتی روبهرو کرده است.
گرروه بینالمللی بحران دوشنبه، نهم سنبله در یک گزارش تحلیلی درباره وضعیت افغانستان نوشت طالبان با وجود کنترول گسترده بر کشور، نشانهای از اصلاح سیاستهای خود نشان نداده است. گزارش تاکید میکند که سیاستهای سختگیرانه طالبان، بهویژه بخش حقوق و آموزش زنان و دختران به انزوای افغانستان در جهان دامن زده است.
گزارش تاکید میکند افغانستان تنها کشور جهان است که در آن دختران از آموزش رسمی بالاتر از دوره ابتدایی محروماند. گزارش میافزاید که طالبان همچنین محدودیتهای گستردهای بر کار، رفتوآمد، فعالیتهای اجتماعی و حضور زنان در عرصه وضع کرده و در پی آن بخش بزرگی از زنان عملاً از زندگی اجتماعی حذف شدهاند.
گروه بحران میگوید اداره طالبان، بهویژه هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه و حلقه نزدیک او در قندهار، نهتنها نشانهای از کاهش این محدودیتها نشان ندادهاند، بلکه در برخی موارد آن را تشدید کردهاند. بر اساس این گزارش، اصولنامه جزایی جدید طالبان نیز زمینه خشونت خانوادگی و ازدواجهای زودهنگام و اجباری زنان را فراهم کرده است.
گروه بینالمللی بحران میافزاید که طالبان در کنار سیاستهای مربوط به زنان و دختران، درخواستها برای ایجاد یک حکومت فراگیر را نیز نپذیرفته و اداره حاکم متشکل از افراد وابسته به این گروه است. به گفته گروه بحران، این رویکرد سبب شده است بسیاری از افغانها احساس کنند صدایشان در اداره طالبان شنیده نمیشود.
گروه بحران میگوید انزوای افغانستان از اقتصاد جهانی نیز تا حد زیادی نتیجه همین رویکرد طالبان است. اختلاف میان طالبان و کشورهای خارجی بر سر سیاستهای این گروه، روند آزادسازی میلیاردها دالر داراییهای منجمدشده افغانستان را متوقف کرده و مؤسسات مالی جهانی نیز به دلیل تحریمها و نگرانی از آسیبهای اعتباری، در ارائه خدمات به افغانستان محتاطاند.
گزارش همچنین تصریح میکند که بخش خصوصی افغانستان با وجود رشد محدود داخلی، همچنان شکننده است و تلاشهای سازمان ملل برای پیوند دادن این بخش با شبکه مالی جهانی نیز به دلیل بنبست میان طالبان و جامعه جهانی پیشرفت اندکی داشته است.
بدخشان؛ کانون تازه مخالفت علیه طالبان
گروه بحران میگوید شمال افغانستان، بهویژه بدخشان اخیران شاهد افزایش ناآرامی و اختلاف میان طالبان و باشندگان محل و همچنین میان فرماندهان محلی و مقامهای مرکزی این گروه بوده است.
گزارش اشاره میکند که در ۱۷ جولای برای نخستینبار پس از سپتمبر ۲۰۲۱ یک ولسوالی در بدخشان برای چندین ساعت بهدست نیروهای مخالف افتاد. جبهه تازه تاسیس سپاهی میهن در بامداد این روز کنترول ولسوالی یفتل پایین بدخشان را بهدست گرفت.
گروه بحران میگوید این رویداد به تنهایی نمیتواند تهدیدی برای حاکمیت طالبان شمرده شود، اما میتواند گروههای مخالف مسلح را به ادامه فعالیت تشویق کند و تصور شکستناپذیری طالبان را زیر سوال ببرد.
بدخشان در ماههای اخیر شاهد فعالیت گروههای مخالف طالبان، از جمله جبهه آزادی افغانستان، جبهه مقاومت ملی و همچنین حملات داعش خراسان بوده است. در این ولایت، اختلاف میان فرماندهان محلی طالبان و مقامهای مرکزی نیز افزایش یافته است.
گروه بحران میگوید تلاش طالبان برای جلوگیری از کشت خشخاش در شمال با مقاومت کشاورزان روبهرو شده است؛ زیرا بسیاری از آنان جایگزین اقتصادی مناسبی برای این محصول ندارند. همچنین رقابت بر سر معادن، قاچاق و درآمدهای حاصل از منابع طبیعی میان فرماندهان محلی و مقامهای مرکزی طالبان، از مواردیاند که به ناآرامی در شمال دامن زدهاند.
به گزارش این نهاد، رونق استخراج معادن در شمال افغانستان با وجود جذب سرمایهگذاری، نارضایتیهای محلی را نیز افزایش داده است؛ زیرا بخش اندکی از درآمدهای حاصل از این معادن به باشندگان محل میرسد.
گروه بحران تأکید میکند که هیچیک از گروههای مسلح مخالف طالبان در حال حاضر تهدید جدی برای حاکمیت این گروه نیست، اما نارضایتیهای گسترده در شمال میتواند زمینهساز ادامه ناآرامیهای گستردهتر شوند.
تنش با پاکستان؛ جدیترین چالش خارجی طالبان
گروه بحران تنش فزاینده با پاکستان را یکی از جدیترین و فوریترین چالشهای طالبان میداند. اسلامآباد طالبان را متهم میکند که به تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)، اجازه داده است از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده کند. طالبان این اتهام را رد میکند.
گزارش میافزاید که پس از افزایش حملات تیتیپی در مناطق مرزی پاکستان، اسلامآباد از سال ۲۰۲۳ محدودیتهای اقتصادی علیه افغانستان وضع کرد و میلیونها مهاجر افغان را نیز به افغانستان بازگرداند.
گروه بحران نوشت در اکتبر ۲۰۲۵، پس از آنکه فشارهای اقتصادی نتوانست موضع طالبان افغان را تغییر دهد، پاکستان حملات هوایی در داخل افغانستان انجام داد. در پی آن، طالبان نیز به مواضع نظامی پاکستان در امتداد مرز حمله کرد و تلاشهای ترکیه و قطر برای برقراری آتشبس تنها برای مدت کوتاهی نتیجه داد.
گروه بحران تصریح کرده که تلاش کشورهای منطقه برای دستیابی به آتشبس پایدار میان طالبان و پاکستان تاکنون بینتیجه مانده است.
گروه بحران میگوید این تنشها پیامدهای اقتصادی مهمی برای افغانستان داشته است. در پی بسته شدن گذرگاهها، بخش بزرگی از تجارت میان دو کشور متوقف شده است. به باور گروه بحران، این وضعیت برای افغانستان که از نظر تاریخی به مسیرهای تجاری پاکستان وابسته بوده، ضربه سنگین اقتصادی به شمار میرود.
گروه بحران میگوید این وضعیت همچنین طرحهای منطقهای برای تبدیل شدن افغانستان به مسیر ترانزیتی میان آسیای مرکزی و جنوبی را تضعیف کرده است. طالبان اکنون بیشتر درباره مسیرهای مستقیم تجاری با چین و استفاده از ایران برای دسترسی به راههای دریایی تلاش میکند.
این نهاد هشدار میدهد که ادامه تنش میتواند افغانستان را وارد چرخه خطرناکتری از خشونت کند. به گفته گروه بحران، این احتمال وجود دارد که پاکستان در آینده بیشتر به دنبال نیروهای نیابتی برای تضعیف طالبان باشد و طالبان نیز در واکنش، حمایت بیشتری از تیتیپی انجام دهد؛ وضعیتی که میتواند برای افغانستان و منطقه پیامدهای فاجعهباری داشته باشد.
مشکلات اقتصادی و بحران بشری
گروه بحران نوشت مشکلات اقتصادی افغانستان تنها به تنش با پاکستان محدود نیست. جنگ در خاورمیانه و اختلال در مسیرهای تجاری از طریق ایران نیز مشکلات اقتصادی افغانستان را تشدید کرده است.
این نهاد میگوید پیش از این بحرانها حدود ۱۷.۴ میلیون افغان با ناامنی غذایی روبهرو بودند و میلیونها نفر دیگر در سال ۲۰۲۶ به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند؛ در حالی که کمکهای خارجی به افغانستان کاهش یافته است.
گروه بحران همچنین از پیامدهای خشکسالی، زلزله و سیلابها بر اقتصاد و کشاورزی افغانستان هشدار داده است. این نهاد نوشت بخش کشاورزی که یکی از منابع اصلی درآمد مردم است، با تغییرات اقلیمی و ممنوعیت کشت خشخاش نیز آسیب دیده است.
با این حال، این نهاد میگوید طالبان همچنان کنترول محکمی بر قدرت دارند و مقاومتهای مسلحانه تاکنون نتوانستهاند تهدیدی جدی برای حکومت این گروه ایجاد کنند.
گروه بحران همچنین تاکید کرده است که ترکیب محدودیتهای شدید علیه زنان و دختران، انزوای بینالمللی، فشار اقتصادی، حکومت انحصاری و تنشهای مداوم با پاکستان، افغانستان تحت تسلط طالبان را در وضعیت بحرانی قرار داده است. به باور این نهاد، طالبان برای مقابله با مشکلات داخلی و روابط پرتنش با جهان به مسیری عملگرایانهتر نیاز دارند.
۳۲ سال پیشتر، جنرال بوریس گروموف نیز آخرین فرمانده ارتش شوروی بود که از افغانستان بیرون شد؛ دو تصویر ماندگار از پایان حضور نظامی دو ابرقدرت جهانی در جغرافیای افغانستان.
پنج سال پیش، در آخرین دقایق ۳۰ آگست ۲۰۲۱، کریستوفر دوناهو از عقب یک فروند هواپیمای C-17 بالا رفت؛ تصویری که ارتش امریکا با دوربین دید در شب ثبت کرده بود و مردی را با تجهیزات کامل نظامی نشان میداد که در تاریکی مطلق میدان هوایی کابل وارد هواپیما میشود.
چند ساعت بعد، این عکس در صفحه نخست رسانههای جهان حک و به یکی از نمادهای پایان حضور ۲۰ ساله امریکا در افغانستان بدل شد. این تورنجنرال دو سال بعد از مدیریت میدانهوایی کابل از طرف جوبایدن رئیسجمهور پیشین ایالات متحده امریکا به خاطر خدماتش ربته جنرال چهار ستاره را از آن خود کرد.
سیودو سال پیش از آن در ۱۵ فبروری ۱۹۸۹، جنرال بوریس گروموف از پل دوستی در بندر حیرتان گذشت. فرمانده ارتش چهلم شوروی در افغانستان، از آخرین نفربر زرهی پیاده شد و به طرف مرز رفت.
در آن سوی دریای آمو، شهر ترمذ در جمهوری شوروی اوزبیکستان قرار داشت؛ جایی که پسر ۱۴ سالهاش ماکسیم، با دستهای گل منتظر او ایستاده بود. روزنامه واشنگتنپست گزارش داد که گروموف در ساعت ۱۱:۵۵ پیش از چاشت از مرز عبور کرد و او را «آخرین سرباز شوروی» خواند.
شب پرالتهاب تخلیه در میدان هوایی کابل
جنرال امریکایی در ماه آکست فرمانده لشکر ۸۲ هوابرد امریکا و مسئول کل نیروهای زمینی در میدان هوایی کابل بود. در روزهای پس از سقوط کابل در ۱۵ آگست، میدان هوایی به کانون عملیات بزرگ تخلیه بدل شد و مسئولیت او تا لحظه خروج آخرین سرباز ادامه داشت.
ایالات متحده و متحدانش در جریان حدود دو هفته، بیش از ۱۲۰ هزار تن را از افغانستان تخلیه کردند که شامل شهروندان امریکایی، دارندگان پروندههای مهاجرتی ویژه و شمار زیادی از افغانهایی میشد که با بازگشت طالبان با خطر مستقیم مرگ روبهرو بودند.
در آخرین مرحله این عملیات، پنج فروند هواپیمای C-17 برای تخلیه نیروهای باقیمانده آماده شده بودند و حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ سرباز امریکایی هنوز در محوطه میدان هوایی حضور داشتند. دستور نهایی بر جمعآوری سریع نیروها و سوار شدن فوری به هواپیماها تأکید داشت.
دوناهو باید شخصاً اطمینان حاصل میکرد که هیچ نیروی امریکایی روی زمین باقی نمانده است. در آخرین هواپیما، علاوه بر او راس ویلسون، سرپرست سفارت امریکا در کابل نیز حضور داشت. این پرواز در ساعت ۱۱:۵۹ شب، تنها یک دقیقه پیش از پایان مهلت قانونی تعیینشده، باند میدان هوایی کابل را ترک کرد.
پایان یک دهه جنگ ارتش سرخ در افغانستان
در بندر حیرتان نیز جنرال گروموف آخرین مرحله خروج را از نزدیک فرماندهی کرد. ارتش شوروی در دسامبر ۱۹۷۹ وارد خاک افغانستان شده بود و در طول یک دهه حضور نظامی، شمار نیروهایش در مقاطعی به بیش از ۱۰۰ هزار تن رسید. در این جنگ نزدیک به ۱۵ هزار سرباز شوروی کشته و حدود ۳۷ هزار تن دیگر زخمی شدند.
در ۹ ماه پیش از خروج نهایی، نزدیک به ۱۰۵ هزار سرباز ارتش سرخ از افغانستان بیرون شده بودند. در روز پایانی، کاروانی متشکل از حدود ۵۰ نفربر زرهی و ۴۰۰ سرباز از پل دوستی گذشتند و گروموف آخرین چهره نظامی بود که پا به خاک شوروی گذاشت.
خبرنگاران در همان لحظه عبور از جنرال گروموف پرسیدند چه حسی دارد؛ پاسخ او کوتاه بود: «به عقب نگاه نکردم.» او پس از در آغوش کشیدن پسرش، در مراسم رسمی در ترمذ برای سربازان بازگشته سخنرانی کرد و گفت ارتش شوروی «وظیفه بینالمللی» خود را به پایان رسانده است، اما «اندوه کسانی که برنگشتند هرگز فراموش نخواهد شد».
فاجعه خونین و عملیات انتقال
دوناهو در کابل فرصتی برای چنین تشریفاتی نداشت. چند روز پیش از خروج نهایی، در ۲۶ آگست، حمله انتحاری داعش در نزدیکی «دروازه ابی» میدان هوایی کابل جان ۱۳ نظامی امریکایی و بیش از ۱۷۰ غیرنظامی افغان را گرفته بود.
با وجود این فاجعه خونین، عملیات انتقال ادامه یافت؛ نیروهای امریکایی همزمان باید امنیت محیط را تأمین میکردند و روند عقبنشینی خود را پیش میبردند. زمانی که چرخهای پرواز C-17 از زمین کنده شد، دیگر هیچ چکمهپوش امریکایی در میدان باقی نمانده بود.
این فرمانده امریکایی پس از سوار شدن به هواپیما خطاب به سربازانش گفت: «کار بهخوبی انجام شد؛ به همه شما افتخار میکنم.» این از معدود جملات ثبتشده او در آن دقایق پایانی است.
پایان حضور ارتشها؛ تداوم شعلههای جنگ
خروج ژنرال گروموف از افغانستان بهمعنای پایان جنگ نبود؛ حکومت نجیبالله هنوز در کابل بر اریکه قدرت تکیه داشت و مسکو به حمایتهای مالی و تسلیحاتی از آن ادامه میداد.
واشنگتنپست در روز خروج نوشت که بحران افغانستان با رفتن نیروهای شوروی پایان نیافته، بلکه این کشور وارد فصل تازهای از خونریزی شده است. ارتش سرخ رفته بود، اما شعلههای جنگ میان دولت کابل و مجاهدین زبانه میکشید.
سالها بعد، در سپتامبر ۲۰۰۱ و در آستانه لشکرکشی ایالات متحده به افغانستان، جنرال گروموف در گفتوگو با واشنگتنپست درباره آن روز تاریخی گفت: «احساس کردم بار بسیار سنگینی از دوشم برداشته شد.» این فرمانده کهنهکار شوروی جنگی دهساله را تجربه کرده بود و اکنون میدید همان سرزمینی که ارتش سرخ از آن عقب نشست، حضور نظامی قدرت دیگری را تجربه میکند.
در کابل، خروج دوناهو نقطه پایانی بر طولانیترین جنگ تاریخ امریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر بود. با سقوط پایتخت در ۱۵ آگست، میدان هوایی بینالمللی تنها گلوگاه فرار از حاکمیت دوباره طالبان به شمار میرفت؛ میدانی که بهمحض برخاستن آخرین پرواز C-17، به کنترول کامل جنگجویان طالبان درآمد.
سقوط دوباره کابل و قدرتگیری طالبان
همزمان با پنجمین سالگرد این رویداد، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، ۳۱ اگست را «روز شکست امریکا و متحدان غربی آن» و از رویدادهای «پرافتخار» در تاریخ افغانستان خوانده است.
او در گفتوگو با رسانههای وابسته به طالبان مدعی شده که افغانها در این روز به «اشغال ۲۰ ساله» پایان دادند و با رفتن نیروهای خارجی، کشور به گفته او به ثبات و حکومت مقتدر مرکزی دست یافته است؛ ادعایی که به قول کارشناسان در تضاد آشکار با واقعیت بحرانهای عمیق سیاسی، حقوق بشری و انزوای بینالمللی افغانستان قرار دارد.
دو قاب متفاوت از یک سرنوشت مشابه
در حیرتان، جنرال شوروی در روشنایی روز، در برابر دوربینها و با استقبال فرزندش از پل گذشت؛ در کابل، فرمانده امریکایی در دل سیاهی شب و زیر لنز سبز دوربین دید در شب از عقب هواپیما بالا رفت.
میان این دو تصویر ۳۲ سال فاصله است؛ هر دو ابرقدرت با دلیلهای متفاوت پا به این کشور گام گذاشتند و سرانجام ناگزیر به ترک آن شدند، اما در هر دو مقطع، سوار شدن آخرین سرباز هرگز پایان رنج و بحران افغانستان نبود؛ یکی در ۱۹۸۹ از روی پل پیاده عبور کرد و دیگری در ۲۰۲۱ از پلههای هواپیما بالا رفت تا دو قاب متفاوت از پایانی مشابه در تاریخ ثبت شود.
افغانستان از سال ۲۰۱۲ تاکنون عنوان رسمی «عضو ناظر» سازمان همکاری شانگهای را دارد، اما طالبان پس از بازگشت به قدرت در هیچ یک از نشستهای سالانه سران این سازمان حضور نداشته است.
نشست اصلی سران کشورهای سازمان همکاری شانگهای فردا، سهشنبه، برگزار خواهد شد. در روز نخست اجلاس، کشورهای عضو عمدتا در حال برگزاری نشستهای دوجانبه و چندجانبهاند.
در این نشست، رهبران کشورهای عضو از جمله شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نرندرا مودی، نخستوزیر هند، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در کنار سران قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، اوزبیکستان و بلاروس گردهم آمدهاند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، نیز از دیگر شرکتکنندگان در این نشست هستند. ترکیه عضو کامل سازمان همکاری شانگهای نیست و در جایگاه شریک گفتوگو در این سازمان قرار دارد.
در حاشیه این گردهمایی، دیدارهای دوجانبه متعددی میان رهبران برنامهریزی شده است؛ از جمله دیدار ولادیمیر پوتین با رهبران چین، هند، ایران و ترکیه. همکاریهای اقتصادی و تجاری، انرژی، حملونقل و اتصال منطقهای نیز در کنار مسائل امنیتی از موضوعات مورد بحث در این نشست است.
در پایان اجلاس، قرار است «اعلامیه بیشکک» به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای تصویب شود و قرغیزستان ریاست دورهای این سازمان را به پاکستان واگذار کند.
نگرانی از فعالیت گروههای تروریستی، بهویژه داعش، در افغانستان، سابقه طولانی در بحثهای سازمان همکاری شانگهای دارد.
کشورهای عضو، بهویژه همسایگان افغانستان، فعالیت گروههای تروریستی در این کشور را تهدیدی برای امنیت منطقه میدانند و انتظار میرود این نگرانی در چارچوب مباحث امنیتی نشست نیز مطرح شود.
در نشست وزیران خارجه این سازمان در ۲۴ جولای نیز مسأله امنیت افغانستان مطرح شد. اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، تروریسم برخاسته از افغانستان را یکی از جدیترین چالشهای امنیتی کشورش خواند و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، بر ایجاد افغانستانی باثبات و عاری از تروریسم تأکید کرد؛ در حالی که حکومت طالبان در آن نشست نیز نمایندهای نداشت.
سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۰۱ پایهگذاری شد و اکنون ۱۰ عضو کامل دارد. چین و روسیه در سالهای اخیر از این سازمان برای تقویت نگاه چندقطبی در نظام بینالملل استفاده کردهاند، هرچند این سازمان رسماً خود را ائتلافی علیه کشورهای دیگر نمیداند.
مسئولان دفتر رسانهای طالبان در هلمند روز شنبه، هفتم سنبله گفتند که در ولسوالی نادعلی این ولایت یک دختر هشتساله از سوی خانوادهاش به نکاح یک مرد ۸۰ ساله درآمده بود. این دفتر در خبرنامهای نوشت که «در نتیجه تلاشهای» اداره امر به معروف این ولسوالی، از ازدواج اجباری این کودک هشتساله جلوگیری شده است.
دفتر رسانهای طالبان در هلمند روز یکشنبه نیز در یک خبرنامه جداگانه نوشت یک دختر ششساله در ولسوالی گرمسیر این ولایت، در بدل ۲۰۰ هزار روپیه پاکستانی به نکاح یک مرد ۶۰ در آمده بود. به گفته طالبان، پدر این کودک به مواد مخدر معتاد است و دختر خود را با رضایت در بدل این مقدار پول به نکاح یک مرد سالخورده درآورده است.
در خبرنامه طالبان آمده است: «این پرونده به منظور بررسی قانونی به محکمه ابتدایی محول شد. محکمه پس از بررسی، نکاح را فسخ کرد.»
افزایش کودکهمسری پس از بازگشت طالبان
ناظران میگویند این تنها دو موردی است که در ولایت هلمند، همسایه قندهار و مقر رهبر طالبان اتفاق افتاده و رسانهای شده است؛ به باور آنان کودک همسری در افغانستان تحت تسلط طالبان به یک روند تبدیل شده است. آنها گسترش فقر و محرومیت دختران از آموزش را از عوامل گشترش کودکهمسری در افغانستان میداننند.
کارشناسان میگویند بسیاری از خانوادهها بهدلیل فقر و بیکاری و برای تأمین هزینه زندگی کودکان خود را در بدل پول به نکاح مردان سالخورده در میآورند.
طالبان در سپتمبر ۲۰۲۱، حدود یک ماه پس از بازگشت به قدرت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را منع کرد. این گروه حدود یک سال بعد، در دسمبر ۲۰۲۲، تحصیل دختران در دانشگاهها را نیز ممنوع کرد.
صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) اعلام کرده که در حال حاضر بیش از ۲.۴ میلیون دختر در افغانستان از ادامه تحصیل محروم شدهاند و تا سال ۲۰۳۰ این رقم به چهار میلیون نفر خواهد رسید.
یونیسف ابراز نگرانی کرده است که ادامه این وضعیت، در کنار ازدواجهای اجباری، زمینه ازدواج دختران زیر سن را فراهم میکند. همچنین هشدار داده است این روند، بر سلامت روان دختران تأثیرات ناگواری میگذارد.
بر اساس برآورد این سازمان، در نتیجه این ممنوعیت، هر سال ۱۶۰۰ مادر هنگام زایمان جان خود را از دست خواهند داد و بیش از ۳۵۰۰ نوزاد از بین خواهند رفت.
کاترین راسل، مدیر اجرایی یونیسف میگوید: «آموزش تنها فرصت یادگیری را فراهم نمیکند، بلکه دختران را از ازدواج در کودکی، سوءتغذیه و دیگر مشکلات نیز محافظت میکند.»
دفتر زنان سازمان ملل متحد اعلام کرده که پس از روی کار آمدن طالبان، میزان ازدواج کودکان و دختران زیر سن در افغانستان بهگونه بیسابقهای افزایش یافته است. این نهاد میگوید این روند میزان بارداری دختران کمسن را افزایش میدهد که در نتیجه میتواند باعث مرگ مادران شود.
به گفته این نهاد، بسیاری از خانوادهها به دلیل فقر و نبود فرصتهای آموزشی و شغلی، به ازدواج دادن دختران زیر سن خود را راهی برای ادامه زندگی میدانند. سازمان ملل گفته است که این وضعیت پیامدهای بسیار ناگواری بر سلامت زنان و کودکان داشته است.
بر اساس برآورد این نهاد، در سال ۲۰۲۶ میزان بارداری مادران زیر سن قانونی در افغانستان ۴۵ درصد و خطر مرگ مادران نیز بیش از ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت. به گفته این نهادها، دخترانی که از آموزش بازمیمانند، بیشتر با خطر ازدواج اجباری و بارداری در کودکی مواجه میشوند.
در این گزارش آمده است که در دسامبر ۲۰۲۴، ممنوعیت تحصیل دختران در رشتههای پزشکی و قابلهگی، آخرین امید برای آموزش کارکنان زن بخش صحی را نیز از بین برد.
نهاد زنان سازمان ملل متحد میگوید در نتیجه این روند، نسلی از زنان در افغانستان باقی خواهد ماند که تحصیلکرده نخواهند بود، در کودکی ازدواج کردهاند و با خطر جدی مرگ مواجه خواهند بود.
به گفته این نهاد، اگر حقوق زنان، آموزش و سلامت در افغانستان در اولویت قرار نگیرد، این کشور با خطر از دست رفتن نسل جوان و عقبماندن از روند توسعه مواجه خواهد شد.
بربنیاد گزارشها، بسیاری مقامات طالبان پس از به قدرت رسیدن در پنج سال گذشته به ازدواجهای دوم، سوم و چهارم روی آوردهاند.
بهرغم دستور هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان مبنی خودداری اعضای این گروه از چندهمسری، بسیاری از مقامهای طالبان از این دستور سرپیچی کرده و برخی از آنان به زور و بدون رضایت دختران ازدواج کردهاند. چندهمسری در میان طالبان به امری عادی تبدیل شده است.
رسمیتشناسی ازدواج کودکان
طالبان در ماه ثور با تصویب مقرراتی ۳۱ صفحهای تحت عنوان اصول جدایی بین زوجین، ازدواج کودکان را بهصورت رسمی در چارچوب قوانین خانواده به رسمیت شناخت. این سند، جزئیات گستردهای درباره ازدواج افراد نابالغ، شرایط فسخ نکاح و احکام مرتبط با حضانت کودکان ارائه میکند.
«اصولنامه تفریق زوجین» که شامل یک مقدمه، دو باب، ۳۱ ماده و ۱۲ فصل است به تازگی از سوی رهبر طالبان توشیح شده است.
در این مقررات، ازدواج کودکان تحت شرایطی خاص قابل انحلال دانسته شده است؛ از جمله در مواردی چون ازدواج در کودکی، روابط رضاعی، جدایی اجباری، مفقود شدن شوهر، ارتداد و اتهام زنا.
یکی از بخشهای مهم این سند، ماده مربوط به «خیار البلوغ» است؛ اصلی در فقه اسلامی که به فرد اجازه میدهد ازدواجی را که در کودکی برای او ترتیب داده شده، پس از رسیدن به سن بلوغ فسخ کند.
بر اساس ماده پنجم این مقررات، اگر ازدواج کودک از سوی خویشاوندانی غیر از پدر یا پدربزرگ پدری انجام شده باشد، در صورتی معتبر شناخته میشود که همسر از نظر اجتماعی «کفو» محسوب شود و مهریه مناسب تعیین شده باشد. با این حال، فرد پس از رسیدن به بلوغ میتواند از طریق دادگاه درخواست فسخ ازدواج را مطرح کند.
این مقررات همچنین اختیارات گستردهای به سرپرستان خانواده در زمینه ازدواج کودکان میدهد، اما تصریح میکند که اگر ولی کودک سوءاستفادهگر، فاقد سلامت روانی یا دارای فساد اخلاقی تشخیص داده شود، عقد ازدواج باطل خواهد بود.
