حامد کرزي په خوست کې پرونۍ چاودنه غندلې ده

په دغه سیمو کې د وزیرستان له جګړو کډه شوي کورنۍ میشتې وې او مرګ ژوبله هم دغه کډوالو ته اوښتې وه.
همدارنګه په همدې شپه د کونړ ولایت پر شلتن ولسوالۍ هم بریدونه وشوه چې مرګ ژوبله یې هم لرله.

ځایی اوسیدونکو ویلي وو، چې دغه برید د جیټ الوتکو پر مټ شوی و.
په خوست کې د تېرې ورځې د بریدونو په ګډون د تېر کال بریدونو په اړه هم طالبانو کوم غبرګون نه و ښودلی او نه هم د پاکستان د یادو بریدونو په اړه یې په رسمي ‌‌‌‌‌‌ډول څه ویلي وو.
خو د روان کال د جولای میاشتې په ورستیو کې د پاکستان په باجوړ سیمه کې د جمعیت علمای اسلام پر یوه غونډه د ځانمرګي برید وروسته، د پاکستان چارواکو پر طالبانو توندې نیوکې وکړې.
تر دغه برید وروسته د پاکستان د بهرنیو چارو پخوانې وزیر بلاول بوټو خبرداری ورکړ او ویې ویل چې پاکستان د نړیوالو قوانینو له مخې له ځانه دفاع کوي:«که طالبان اقدام ونه کړي، هېواد به یې یعنې پاکستان به په افغانسان کې د ترهګریزو فعالیتونو د له منځه وړلو لپاره پوځي اقدام وکړي.»
تر دې وړاندې د پاکستان پخواني لومړي وزیر شهباز شریف هم ویلي و، چې په پاکستان کې وروستي بریدونو کې افغانان لاس لري.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستاني چارواکو د نیوکو په غبرګون کې د یوي خبرپاڼې په خپرولو سره د پاکستاني چارواکو دغه تورونه بې بنسټه وبلل او ویې ویل، چې طالبان به هیچاته اجازه ورنه کړي چې د افغانستان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.
خو طالبانو ته د بلاول بوټو تر خبرداري نږدې دوه اونۍ وروسته په خوست کې هوایي برید وشو او د دغه برید په اړه دواړه هېوادونه چوپه خوله پاتې دي.
په همدې حال کې دا مهال طالبان پر افغانستان د دویم ځل لپاره د واکمنېدو بریا لمانځي او د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د امریکا او ناټو ځواکونو څخه ورپاتې پوځي وسلې او وسایل نندارې ته وړاندې کوي.

په داسي حال کې چې د طالبانو د دفاع چار سمبالي وزیر مولوي محمد یعقوب مجاهد د ۲۰۲۲ اګسټ ۲۸ مه په لومړي ځل یوې خبري ناستې ته ویلي وو: «د امریکا ډرون د پاکستان له فضا افغانستان ته راځي.»
همدا رنګه د افغانستان پر فضا د بې پیلوټه الوتکو څار په دوام، د روان کال د فبرورۍ په ۲۴مه هم د طالبانو د دفاع وزارت چار سمبالي وزیر مولوي محمد یعقوب مجاهد د دغه وزارت د افسرانو د فراغت غونډې ته په وینا کې ویلي و، د افغانستان فضا اشغال ده او د پرمختګ او خپلواکۍ لپاره قلم او ټوپک دواړو ته اړتیا ده:«نن زموږ او ستاسو فضا اشغال ده، زه هم ګورم ته هم ګورې، وزیران قوماندانان، د قول اردوګانو قوماندانان او ټول په رڼو سترګو ورته ګورو؛ خو هېڅ مو هم په وس نشته.»

خو طالبان ولې د پاکستان د بریدونو په تړاو چوپه خوله دي؟

په کندهار کې د ځانکړو ځواکونو د ۰۳ قطعې قوماندان جنرال عتیق الله صافی وايي،‌ په قطر کې طالبانو او د ځینو ګاونډيو هېوادونو ترمنځ داسې هوکړې شوې، چې هغوی کولای شي په افغانستان کې خپل مخالفین له منځه یوسي:«که چیرې تر دغسې بریدونو وروسته ویل کېږي، چې ټي ټي پي په کې په نښه شوي دي نو د ټي ټي ‌پي هغه کسان ولې نه په نښه کېږي، چې په پاکستان کې په ازادانه ‌‌‌‌‌‌ډول ګرځي. پاکستان په دوحه کې له طالبانو ژمنه اخیستې، چې د پاکستان مخالفان او د ټي ټي پي غړیو په وژلو کې به طالبان ورسره مرسته کوي.»
همدارنګه خپلواک خبریال او د چارو شنوونکی سمیع یوسفزی بیا وايي، ډېر باوري نه یم چي دا برید دي پاکستان کړی وي:«خو که پاکستان داسې برید کوي نو د خلګو د غوصې څخه به په امان کې نه وي او دا پاکستان حس کړې ده، چې مستقیمه مداخله ورته ستونزمنه تمامیږي ممکن د نورو لارو خپل مخالفین وځپي؛ خو پاکستان د دا ډول بریدونو او اقدامونو توان لري.»
تر دې مهاله په خوست کې د تېرې ورځې د برید په اړه پاکستان او افغانستان په رسمي ډول څه نه دي ویلي، خو تېر کال په خوست او کونړ ولایتونو کې د پاکستان تر برید وروسته، د پاکستان د وسله والو طالبانو غورځنګ ټي ټي پي یوه خبرپاڼه خپره کړې وه او ادعا یې کړې وه، چې په دواړو ولایتونو کې د باجوړ او وزیرستان هغه کډوال په نښه شوي، چې په تېرو دوو کلونو کې د جکړو له کبله افغانستان ته کډه شوي وو.

ترکي چارواکو ویلي، چې دغه غیر قانوني افغان پناه غوښتونکي به د طبي معایناتو لپاره یوه روغتیايي مرکز ته واستول شي او بیا به د ترکیې له خاورې وویستل شي.

ترکیې په وروستیو میاشتو کې د غیر قانوني کډوالو او په ځانګړې توګه د افغان کډوالو د نیولو او شړلو بهیر ګړندی کړی دی.

نږدې هره اونۍ لسګونه افغان کډوال په بېلابېلو ښارونو کې نیول کېږي او بېرته افغانستان ته ستنيږي.

د روان کال له پيله تر اوسه شاوخوا څلور زره غیر قانوني افغان کډوال د ترکيې د پوليسو له خوا نيول شوي او بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره اونۍ د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر له ترکي چارواکو سره په لیدنو کې له هغوی غوښتنه کړې وه، چې له افغان کډوالو سره دې له نرمښته کار واخلي.

تېر کال ترکیې څه باندې ۵۷ زره بې اسنادو افغان کډوال ونیول او بېرته یې افغانستان ته ولېږل.

د رسمي شمېرو له مخې په ترکیه کې له درې لکو زیات افغان کډوال مېشت دي.

د افغانستان لپاره د جاپان سفیر له یوې چاپانۍ رسنۍ این ایچ کی انلاین سره په مرکه کې ویلي، چې د طالبانو له مشرانو سره یې د ښځو او بشر حقونو پر محدودیت خپلې اندېښنې شریکې کړي دي.

نوموړی وايي، چې په افغاني ټولنه کې ښځې هره ورځ د خپل ټولنیز ژوند د لرلو فرصتونه له لاسه ورکوي او که طالبان غواړي یو باثبات افغانستان ولري نو اړتیا ده چې له ښځو ملاتړ وکړي.

تاکاشي زیاته کړه: “ما په وار- وار د طالبانو مشرانو ته ویلي؛ که په افغانستان کې ثبات او سوکالي غواړئ له ښځو ملاتړ وکړئ”.

نوموړی ‎وايي، چې د افغانستان خلک د خوراکي توکو له کمښت سره مخ دي، بهرنۍ مرستې کمې شوي او اقتصاد یې په ټپه ولاړ دی.

سفیر زیاتوي، چې جاپان د افغان مېرمنو ملاتړ کوي او هیله یې څرګنده کړه، چې طالبان به د ښځو په اړه د نسبتاً نرمې پالیسۍ څخه کار واخلي.

په افغانستان کې د جاپان سفارت د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په میاشت کې د طالبانو له راتلو سره سم په موقت ډول د قطر هېواد ته انتقال شو؛ خو تېر کال یې د سپټمبر په میاشت کې په کابل کې بېرته په فعالیت پیل وکړ.

نوموړی دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د طالبانو د واکمنۍ دوه کاله پوره کیږي، مګر لا هم طالبان د ښځو پر وړاندې له سخت دریځ څخه کار اخلی.

نن دوشنبه (د زمري ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د کاپوهانو یوې ډلې په خپلې اعلامیې کې ویلي، چې د طالبانو د اصلاح فکر ناسم و.

دوی لیکلي، چې د طالبانو له خوا د ټول شموله حکومت د جوړولو ژمنې نه دي عملي شوي، د پخوانیو دولتي کارکوونکو له بښنې سرغړونه کېږي، په زندانونو کې د شکنجې او ناوړه چلند د مخنیوي لارښوونې له پامه غورځول کېږي، اقلیتونه تر پښو لاندې کېږي او له تبعیض سره مخ کېږي.

په دغه اعلاميه کې ويل شوي، چې طالبان له انساني کرامت څخه د سرغړونې په څېر ظالمانه سزاګانې کاروي؛ لکه: سنګسار، په دورو وهل او تر دېوال لاندې کول، چې د بشري حقونو له نړۍوالو معيارونو سره په ټکر کې دي.

جامعه نعمانیه نقشبندیه مدرسه په کندهار کې یوه شخصي مدرسه ده، چې د عوامو او سوداګرو په چندو چلیږي.

د سرچینې په خبره، چې د دغې مدرسې په لېلیه کې لسګونه زده کوونکي اوسي، چې د دوشنبې په ماښام (د زمري ۲۳مه) ورته د یوې کورنۍ له خوا ډوډۍ ور وړل شوې او له خوړولو وروسته یې ۲۲ زده کوونکي مسموم شوي دي.

د کندهار د میرویس نیکه حوزوي روغتون یوه ډاکتر افغانستان انټرنشنل- پښتو ته تایید کړه، چې د مدرسې مسموم زده کوونکي ورته ور وړل شوي دي.

نوموړی زیاتوي، چې له دغو ۲۲ کسانو څخه یې د څلورو صحي وضعیت پېچلی دی.

په روانه میاشت کې دا د مسمومېدو دوه یمه پېښه ده، له دې وړاندې په خوست ولایت کې ۲۰۰ کسان د یوه خیرات د ډوډۍ له خوړولو وروسته مسموم شوي وو.

د دغه سازمان ۳۰ کارپوهانو؛ په افغانستان کې د طالبانو له خوا ډله ییزه ځورونه او جنسیتي تبعیض د «بشریت ضد جرم» بللی او ویلي یې دي، چې د طالبانو کړنو د «جنسیتي اپارتاید» بحثونه اړین کړي دي.

د ملګرو ملتونو د کارپوهانو له خوا د دوشنبې په ورځ (د اسد ۲۳مه) په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې طالبان په افغانستان کې واک ته له رسېدو دوه کاله وروسته هم د ښځو او نجونو پر وړاندې بشپړ تبعیضي چلند کوي او له بشري حقونو څخه سرغړونو ته دوام ورکوي.

دغو کارپوهانو ویلي دي، چې د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو تبعیض د تېر کال په پرتله زیات شوی دی.

د ملګرو ملتونو لږ تر لږه ۳۰ نامتو کارپوهان، چې پکې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بېنېټ، په ملګرو ملتونو کې د بشري حقونو د مدافعانو ځانګړې راپور ورکوونکې مري لاولور، په ملګرو ملتونو کې د اقلیتونو په چارو کې ځانګړی راپور ورکوونکی او یو شمېر نور نوموتي کارپوهان شامل دي او یاده اعلامیه یې لاسلیک کړې ده.

د ښځو د مسالې تر څنګ؛ د دې اعلامیې لاسلیک کوونکو د طالبانو د هغو ژمنو یو لړلیک هم خپور کړی، چې دغې ډلې نه دي عملي کړي.

دوی لیکلي، چې د ټول شموله حکومت د جوړولو ژمنې نه دي عملي شوي، د پخوانیو دولتي کارکوونکو له بښنې سرغړونه کېږي، په زندانونو کې د شکنجې او ناوړه چلند د مخنیوي لارښوونې له پامه غورځول کېږي، اقلیتونه تر پښو لاندې کېږي او له تبعیض سره مخ کېږي.

دوی همدارنګه د قاضیانو، څارنوالانو، وکیلانو او په حقوقي نظام کې د شاملو کسانو پر امنیتي ګواښونو هم نیوکې وکړې.

په دغه اعلاميه کې ويل شوي، چې طالبان له انساني کرامت څخه د سرغړونې په څېر ظالمانه سزاګانې کاروي؛ لکه: سنګسار، په دورو وهل او تر دېوال لاندې کول، چې د بشري حقونو له نړۍوالو معيارونو سره په ټکر کې دي.

د راپور په پایله کې دغو کارپوهانو ویلي دي، چې دې ټولو کړنو دا په ډاګه کړې ده، چې د طالبانو د اصلاح فکر ناسم و.

تر دا مهاله طالبانو د دغه راپور په اړه څه نه دي ویلي.