ایالت محروم بلوچستان در جنوبغرب پاکستان سالهاست که صحنه یک شورش مسلحانه است. افزایش چشمگیر حملات در سالهای اخیر چالشهای دولت مرکزی پاکستان را در مقابله با تهدیدات امنیتی متعدد برجستهتر کرده است.
جداییطلبان موسوم به «ارتش آزادیبخش بلوچ» روز سهشنبه به قطار سریعالسیر جعفر اکسپرس که حامل بیش از ۴۰۰ مسافر بود، در منطقهی بولان بلوچستان حمله کردند.
این قطار از شهر کویته حرکت کرده و قرار بود با عبور از ایالت ناآرام بلوچستان که هممرز با افغانستان و ایران است، به شهر پیشاور برود.
جداییطلبان صدها مسافر این قطار را گروگان گرفتند، اما ارتش پاکستان روز چهارشنبه اعلام کرد که تمامی ۵۰ مهاجم را کشته است. به گفته ارتش، مهاجمان ۲۱ مسافر را کشتند و باقی مسافران نجات یافتند.
ارتش آزادیبخش بلوچ که از سوی پاکستان و امریکا بهعنوان یک سازمان تروریستی شناخته شده است و تخمین زده میشود حدود ۳۰۰۰ جنگجو داشته باشد، بلافاصله مسئولیت حمله روز سهشنبه را بر عهده گرفت.
تصرف این قطار مسافربری توسط ارتش آزادیبخش بلوچ که یک گروه جداییطلب غیرقانونی است، سطح این درگیری را به مرحله جدیدی رساند. این نخستین عملیات گسترده این گروه محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: تلفات حملات جداییطلبان در بلوچستان پاکستان به بیش از ۷۰ نفر رسید
جداییطلبان بلوچ در پاکستان چه کسانی هستند و برای چه میجنگند
ایالت بلوچستان، بزرگترین اما کمجمعیتترین ایالت پاکستان، مرکز اقلیت قومی بلوچ در این کشور است. اعضای این قوم میگویند که از سوی دولت پاکستان مورد تبعیض قرار میگیرند.
جداییطلبان از اوایل دهه ۲۰۰۰ برای خودمختاری و در برخی موارد استقلال کامل از اسلامآباد و همچنین دریافت سهم بیشتری از منابع طبیعی غنی اما توسعهنیافته این ایالت، مانند گاز طبیعی، نفت و معادن، مبارزه کردهاند.
در طول سالها، ارتش آزادیبخش بلوچ بهطور قابلتوجهی قدرت گرفته است، بهطوری که برخی تحلیلگران اکنون آن را از نظر تهدید امنیتی همردیف طالبان پاکستان میدانند.
این گروه بهطور مداوم نیروهای امنیتی پاکستان را هدف قرار داده و در گذشته غیرنظامیان، از جمله اتباع چینی مشغول به کار در پروژههای چند میلیارد دالری تحت «کریدور اقتصادی چین-پاکستان»، را نیز مورد حمله قرار داده است. همچنین، ارتش آزادیبخش بلوچ حملاتی را فراتر از بلوچستان، از جمله در کراچی – بزرگترین شهر پاکستان – انجام داده است.
هرچند دولت پاکستان ادعا میکند که بهطور قابلتوجهی خشونتها را کاهش داده است، اما حملات در بلوچستان همچنان ادامه دارد. علاوه بر جداییطلبان، گروههای اسلامگرا نیز در این استان فعالیت دارند.
این گروه بهدنبال ایجاد یک کشور مستقل بلوچ است که شامل مناطقی در پاکستان، ایران و افغانستان میشود؛ جایی که جمعیت بلوچ در آن زندگی میکنند.
اسلامآباد مدعی است که ارتش آزادیبخش بلوچستان از حمایت هند، رقیب منطقهای و قدرت هستهای پاکستان، برخوردار است، اما دهلی این اتهام را رد کرده است. دولت پاکستان همچنین ادعا میکند که بین ارتش آزادیبخش بلوچ و تحریک طالبان پاکستان سطحی از همکاری وجود دارد.
برخی تحلیلگران میگویند که ارتش آزادیبخش بلوچ از زمانی که طالبان پاکستانی در نوامبر ۲۰۲۲ آتشبس با دولت را پایان داد، جسورتر شده و این امر باعث افزایش حملات شورشی در سراسر پاکستان شده است.
بیشتر بخوانید: پاکستان هند را به دست داشتن در حمله به قطار جعفر اکسپرس متهم کرد
تأثیرات گستردهتر این درگیری چیست؟
جدا از رقابت با هند، پاکستان همچنین روابط پرتنشی با ایران دارد که به ناامنی در بلوچستان دامن زده است.
دو کشور یک مرز ۹۰۰ کیلومتری دارند که تا حد زیادی بدون نظارت باقی مانده و به قاچاقچیان و گروههای شورشی امکان تحرک آزادانه میدهد. هر دو طرف یکدیگر را به پناه دادن یا تحمل گروههای شورشی متهم میکنند.
عوامل اقتصادی نیز در این ناآرامیها نقش دارند. به گفته تحلیلگران، این وضعیت برای اقتصاد پاکستان پیامدهای منفی دارد. یکی از تحلیلگران گفت: «چه کسی حاضر است در کشوری سرمایهگذاری کند که شاهد چنین حملاتی است؟»
ابتکار کمربند و جاده چین میلیاردها دالر در پاکستان سرمایهگذاری کرده، اما این پروژه باعث افزایش نارضایتی اقلیت بلوچ شده است.
آنها معتقدند که اسلامآباد منابع بلوچستان را استخراج میکند، در حالی که جوامع محلی را نادیده میگیرد.
سید محمد علی، تحلیلگر امنیتی به خبرگزاری فرانسه گفت اگرچه حمله به قطار توجه عمومی و رسانهها را به ارتش آزادیبخش بلوچ جلب کرد، اما کشته شدن غیرنظامیان احتمالا حمایت مردمی از این گروه را در بلوچستان تضعیف خواهد کرد.
آیا ارتش آزادیبخش بلوچ با طالبان ارتباط دارد؟
ارتش پاکستان در بیانیهای اعلام کرد که گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد این حمله توسط رهبران «حلقه تروریستی فعال» در افغانستان سازماندهی و هدایت شده است و آنها در زمان حمله، مستقیماً با مهاجمان در ارتباط بودهاند.
درحالیکه مقامهای پاکستان ادعا دارند مهاجمان دخیل در حمله به قطار جعفر اکسپرس در بلوچستان با رهبرانشان در افغانستان در تماس بودند، وزارت خارجهی طالبان این ادعا را بیاساس خوانده و تکذیب کرده است.
عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجهی طالبان، اظهارات مقامهای پاکستانی را رد کرده و از اسلامآباد خواسته است که بهجای طرح چنین ادعاهای غیرمسئولانه، بر رسیدگی به چالشهای امنیتی و داخلی خود تمرکز کند.
او تاکید کرد که هیچ یک از اعضای گروههای شورشی بلوچ در افغانستان حضور ندارند و تاکنون هیچگونه ارتباطی با طالبان نداشته و ندارند.
بیشتر بخوانید: طالبان اتهام ارتباط خود با عاملان حمله به قطار در بلوچستان را رد کرد
برگزاری مذاکرات آمریکا و اوکراین در عربستان سعودی در شرایطی است که این کشور پیشتر میزبان مذاکرات امریکا و روسیه شد.
چرا این مذاکرات انجام میشود؟
ایالات متحده که زمانی متحد اصلی اوکراین بود، سیاست خود را در مورد جنگ در این کشور تغییر داد و با مذاکره با روسیه اعلام کرد که قصد دارد هر چه سریعتر به این جنگ پایان دهد.
پس از مشاجره ترامپ و زلنسکی، امریکا کمک نظامی و به اشتراک گذاشتن اطلاعات با اوکراین را به قصد فشار بر این کشور برای انجام مذاکرات صلح متوقف کرد.
زلنسکی بدون امضای قراردادی که شامل اعطای دسترسی ایالات متحده به مواد معدنی و خاکهای کمیاب اوکراین بود، کاخ سفید را ترک کرد.
کییف امیدوار بود این توافق ادامه جریان حمایت نظامی ایالات متحده را تضمین کند؛ حمایتی که اوکراین برای نبرد با روسیه، به آن نیاز فوری دارد.
اوکراین که با چالش رویکرد جدید کاخ سفید روبهروست، پس از مشاجره زلنسکی و ترامپ، به روابط «عملگرایانه» میان کییف و واشنگتن امیدوار است.
گفتوگوها کجا انجام میشود؟
وزارت خارجه عربستان سعودی جمعه گذشته در بیانیهای محل برگزاری این مذاکرات را جده، شهری بندری در حاشیه دریای سرخ اعلام کرد.
پیشتر مذاکرات روسیه و امریکا در ریاض، پایتخت عربستان سعودی برگزار شد و مشخص نیست که چرا برای مذاکرات اوکراین و امریکا، جده به جای ریاض انتخاب شده است.
اما جده در گذشته نیز میزبان تعاملات دیپلوماتیک دیگری بوده و کاخهای سلطنتی را در دل خود جای داده است.
وزارت خارجه عربستان سعودی گفت که این پادشاهی به دنبال «صلح پایدار برای پایان دادن به بحران اوکراین» است.
این وزارتخانه افزود: «پادشاهی [سعودی] طی سه سال گذشته با میزبانی جلسات بسیاری در این زمینه به این تلاشها ادامه داده است.»
چه کسانی در مذاکرات شرکت خواهند کرد؟
زلنسکی دوشنبه ۲۰ حوت و قبل از برگزاری مذاکرات اوکراین و امریکا، به عربستان سعودی سفر کرد.
او پیش از این گفته بود: «ما به کار روی گامهای مربوطه با شرکای خود که خواهان صلح هستند ادامه میدهیم. ما صلح را میخواهیم.»
زلنسکی در شبکههای اجتماعی نوشت که تیمی شامل آندری یرماک، رییس دفتر او، آندری سیبیها، وزیر خارجه و رستم عمروف، وزیر دفاع اوکراین، با او به عربستان سعودی سفر کردهاند و در این مذاکرات شرکت خواهند کرد. خود زلنسکی اما بر سر میز مذاکرات نمینشیند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، تیم امریکا را برای مذاکرات صلح اوکراین رهبری خواهد کرد و با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی دیدار خواهد کرد.
وزیر خارجه اوکراین جمعه با همتای امریکایی خود گفتوگو و آن را یک «تماس سازنده» توصیف کرد.
وزارت خارجه امریکا درباره این گفتوگو نوشت که روبیو «تاکید کرد رییسجمهور ترامپ مصمم است جنگ را در اسرع وقت پایان دهد و تاکید کرد که همه طرفها باید برای تامین صلح پایدار گام بردارند».
خود ترامپ، یکشنبه هنگام صحبت با خبرنگاران در ایر فورس وان درباره این مذاکرات ابراز خوشبینی کرد و گفت: «من فکر میکنم در نهایت - و شاید نه در آیندهای دور - نتایج بسیار خوبی از عربستان سعودی به دست آورید.»
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، دوشنبه در مورد این مذاکرات گفت: «مهم نیست که ما چه انتظاری داریم. مهم است که ایالات متحده چه انتظاری دارد.»
چرا این مذاکرات در عربستان سعودی برگزار میشود؟
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی که عملا قدرت را در این کشور در دست دارد، در سالهای اخیر به دیپلماسی تنشزدایی روی آورده است.
او روابط عربستان سعودی با ایران را دوباره برقرار کرد و میزبان زلنسکی در نشست اتحادیه عرب بود و همچنین در مذاکرات بر سر جنگ سودان، بحران سوریه و جنگ در نوار غزه، نقش ایفا کرده است.
ریاض همچنین روابط خود را با روسیه از طریق سازمان اوپک پلاس حفظ کرد و در حالی که کشورهای غربی تحریمهایی را علیه روسیه وضع کردند، روابط خود را با مسکو ادامه داد.
میزبانی از مذاکرات روسیه و ایالات متحده و اکنون میزبانی از مذاکرات امریکا و اوکراین و احتمالا سفر ترامپ به عربستان سعودی به عنوان اولین سفر خارجی او در این دوره از ریاستجمهوریاش، عربستان سعودی را به عنوان یک کشور تعیینکننده در منطقه و جهان مطرح میکند.
مذاکرات امریکا و اوکراین برای جنگ در اوکراین چه معنایی دارد؟
ترامپ همچنان بر دستیابی به نوعی توافق صلح برای توقف جنگ اوکراین متمرکز است.
اگر اوکراین و ایالات متحده به تفاهم قابل قبولی برای ترامپ برسند، این میتواند فشار حکومت واشنگتن برای مذاکره نهایی صلح را تسریع کند.
با این حال، کشورهای اروپایی که حامی اوکراین هستند همچنان به این روند به دیده تردید مینگرند زیرا آنها از مذاکرات کنار گذاشته شدهاند.
اتحادیه اروپا هفته گذشته ضمن حمایت از اوکراین، موافقت کرد که سیستم دفاعی این اتحادیه را تقویت و صدها میلیارد یورو برای امنیت خود هزینه کند.
او روز پنجشنبه، ۱۰ حوت، از زندان جزیزه ایمرالی در جنوب استانبول، از حزب کارگران کردستان خواست که سلاح خود را بر زمین بگذارد و این حزب را منحل کند؛ اقدامی که میتواند به یک درگیری چهل ساله با حدود ۴۰ هزار کشته پایان دهد.
این راهحل سیاسی همچنین میتواند تاثیرات گستردهای بر منطقه بگذارد.
رهبر حزب کارگران کردستان به تشویق «حزب برابری و دمکراسی خلقها» که طرفدار کردها و متحد اردوغان است، پس از حدود چهار ماه مذاکره، به درخواست صلح و فراخوان برای انحلال حزبش تن داده است.
عبدالله اوجالان روز پنجشنبه، پس از دیدار با اعضای حزب برابری و دموکراسی برای خلقها، در نامهای از زندان نوشت: «من فراخوانی برای زمین گذاشتن سلاحها میدهم و مسئولیت تاریخی این درخواست را بر عهده میگیرم.»
اوجالان هرچند در میان جنبشهای سیاسی طرفدار کرد در ترکیه چهرهای محبوب به شمار میرود اما در عین حال، بخش عمدهای از ترکها او را به دلیل آغاز یک درگیری خونین در ۱۹۸۴ شخصیتی منفور میدانند.
بازداشت در نایروبی
نیروهای ویژه ترکیه، در سال ۱۹۹۹ عبدالله اوجالان را در نایروبی، پایتخت کنیا بازداشت کردند. او پس از آن با اینکه یکچهارم یک قرن را در زندان سپری کرده، توانسته نفوذ سیاسی خود را در میان کردها حفظ کند.
با این حال، مشخص نیست که درخواست جدید او از اعضای کپپ تا چه اندازه میتواند نیروهای این حزب را به صلح وادار کند. بخش عمده نیروهای حزب کارگردان کردستان، در کوهستانهای شمال عراق مستقرند.
اوجالان به حزب کارگران کردستان پیشنهاد کرده که با برگزاری کنگرهای، انحلال خود را رسما اعلام کند.
نظریه از سرگیری تماس با عبدالله اوجالان، برای بار نخست از سوی دولت باغچلی، رهبر حزب ملیگرای افراطی متحد اصلی اردوغان در اکتبر سال گذشته در پارلمان مطرح شد.
باغچلی در اظهارات بیسابقهای گفته بود که اوجالان میتواند در صورت پایان دادن به شورش پکک، از زندان نیز آزاد شود.
مبارزه «پر از درد» اوجالان
بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، دولت ترکیه مذاکرت صلح را با رهبر حزب کارگران کردستان آغاز کرد که باعث برجسته شدن دوباره او به عنوان یک چهره سیاسی شد. در آن زمان بیش از هر وقت دیگری تصور میشد که طرفها به دستیابی به یک راهحل سیاسی نزدیک شدهاند.
رجب طیب اردوغان که در آن زمان نخستوزیر ترکیه بود، اوجالان را کلید پایان درگیریها در ترکیه میدانست.
در آن زمان، تصاویری از آقای اوجالان در زندان منتشر شد که او را با چهرهای مهربان با موهای خاکستری، سبیل و لبخندی آرام نشان میداد. این تصاویر، تفاوت آشکاری را با تصاویر قدیمی او نشان میداد که همواره با لباس نظامی و اسلحه بهدست دیده شده بود.
اوجالان همزمان با سال نو ۲۰۱۵، اعلام کرد: «این مبارزه ۴۰ ساله ما که پر از درد بوده است، بیثمر نمانده، اما در عین حال دیگر ادامه آن غیرممکن است.»
با این حال، مذاکرات دولت ترکیه با رهبر حزب کاگردان کردستان چند ماه بعد به شکست انجامید و درگیری وارد مرحله خونینتری شد.
در آن زمان، شبهنظامی کرد حملات خود را بیشتر بر مناطق جنوب شرقی ترکیه متمرکز کردند.
آغاز مبارزه
اوجالان در روستای عمرلی در جنوب شرقی ترکیه، در خانوادهای روستایی متولد شد.
او نظریات سیاسی خود را همزمان با درگیریهای خیابانی دهه ۱۹۷۰ میلادی میان گروههای راست و چپ ترکیه مطرح کرد.
عبدالله اوجالان، در سال ۱۹۷۸ راه خود را از جریان چپ ترکیه جدا و حزب کارگران کردستان تاسیس کرد. او سپس، پس از ترک دانشکده علوم سیاسی دانشگاه انقره، مبارزه خود برای استقلال کردستان را آغاز کرد.
پکک که از سوی ترکیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته میشود، تحت رهبری اوجالان از سوریه فعالیت میکرد.
در سال ۱۹۹۸ ترکیه، سوریه را تهدید به جنگ کرد و این امر، باعث شد که دمشق عبدالله اوجالان را اخراج کند. پس از آن، اوجالان به روسیه، سپس ایتالیا و یونان گریخت تا در نهایت در نایروبی، پایتخت کنیا، دستگیر شد.
عبدالله اوجالان پس از بازداشت، به انقره منتقل شد و تحت نظارت کماندوهای ترکیه قرار گرفت. دادگاه او را به اعدام محکوم کرد اما بعدا مجازات او به حبس ابد کاهش یافت.
