د زمري ۲۸؛ له انګرېزانو د خپلواکۍ بیا ګټلو ورځ طالبانو عمومي رخصتي اعلان کړه

هغه وویل، «هو، تاوتریخوالی کم شوی دی. ځکه طالبان اوس ښوونځي او پلونه نه الوځوي.»

هغه له پي بي اېس شبکې سره په یوه مرکه کې چې د چهارشنبې په ورځ خپره شوه، زیاته کړه چې له پخواني حکومت سره د طالبانو جګړې " ګډوډۍ رامنځته کړې او هغوی تاوتریخوالی کاوه او خلک يې وژل."

طالبانو د سه شنبې په ورځ له پخواني حکومت او امریکایي ځواکونو سره له شل کلنې خونړۍ جګړې وروسته واک ته د خپل راتګ دویم کال ولمانځه. د دې ډلې چارواکو د امنیت ټینګښت د خپلو لویو لاسته راوړنو په توګه یاد کړ.

ځینو لویدیځو چارواکو او کارپوهانو هم د طالبانو له دغه دریځ سره زړه نږدې کړی او له همدې امله یې له دغې ډلې سره په جوړجاړي او همکارۍ پر زیاتېدو ټینګار کړی دی.

نادر نادري، چې په واشنګټن کې د وېلسن د څېړنیز مرکز لوړپوړی څېړونکی دی، پر طالبانو د فشار د زیاتېدو او له طالبانو سره یې پر نه همکارۍ ټینګار وکړ.

هغه وويل، طالبانو په قطر کې له امريکا سره له خبرو څخه دا زده کړل، چې که پر خپل دریځ ودرېږي، نړيواله ټولنه به خپل چلند بدل کړي او امتيازات به ورکړي.

د افغانستان د اداري اصلاحاتو د کمیسیون پخواني مشر وویل: "که تاسو د متحده ایالاتو څخه ترلاسه شوي امتیازونو اندازې ته وګورئ، تاسو به وپوهیږئ چې دوی څنګه پوهېدل چې په خپله نېولې لاره روان و اوسي."

نوموړي له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو د دوه کلنې کلیزې په مناسبت د امریکا د بهرنیو چارو د وزیر د څرګندونو هرکلی وکړ او ویې ویل، لویدیځ هېوادونه باید پر طالبانو فشار ډېر کړي چې له نړیوالو سره کړو ژمنو ته غاړه کېږي.

بلېنکن د سه شنبې په ورځ له طالبانو سره د هر ډول عادي اړیکو جوړول په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو په درناوي پورې تړلي وبلل.

د برېتانیې د ولسي جرګې د دفاعي کمېټې د مشر په ګډون پاکستاني چارواکو او یو شمېر نورو له لوېديځو هېوادونو غوښتي، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو له دغه سیاست سره، سره دې په کابل کې خپل سفارتونه پرانیزي او له طالبانو سره دې جوړجاړی وکړي.

دوی ټینګار کوي، چې یوازې اړيکې او جوړجاړی کولی شي طالبان بدل کړي؛ خو ښاغلی نادري وايي، چې دا " یو ناسم تعبیر دی."

دغې ادارې د چهارشنبې په ورځ په یوه راپور کې لیکلي، چې په افغان نجونو کې خفګان پراخ دی او د دوی تر منځ د ځان وژنې کچه لوړه شوې ده.

یونیسف د نجونو دا حالت «خواشینوونکی» ښودلی.

په دې راپور کې د افغانستان د روباټیکو نجونو د لوبډلمشرې سمیه فاروقي له خولې ویل شوي، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته له افغانستانه وتلو ته اړ شوې ده. هغه د کابل له سقوط دوه میاشتي وروسته کله چې په قطر کې وه؛ له سخت حالت څخه تېریده او له هېواده بهر یې باید ځان د ژوند کولو لپاره چمتو کړی وی.

سمیه فاروقي د یونیسف دفتر ته ویلي؛ «ما ډېر د خفګان حس کولو، هر کله چې به د افغانستان په اړه غږېدو سترګې به مو له اوښکو ډکې شوې. د هغه څه په اړه خبرې چې په دې وروستیو کې مو لیدلي وو، ستونزمن وو».

سمیه فاروقي په قطر کې له دولسم ټولګي څخه فارغه شوه، کالج ته یې غوښتنلیک ورکړ او د قطر د پراختیایي صندقه یې په امریکا کې د انجنیرۍ په برخه کې بورسیه ترلاسه کړه.

هغه وایي: «هغه هیلې چې ما په ماشومتوب کې لرلې د نن له واقعیت سره په پرتله ډېر توپیر لري. زه د هغې رشتې په لوستلو بوخته یم چې تل مې هیله لرله، خو ما هیڅکله دا فکر نه و کړی، چې د دې کار لپاره مجبوره شم هېواد پرېږدم».

هغې له هغو نجونو سره خپله خواخوږي څرګنده کړه، چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له زدکړو بې برخې شوي او باور نه کوي، چې په افغانستان کې د دې ملګرې لا هم د زدکړو له حقه محرومې دي.

یاده جبهه د یوې اعلامیې په خپرولو سره وايي، چې نن ماخوستن یې د کابل د خېرخانې په پنجشیر واټ کې د طالبانو د پلټنې پر یوې پوستې برید کړی.

له سیمې څخه یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل – پښتو ته تایید کړه، چې د کابل ښار په یوولسمه حوزه کې لومړی د دوو چاودنو غږونه اورېدل شوي او ورپسې ډزې شوي دي.

سرچینه د تلفاتو په اړه څه نه وايي؛ خو زیاتوي چې یادې سیمې ته نور طالب وسلوال رسېدلي دي.

هڅه مو وکړه چې په دې اړه د طالبانو د امنیتي چارواکو نظر هم ولرو، خو له پرله پسې اړیکو نیولو ونه توانېدو، چې د یادې پېښې په اړه د دغې ډلې نظر راواخلو.

دا لومړی ځل نه دی چې د ازادۍ جبهه په کابل کې د طالبانو پر پوستو بریدونه کوي، له دې وړاندې هم د کابل په خېرخانې، باګرامیو او یو شمېر نورو سیمو کې ورته پېښې شوي دي.

د مانش کانال په اوږدو کې د هوا ښه والي له پناه غوښتونکو سره مرسته کړې، چې د فرانسې له ساحلونو څخه په خوندي ډول برېتانیا ته ورسېږي او هلته د پناه غوښتنه وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د برېتانیې لومړي وزیر ریشي سوناک ژمنه کړې چې د پناه غوښتونکو کښتیو د ننوتلو مخه به نیسي.

سره له دې؛ د ۲۰۲۳ میلادي له پیله څه باندې ۱۷ زره پناه غوښتونکي په کښتیو کې برېتانیا ته رسېدلي، که څه هم دا شمېره د تېر کال په پرتله کمه ده.

په ۲۰۲۲ میلادي کال کې نېږدې ۴۶ زره پناه غوښتونکي په کښتیو کې برېتانیا ته رسېدلي وو.

لومړی وزیر سوناک په پارلمان کې د هغه د ګوند د ځینو غړو لخوا برېتانیا ته د نا قانونه پناه غوښتونکو د ننوتلو د مخنیوي لپاره د جدي اقداماتو په نه کولو نیوکه کړې ده.

ښاغلي سوناک له فرانسې او ترکیې هېوادونو سره د پناه غوښتونکو د ننوتلو د مخنیوي لپاره جلا - جلا تړونلیکونه لاسلیک کړي او د هغه حکومت دا قانون هم تصویب کړی؛ که څوک په ناقانونه توګه برېتانیا ته راځي روانډا ته به لېږل کیږي.

خو یادو تړونونو برېتانیا ته په ناقانونه توګه د پناه غوښتونکو د ننوتلو په لړۍ ډېره اغېزه نه ده کړې.

نوموړې امانویل مکرون څخه وغوښتل، چې په دې برخه کې دې بیړنۍ مرسته وکړي او په ځانګړې توګه هغو میرمنو ته دې ډېر پام وشي چې پاکستان او ایران ته کډوالې شوې دي.

دغه پخوانۍ فرانسوۍ چارواکې، چې اوس مهال د «فرانسه، د کډوالو ځمکه» موسسې مشره ده، په لیبراسیون ورځپاڼه کې د یوې لیکنې په خپرولو سره؛ د طالبانو د واکمني کلیزه په افغانستان کې یو تور تاریخ بللی.

د نوموړې په وینا؛ دا د نړۍ یوه بې ساری شاتګ دی.

نوموړې افغانستان د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د ښځو لپاره په نړۍ کې تر ټولو ناوړه زېږند ځای هېواد وباله او د افغان مېرمنو د ملاتړ غوښتنه یې وکړه.

مېرمن بلقاسم دې ته په اشارې سره چې فرانسه به د را روانې ډیسمبر میاشت کې د کډوالو د ملاتړ د نړۍوالې غونډې له جوړوونکو څخه وي، ټینګار وکړ چې دا له تصوره لرې خبر ده، چې د افغان ښځو مساله دې د دې غونډې په لومړیتوبونو کې نه وي.

د فرانسې د کډوالو د ملاټړ د ادارې د مشر په وینا، په اوسنیو شرایطو کې اروپا ته د افغانو ښځو قانوني ننوتلو لپاره د یوې عملي حل لارې په توګه یوازینې لار د ویزې د ورکړې د ځانګړي پلان تطبیقول دي.

تر دې مخکې څه باندې ۳۵۰ فرانسوي شخصیتونو د اپریل په میاشت کې د لومونډ ورځپاڼې له لاریې په فرانسې کې د افغان مېرمنو د قانوني منلو لپاره د بیړنۍ برنامې د جوړولو غوښتنه کړې ده.

هغوی د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د ښځو او نجونو وضعیت ته په اشارې، د فرانسې د حکومت مشرانو ته لیکلي، چې دا هېواد د « فمینستي ډیپلوماسۍ د ودې مدافع» دی او باید د افغانو ښځو او نجونو سره د مرستې لپاره له ټولو اړینو امکاناتو کار واخلي.