د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ملګرو ملتونو د نوي خپور شوي راپور په غبرګون ویلي:« په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازولۍ وروستی راپور چې ګني د اسلامي امارت ځواکونو له خوا د پخوانۍ ادارې ۸۰۰ کسان وژل شوي او ځورول شوي حقیقت نهلري.»
ذبیح الله مجاهد په خپلې ټوېټرپاڼه لیکلي:« د اسلامي امارت له لوري عمومي عفو په ټولیزه توګه عملي ده. متأسفانه د ملګرو ملتو په چوکاټ کې ځینې څانګې د دې پر ځای چې د افغانستان عیني واقعیتونه درک کړي او مثبت پرمختګونه وویني، تل د منفي ټکو په لټه کې دي.»
په کابل کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (یوناما) په یوه تازه راپور کې چې نن (د زمري ۳۱مه) خپور شو، راغلي، واک ته تر رسېدو وروسته طالبانو د تېر جمهوري حکومت پر غړو ۸۰۰ پېښې تر سره کړې دي.
دغه راپور د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له ۱۵ مې د ۲۰۲۳ کال د جون تر ۳۰ مې پورې د طالبانو له لوري هغه ترسره شوې کړنې را اخلي، چې د تېر ړنګ شوي حکومت له امنيتي غړو سره شوې لکه: له محاکمې پرته وژنې، خپلسري نیونې، زنداني کول، ربړونې، سپکول او له هېواده شړل په کې راغلي.
د یوناما راپور کاږي، سره له دې چې په سر کې د طالب واکمنو له لوري د پخواني حکومت چارواکو او د افغان امنیتي ځواکونو پخوانیو غړو ته د "عمومي بخښنې" اعلان شوی و؛ خو لاهم له بشري حقونو څخه سرغړونه روانه ده.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو لپاره عالي کمیشنر والکرترک وایي:« د یوناما راپور واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د افغانستان د پخواني حکومت د غړو او امنیتي ځواکونو سره د طالبانو د چلند یو زړه بوږنوونکی انځور وړاندې کوي. پر دې سربېره، دوی ته ډاډ ورکړل شوی و، چې دوی به نه په نښه کېږي، دا د خلکو له باور سره خیانت دی.»
هغه زیاته کړې:« له واکمنو چارواکو غواړم چې د دې راپور موندنې په دقت سره په پام کې ونیسي او د نورو سرغړونو د مخنیوي او له سرغړوونکو سره دې د نړۍوال بشري حقونو له قانون سره سم چلند وکړي او خپل مکلفیتونه دې ترسره کړي.»
د یوناما په دغه راپور کې راغلي، هغه مرکې چې له ربړول شويو کسانو سره د یوناما له لوري ترسره شوې راغلي:«هغو اشخاصو د شکنجې او ناوړه چلند مثالونه راکړي، چې د حاکمو امنیتي ځواکونو د غړو له خوا پر پایپونو او کېبلونو پر وهلو سربېره لفظي ګواښونه او ناوړه چلند ورسره شوی.»
یوناما د ځینو کورنیو له غړیو هم اورېدلي، چې خپلوان یې نیول شوي یا تري تم شوي او مړي یې څو ورځې یا حتا میاشتې وروسته موندل شوي دي.
يوناما په دغه راپور کې وړاندې ويلي، چې په ځینو برخو کې لا داسې کسان شته چې په وينا یې مړی ژوندی يې لا ورک دي. "د هرات د ښځو د محبس پخوانۍ مشره، عالیه عزیزي د ۲۰۲۱ کال د اکټوبر په ۲ مه له کاره بیا هیڅکله کور ته راستنه نه شوه. د ۲۰۲۳ کال د اګست تر ۲۲ پورې، د هغې د ځای په اړه هیڅ معلومات نه دي تر لاسه شوي. "
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او د یوناما مشرې، روزا اوتنبایوا ویلي:«په داسې حال کې چې د ۲۰۲۱ په اګست کې د طالبانو لخوا د عمومي بخښنې اعلان یو ښه ګام و؛ خو په دوامداره توګه دغه بخښنه په بشپړه توګه نه پلې کېږي، په داسې حال کې چې د بشري حقونو د سرغړونو معافیت هم شته.»
نوموړې زیاته کړې:«حاکم چارواکي باید عمومي بخښنې ته رېښتیني ژمنتیا وښیي. دا په افغانستان کې د عدالت، پخلاینې او تلپاتې سولې له پاره رېښتینی او مهم ګام دی.»
