انس حقاني: ډېر خلک په دې فکر کې دي چې زموږ نظام د څو ورځو مېلمه دی

ایرنا خبري اژانس د یکشنبې په ورځ ( اسد ۲۲ مه ) د ایران د سفارت د سلایار یا شازدافیر له خولې ویلي په هلمند سیند کې د حقابې ترلاسه کولو لپاره د ایران د هڅو په لړ کې دا پلاوی کابل ته تللی دی.

د دې راپور له مخې، ایراني متخصصانو له کجکی بند بره د اوبو سنجولو وسیله کتلې ده.

دا وسیله هلمند سیند ته د تویېدونکو اوبو کچه اندازه کوي.

د ایراني کارپوهانو محاسبه به وښيي چې سږ کال دې سیند څومره اوبه درلودلې.

حسن کاظمي قمي وايي، ایران له افغانستان سره د تړون له مخې د طالبانو د دې ادعا ریښتونوالی کتلی شي چې هلمند سیند کې اوبه کمې شوې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي څه مهال مخکې ويلي وو، چې دوی د ۱۳۵۲ لمریز کال د حقابې تړون ته ژمن دي، خو په هلمند سیند کې اوبه کمې دي.

دغه سرچينه چې نه غواړي نوم يې یاد شي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه لوی شمېر کتابونه په اتو کارتونونو کې اېښې و، خو «طالبانو» خځلو کې غورځولي دي.

سرچینه وړاندې وايي، دا کتابونه د کابل پولتخنيک، هرات او ننګرهار پوهنتونونو د استادانو له لوري د علمي څېړنې په مېتود په انګلیسي ژبه ليکلي او د دوو جرمني استادانو تر بیا کتنې وروسته چاپ شوي وو.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د لوړو زده کړو سرپرست ندا محمد ندیم نن د افغانستان د بېلابېلو پوهنتونو له استادانو سره په غونډه کې وويل، چې ۴۵۰ تنه استادان له زده کړو وروسته له بهرنیو هېوادونو څخه بېرته افغانستان ته راستانه شوي دي.

له دغو ستونزو څخه یوه یې پر ماشومانو د درنو کارونو ترسره کول دي.
په هغه عمر کې چې د نورې نړۍ ماشومان د روښانه راتلونکې لپاره زده کړې پیلوي، افغان ماشومان بیا له کلونو راهیسې د بشري حقونو له موازینو څخه په سرغړونې سره د زده کړو ترڅنګ شاقه یا درانه کارونه هم کوي.
ډېری ماشومان د خپلو کورنیو د کمزوري اقتصاد له امله د غالیو اوبدلو په کارخونو، د کروندې او مالدارۍ، په کانونو، د موټرو د ترمیم په ورکشاپونو، د خښتو په بټیو او نورو برخو کې په درنو کارونو بوخت دي.

شپاړس کلن داوود او پنځلس کلن فرهاد هغه دوه وروڼه دي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې ښونځی پرېښود او ایران ته د کار کولو په موخه ولاړل.
دغه وروڼه چې اوس مهال په ایران کې د کالیو ګنډلو په یوې تولیدي کارخونه کې په کار بوخت دي وایي، چې د جمهوریت پر مهال دوی ته کاري فرصتونه زیات وو، او هره ورځ به له ښوونځي څخه تر رخصتۍ وروسته د کالیو ګنډلو په یوه دوکان کې د شپې تر ناوخته په کار کولو بوخت وو، خو له بدلونونو وروسته چې اقتصادي شرایط پر دوی هم سخت شول، د خپلې کورنۍ د اقتصادي ستنو د پياوړتیا لپاره یې هېواد پرېښود.
دغه وروڼه وایي:« زده کړې او هیلې مو نیمګړې پاتې شوې، خو هڅه کوو په کار کولو سره د خپل سپین ږېري پلار مالي ملاتړ وکړو.»

اخوا دولس کلن رضوان الله چې د خپلې کورنۍ یوازینی نارینه دی وایي، په لومړي ټولګي کې و چې پلار یې مړ شو، او تر هغه وروسته د کونډې او ناروغې مور ترڅنګ یې د درېیو خویندو مسوولیت هم ور تر غاړې شو.
نوموړی د شهرنو په واټونو کې د خلکو موټر پاکوي او وایي، چې اوس مهال د خلکو اقتصادي وضعیت ښه نه دی، نو ځکه دوی ته د پخوا په شان کارونه نشته او په سختۍ سره د خپل کور اړتیاوې پوره کوي.

په تېرو کلونو کې د یو ځینو نړیوالو ادارو د شمېرو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا دوه ملیونه ماشومان په درنو کارونو بوخت وو؛ خو اوس مهال د همدې ادارو لویه اندېښنه دا ده، چې دا شمېر په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته نور هم زیات شوی او د زیاتېدو په حال کې دی.

رایان روزنتون چې د یوې مرستندویه ټولنې په همکارۍ له نږدې دوو کلونو راهیسې فعالیت کوي، شاوخوا ۸۵ یتیمو ماشومانو ته چې ۵۵ یې هلکان او ۳۰ یې نجونې دي د ښوونې او روزنې زمینه برابره کړې ده.
ددغه روزنتون مشر حمیدالله ولي وایي، چې شلو نجونو او څلوېښتو هلکانو ته یې په بېلابېلو برخو کې د ښوونیز او مسلکي پروګرامونو سربېره د کالیو، خوړو او د دغو ماشومانو له کورنیو سره مالي برخو کې هم مرستې کړي دي.
ښاغلی ولي همداراز زیاتوي، دوی ډېر شمېر ماشومان له سړکونو څخه هغه وخت ټول کړل چې په درنو کارونو او یا هم په سوالګرۍ بوخت وو.

دیارلس کلن ادریس چې اوس مهال په یاد روزنتون کې اوسېږي وایي، چې پلار یې اوه کاله مخکې مړ شو او تر هغه وروسته یې مور د ژوند د پرمخ بېولو لپاره خلکو ‌‌‌‌‌‌ته ډوډۍ پخوله.
دی وایي، له خپلې مور سره یې د همکارۍ په موخه د خلکو بوټونه رنګول؛ خو د رایان روزنتون له مسوولانو سره تر پیژندګلوۍ وروسته له درنو کارونو لاس پر سر شو او اوس مهال یوازې زده کړې کوي او د روزنتون په مالي ملاتړ له خپلې کورنۍ سره هم همکاري کوي.

په هېواد کې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته د بې وزلۍ او بیکارۍ کچه لوړه شوې ده، چې له همدې امله ډېر شمېر کورنۍ اړې شوې چې ماشومان یې سخت او درانه کارونه ترسره کړي.
له زیاتو کوښښونو وروسته ونه توانېدو، چې په دې اړه د طالبانو د حکومت د کار او ټولنیزو چارو وزارت نظر هم واخلو، تر دې وړاندې دغه وزارت ویلي وو چې له ښارونو او کوڅو یې هغه ماشومان راټول کړي چې یا یې درانه کارونه ترسره کول او یا یې هم سوالګري کوله؛ خو هېڅ یوې خپلواکې سرچېنې د طالبانو د دغې ادعاوو پخلی نه دی کړی.

د دغه سفارت په خبرپاڼه کې راغلي، د طالبانو د واک په غځېدو او پایښت سره به د افغانستان ټولې مادي او معنوي شتمنۍ لوټ شي او هغه یووالی چې د بېلابېلو قومونو، مذهبونو، ژبو، فرهنګونو او نورو هغه ګډ مشترکات چې د افغانانو ترمنځ له پېړیو پېړیو راهیسې په میراث پاتې دي، د لمنځه تلو په حال کې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې دغه ورځ د افغانستان په تاریخ کې یوه توره ورځ ده چې په پیلېدو سره یې سلګونه زره افغانان بې کوره او بې وطنه شول او په کور دننه پاتې افغانان یې د غم په ټغر کښېنول.

دمګړۍ په دوشنبه کې د افغان سفارت دغې غوښتنې ته نورو سفارتونو ښکاره غبرګون نه دی ښودلی.

په دوشنبه کې لاهم د افغانستان سفارت واګې د پخوانیو ډیپلوماټانو په لاس کې دي.
سره له دې چې په ځینو د ګوتو په شمېر هېوادونو کې طالبانو خپل ډیپلوماټان سیاسي استازولیو ته استولي، خو تاجکستان د افغانستان په ګاونډ کې هغه هېواد دی، چې تراوسه یې د طالبانو دغې غوښتنې ته د رد ځواب ویلی دی.

نن سبا د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې د افغانستان سفارتونه د پخوانیو ډیپلوماتانو لخوا اداره کېږي، خو لا یې هم د مالي امکاناتو په اړه روښانه تګلاره نه ده مالومه شوې.

یو لاریونوال میرویس وايي، دوی له ډېرې بې وزلۍ سره لاس او ګرېوان دي او له اوسني حکومته غواړي چې د دوی د تقاعد پیسې ورکړي.

د ميرويس په وينا: "کابو درې کاله کېږي، چې د تقاعد د کارکوونکو امتیازات نه دي ورکړل شوي او بايد ورکړل شي. د متقاعدینو اقتصادي وضعیت خورا بد دی او باید پام ورته وشي "

د تقاعد شويو پخوانیو حکومتي کارکوونکو د ټولنې د معلوماتو له مخې چې واک ته تر رسېدو وروسته يې څو ځله د طالبانو حکومت له استازیو سره خبرې کړې او د خپلو امتیازاتو د ترلاسه کولو غوښتنه يې کړې.

طالبانو تر دې وړاندې رسنیو ته ويلي وو، چې د دغو پخوانیو تقاعد شويو حکومتي کارکوونکو د تقاعد د ورکړې موضوع يې له خپل مشر سره شریکه کړې چې یوه حل لاره ورته ومومي.