په مانش کانال کې د افغان کډوالو له ډوبېدو وروسته، فعالانو د بېړني ګام اخیستو غوښتنه وکړه

هغه د دغې اوونیزې مجلې نوم وتي خبریال سټیف کول ته په مرکه کې ویلي:« موږ نشو کولی، چې لاس تر زنې کښېنو. که موږ د طالبانو سره د جګړې او تاوتریخوالي پلوي نه یو او په همدې حال کې له سیاسي اړخه هم څه نه کوو، دا د هېواد د اوسني وضعیت او د طالبانو د منلو په مانا ده.»

د حامد کرزي د حکومت د بهرنیو چارو وزیر په دوحه کې د امریکا او طالبانو پر مذاکراتو په نیوکې سره ویلي، دغه بهیر « د افغانستان د راتلونکې حکومت په توګه طالبانو ته د احتمالي رسمیت ورکونې» پرته بل څه نه دي.

هغه هم له هېواده بهر د نورو طالب مخالفو سیاست والو په څېر ویلي، چې د طالبانو سره جګړه د حل لار نه ده.

د افغانستان انټرنشنل سره د زلمي خلیلزاد له مرکې وروسته، د افغان سیاست والو د هغه خبرو ته تند غبرګون ښودلی. د امریکا استازي له افغان سیاست والو وغوښتل، چې هېواد ته راوګرځي او واک ته د رسېدو لپاره دې د امریکا او ځینو نورو هېوادونو د ملاتړ په تمه نه پاتې کېږي.

نیویارکر مجلې په برېتانیا کې د ستيف کول سره د افغانستان د سفیر د مرکې متن د یکشنبې په ورځ خپلې کورپاڼه کې خپور کړی. کول د زلمي رسول سربېره له نورو افغان سیاسیتوالو سره هم مرکې کړي دي چې په دې کې ځینې یې هیله مند وو، چې « ملګري ملتونه، امریکا یا اروپا به “سیاستوال” سره یوځای کړي.»

سټیف د امریکا د ځانګړي استازي ټام ویسټ له حوالې لیکلي، چې د نړۍ هېوادونه به تر هغه له افغان سیاسي لوبغاړو ملاتړ ونه کړي ترڅو چې دوی سره یو نشي.

کول د ویسټ له حوالې لیکلي:« زما پیغام تل افغان سیاسي لوبغاړو ته دا دی، چې لومړی یو او همغږي شي او بیا له نړیوالې ټولنې مرسته وغواړي.»

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت پخوانی وزیر نیویارکر ته ویلي، له طالبانو سره د امریکا او برېتانیا د استازو له تعامل سره سره، هغه او د تېر حکومت نور ډیپلوماټان د پخوا پرتله ډېر رسمي غونډو ته بلل کېږي.

د افغانستان سفیر ویلي، چې بهرني سفارتونه د خپلو نوم وتو مېلمنو سره په لیدنو کې هغه ته هم بلنه ورکوي.

هغه نیویارکر ته ویلي: « زه معمولأ هلته ځم، یو ساعت کښېنم څو دا وښیم، چې افغانستان لاهم شته.»

رسول د نورو سیاست والو خلاف چې واک ته د طالبانو د راتګ پړه د امریکایانو په اوږو اچوي، په ښکاره وايي، چې د تېر حکومت ناکامي "زموږ تېروتنه" وه.

رسول په دې اړه وویل،:« موږ ونشو کړای چې د ډیموکراسۍ ستنې پیاوړې کړو. په افغانستان کې ځینو بنسټونو ډیموکراسي تخریب کړه… او فساد کلیدي رول ولوبوو.»

هغه زیاته کړې:« موږ باوري وو، چې د نړۍ هېوادونه به د ډېر وخت لپاره دلته پاتې شي او موږ ته به پیسې راکوي. په رېښتیاهم معجزه وه، چې دغو هېوادونو شل کاله په افغانستان باور درلود.»

دغه بنسټ د یکشنبې ورځې (د اسد ۲۲مه) په تازه خپاره شوي راپور کې ویلي، چې په بودجه کې د خوراکي توکو د کمښت له امله د مرستو د اخیستونکو شمېر له ۱۳ میلیونو څخه ۹ میلیونو ته راټېټ شوی.

د دې ادارې د بودجې کموالی د دې لامل شوی، چې ۲۶۲ ګرځنده روغتیايي مرکزونه چې لږ تر لږه دوه میلیونه وګړو ته یې لومړني روغتیايي خدمتونه وړاندې کول، وتړل شي.

دغه سازمان ټینګار کړی، که بودجه ترلاسه نه کړي څه باندې ۲۸۰۰ ښوونځي چې څه باندې ۱۴۱ زره ماشومانو ته یې د زده کړو زمینه برابره کړې، د تړل کېدو له ګواښ سره مخامخ دي.

دغه بنسټ وايي، چې په دغو ښوونځیو کې تر نیمايي زیات زده کوونکي يې نجونې دي.

له نهو مليونو څخه پنځه ميليونو ته د ورځني ژوند مرستو د ترلاسه کوونکو کموالى يو له هغو نورو برخو څخه دى چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر ورته اشاره کړې ده.

اوچا تر را روان ژمي مخکې د "بيړنۍ بودجې" اړتيا اړينه وګڼله او خبرداری يې ورکړ، چې ښايي د بودجې د کموالي له امله د ژوند ځينې مرستې، تغذيې، روغتيا او نور له منځه ولاړ شي.

د ملګرو ملتونو اداره وايي، سږ کال یې شاوخوا ۸۰۱ میلیونه ډالر ترلاسه کړي، چې یوازې ۲۵ سلنه یې د خلکو اړتیاوې پوره کوي.

د اوچا ادارې ویلي، چې له ۲۱ میلیونو زیاتو افغانانو سره د مرستې لپاره ۳،۲ میلیارده ډالرو ته اړتیا لري.

محمود شاه حبیبي یو افغان توکمه امریکایی دی چې د افغانستان په تېر حکومت کې یې د ملکي هوايي چلند د ادارې د عمومي رییس په توګه کار کړی دی.

د محمودشاه حبيبي ورور تيمورشاه حبيبي افغانستان انټرنشنل ته وويل، له يو کال تېریدو سره بیا هم د طالبانو هېڅ کومې ادارې د هغه د ورور د نيولو په اړه دوی ته څه نه دي ويلي.

د ښاغلي حبیبي په وینا، کورنۍ یې د "غیر رسمي سرچینو" له لارې خبره شوې چې د افغانستان د ملکي هوايي چلند پخوانی رییس د طالبانو له خوا نیول شوی دی.

هغه زياته کړه، چې طالبانو له ښاغلي حبيبي سره شاوخوا ٣٠ نور کسان هم نيولي وو، چې ټول يې له بنده خوشي شوي، خو يواځې دوه تنه په بند کې پاتې دي.

تيمورشاه حبيبي وويل، له محمودشاه حبيبي سره په زندان کې بل پاتې کس د اکرم په نوم د یوه خصوصي شرکت انجینر دی.

ښاغلي تیمورشاه له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې څرګنده کړه چې "موږ هېڅکله نه وایو چې محمود شاه حبیبي د القاعدې د مشر د وژلو په تړاو نیول شوی دی".

خو هغه وايي چې له محمودشاه حبيبي سره نيول شويو کسانو له زندانه تر خوشي کېدو وروسته وويل: "دوی له موږ څخه د دې قضيې [د ايمن الظواهري د وژنې] په اړه پلټنې وکړې".

د محمودشاه حبیبي د کورنۍ په وینا، د هغه له بند څخه یو کال تېریږي، خو دوی ور سره د خبرو اجازه نه ده ترلاسه کړې.

طالبانو تر اوسه د ملکي هوايي چلند د پخواني مشر د نیولو په اړه څه نه دي ویلي.

د طالبانو د زندانونو د ادارې چارواکو د شنبې په ورځ تایید کړه چې د افغانستان په زندانونو کې ۱۶ تنه بهرني اتباع بندیان دي. دغو چارواکو د دغو وګړو د هويت او ملت په اړه څه ونه ويل.

تر دې وړاندې امریکايي چارواکو هم تایید کړې وه چې په افغانستان کې د طالبانو په زندانونو کې یو شمېر امریکايي اتباع بندیان دي. دوی د دغو بندیانو کره شمېر او هویت نه دی په ډاګه کړی.

د طالبانو له زندانونو څخه د امریکايي بندیانو خلاصون یوه له هغو موضوعاتو څخه وه، چې ټام ویسټ او رینا امیري د اسد په ۹ مه په دوحه کې د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي سره د لیدنې پر مهال پرې خبرې کړې دي.

په دې غونډه کې امریکايي استازو د طالبانو له زندانه د خپلو وګړو د ژر تر ژره او غیر مشروط خوشې کېدو غوښتنه وکړه. معلومه نه ده چې د طالب چارواکو او امریکايي استازو ترمنځ په خبرو کې هم د محمود شاه حبیبي د نیولو موضوع راپورته شوې او که نه.

انس حقاني نن یکشنبه ( اسد ۲۲ مه ) له بهر څخه هېواد ته راستانه شویو علمي کادرونو ته د ښه راغلاست غونډه کې دا خبرې وکړې.

د ده په خبره، د طالبانو حکومت په اسانه یا د معاملې په نتیجه کې نه دی جوړ شوی: «د سرونو په قربانۍ او د اور پر سر دلته راغلي یو، دنیا زوار وازمویه، وروسته له دې چې پوه شوه، پښې یې نه تینګېږي، نو لاړل او دا نظام داسې پاخه بنیادونه لري چې هیڅوک دې هم فکر نه کوي چې داسې په اسانه به لاړ شي. »

انس حقاني زیاته کړه: « زه ټولو ته دا ډاډ ورکوم چې دا نظام پايدار او دوامدار دی».

ښايي د نوموړي ځواب د طالبانو ضد افغان سیاستوالو وروستیو څرګندونو ته وي، چې وايي د دې ډلې نظام پایدار او دوامدار نه دی او ډیر ژر به له منځه لاړ شي.

په دې وروستیو ورځو کې د طالبانو ضد وسلوالو جبهو د څو بریدونو ادعا وکړ او ځینو مخالفو سیاسي اشخاصو په راتلونکې کې د جکړې د پراخوالي خبره کړې ده.

د طالبانو دغه غړي په دې خبرو کې د افغانستان اوسني اقتصادي حالت ته پّ اشاره وویل: «فقر او غربت د افغانستان قدیمي مشکل دی او دا دې څوک په طالبانو پورې نه تړي.»

انس حقاني په داسې مهال غربت د افغانستان پخوانی مشکل بولي، چې د دې ډلې واکمنېدو او افغانستان کې د نړیوالو مرستو کمېدو او د بې کارۍ زیاتېدو سره دا هېواد له زیاتېدونکو اقتصادي ستونزو سره مخ دی.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ اداره (اوچا) په خپل یو وروستي راپور کې ویلي، د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان له بېساري بشري بحران سره مخ دى.

په دغه راپور کې راغلي چې په افغانستان کې ١٧ ميليون کسان له سختې لوږې سره لاس او ګرېوان دي.

د ملګرو ملتونو د دغې ادارې د راپور پر اساس، په روان ميلادي کال کې به د افغانستان ۲۸.۳ ميليونه کسان ژوندي پاتې کېدو لپاره بشري مرستو ته اړتيا ولري، ځکه دغه هيواد څو کلنې پرله پسې وچکالۍ ځپلی او د طالبانو د حاکمیت پیلېدو سره له دوو کلونـو راهيسى له سخت اقتصادي زوال سره مخ دى.

ایرنا خبري اژانس د یکشنبې په ورځ ( اسد ۲۲ مه ) د ایران د سفارت د سلایار یا شازدافیر له خولې ویلي په هلمند سیند کې د حقابې ترلاسه کولو لپاره د ایران د هڅو په لړ کې دا پلاوی کابل ته تللی دی.

د دې راپور له مخې، ایراني متخصصانو له کجکی بند بره د اوبو سنجولو وسیله کتلې ده.

دا وسیله هلمند سیند ته د تویېدونکو اوبو کچه اندازه کوي.

د ایراني کارپوهانو محاسبه به وښيي چې سږ کال دې سیند څومره اوبه درلودلې.

حسن کاظمي قمي وايي، ایران له افغانستان سره د تړون له مخې د طالبانو د دې ادعا ریښتونوالی کتلی شي چې هلمند سیند کې اوبه کمې شوې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي څه مهال مخکې ويلي وو، چې دوی د ۱۳۵۲ لمریز کال د حقابې تړون ته ژمن دي، خو په هلمند سیند کې اوبه کمې دي.