د افغان زده‌کوونکو ډیزاین شوی پوسټر د ستور پېژندنې المپیاد غوره جایزه وګټله

پاکستاني رسنیو په دې وروستیو کې په اسلام اباد کې د برېتانیوي د عالي کمېشنرې جین میریټ له خولې لیکلي، چې هغې په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو او د حقاني شبکې په ګډون د نورو وسله‌والو ډلو د فعالیتونو پر دوام اندېښنه څرګنده کړې ده.

مېرمن میریټ چې پخوا د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې د ګډې نړۍوالې څانګې مشره وه، وویل چې طالبانو په افغانستان کې امنیت ټينګ کړی او د نشه یي توکو قاچاق کم شوی دی.

دغې برېتانوي ډیپلوماټې چې په افغانستان کې یې هم کار کړی، له افغان طالبانو وغوښتل چې د وسله‌والو ډلو پر وړاندې ګام پورته کړي.

انس حقاني د شنبې په ورځ د وږي میاشتې په ۴مه نېټه، پرته له دې چې د اغلې میریټ خبرو ته اشاره وکړي لیکلي وو: «هغه کسان چې د هېوادونو او بنسټونو له‌خوا په تور لېست کې دي، اوس د دې خاورې واکمنان او په خپلو خلکو ګران دي.»

انس حقاني د حقاني شبکې د مشر سراج الدین حقاني ورور دی. سراج الدین حقاني وروسته له هغه چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر شو، د امریکا فدرال پولیسو (FBI) د هغه د نیولو په برخه کې د معلوماتو ورکولو په بدل کې انعام له پنځو میلیونو څخه لسو میلیونو ډالرو ته لوړ کړ.

په ۲۰۱۲ کال کې امریکا د حقاني شبکه لا قانونه او یوه ترهګره ډله اعلان کړه. حقاني شبکه په پرلپسې ډول د ملکي وګړو پر ضد په مرګوني بریدونو تورنه ده.

پر افغانستان د طالبانو د بیا کمنېدو وروسته، چې د اګسټ میاشتې وروستۍ ورځې وې، امریکا یو ځل بیا اعلان وکړ چې حقاني شبکه او طالبان دوه جلا ډلې دي.

انس حقاني لیکلي، چې لویدیځې رسنۍ له تېرو دوو لسیزو راهیسې د طالبانو پر ضد تبلیغات کوي او خلک له حقیقته لرې ساتي.

هغه لیکلي، «د مېرمن جین میریټ په څېر سیاست‌وال لاهم د دې تبلیغاتو د لويې پردې تر شا دي او نشي کولای واقعیتونه سم تحلیل او بیا قضاوت کړي.»

انس حقاني تر دې مخکې هم دا خبره رد کړې وه، چې حقاني شبکه له طالبانو جلا ده.

حقاني شبکه

د سراج الدین حقاني پلار جلال الدین حقاني د حقاني شبکې بنسټګر و.

په ۱۳۹۷ ل کال کې د جلال الدین حقاني د مړينې خبره رابرسېره او پخلی يې وشو، هغه د پخوانیو مجاهدینو له ډلې څخه و چې د پخواني شوروي پر وړاندې د جګړې پر مهال یې دغه شبکه جوړه کړه.

جلال الدین وروسته د خپلې شبکې د ساتلو په موخه له طالبانو سره یو ځای شو او د طالبانو په لومړنۍ دوره کې د قومونو او قبایلو وزیر وټاکل شو.

د جلال الدین تر مړینې وروسته د هغه زوی سراج الدین حقاني د حقاني شبکې مشري پر غاړه واخیسته.

سراج الدین حقاني په وروستیو کلونو کې د طالبانو په ډله کې د دې ډلې مرستیال و.

که څه هم انس حقاني لږ تر لږه دوه ځله د طالبانو له ډلې څخه د حقاني شبکې د جلاوالي خبره رد کړې ده؛ خو داسې راپورونه شته چې د حقاني شبکې او طالبانو تر منځ ژور اختلافات تر سترګو کېږي.

دا مهال حقاني شبکه د طالبانو په حکومت کې ټاکونکی رول لوبوي او د کورنیو چارو وزارت په ګډون مهم پوسټونه د دغې شبکې په واک کې دي.

سراج الدین حقاني د طالبانو یو له ځواکمنو غړو څخه دی، چې په دې ډله کې پام وړ اغېز لري.

له افغانستان د پخواني ولسمشر له وتو وروسته د حقاني شبکه لومړنۍ ډله وه، چې کابل ته ننوته او مهمې ادارې یې ونیولې.

ریچارډ بېنټ افغانستان انټرنیشنل ته وویل، چې د غونډې ګډون‌والو له هغه وغوښتل، څو د افغان مېرمنو غږ تر نړۍوالو ورسوي.

ښاغلي بېنټ د شنبې په ورځ په جرمني کې د افغانستان د مدني ټولنې له یوشمیر غړو سره چې ډېری یې ښځې وې د اروپا د ادغام د سازمان له‌خوا په یوه پروګرام کې سره وکتل.

دغو مدني فعالانو په دې کتنه کې ټینګار وکړ، چې د افغانستان وضعیت کورنۍ مسله نه، بلکې یوه نړۍواله اندېښنه او مسوولیت دی.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي د افغانستان انټرنېشنل خبريال ته وويل، چې په دې ليدنه کې يې د افغانستان په اړه د جرمني او ملګرو ملتونو د چلند په ګډون د نړۍوال سياست په اړه خبرې وکړې.

ښاغلي بېنټ پرون د جرمني د بهرنیو چارو له وزیرې انالنا بربوک سره هم کتلي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په شپه په یوه ټویټ کې ویلي، چې النا بربوک او ریچارډ بېنټ د افغانستان پر روان وضعیت او د دغه هېواد د خلکو پر ملاتړ خبرې کړې دي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې دغه هېواد په دې غونډه کې ژمنه وکړه چې د افغانستان د خلکو د بشري حقونو له ملاتړ څخه به له دفاع لاس په سر نه شي او له دوی سره یې ملاتړ او پیوستون «نه ماتېدونکی» دی.

دغه فدراسیون وايي، له دغه کار څخه يې موخه له هغو ژورنالستانو سره نغدي مرسته او ملاتړ و چې واک ته د طالبانو تر رسیدو وروسته يې دندې له لاسه ورکړې وې او یا يې له وېرې خپل ټاټوبي پرېښي دي.

د فدراسیون له دغه اعلان وروسته خبریالانو او د خبریالانو د ملاتړ ټولنو د نړیوال فدراسیون په دغه کار توندې نيوکې وکړې او ويلي يې دي، چې په دې برخه کې د دوی په ټکو، عدالت په پام کې نه دی نیول شوی.

د افغانستان د خپلواکو خبریالانو ټولنې ( اې ای جې یو) چارواکي وايي، چې نړۍوال فدراسیون دې دا ثابته کړي چې دا مرستې يې د خبریالانو د کوم بنسټ له لارې له افغان خبریالانو سره کړې دي.

د دغې ټولنې مشر حجت الله مجددي وايي: «ای اېف جې دا باید په ډاګه کړي، چې له کومو او چیرې يې له ۲۰۰ خبریالانو سره مرسته کړې چې موږ پوه شو، موږ خو له دغو مرستو هیچا نه یو خبر کړي، که چیرې خبریالان غواړي په دې اړه پلټنې وکړي موږ حاضر یو چې له دوی سره په پلټنو کې مرسته وکړو.»

عمران دانش یو له هغو خبریالانو دی چې له افغانستان څخه پاکستان ته کډه شوی، هغه وايي چې ډېر ژورنالستان چې په رېښتیا هم د دوی حق و، مرسته نه ده ورسره شوې.

هغه وايي، د ژورنالستانو نړیوال سازمانونه له داسې خلکو سره مرستې کوي چې هغوی يې وړ نه دي او څوک يې چې وړ دي هغوی ته حق نه رسیږي.

هغه وايي:« دا ښکاره تبعیض دی چې مستحق خبریالان له مرستو پاتې کېږي او هغه کسان چې اصلآ خبریالان نه دي د خیشخورۍ پر مټ مرستې ترلاسه کوي، هغه خبریالان چې کلونه يې کار کړی او د همدې خبریالۍ له امله په نښه شوي لا هم بې مرستو پاتې دي او له هغو کسانو سره مرستې کېي چې هغه د چا له لوري خبریالان شوي دي.»

د ژورنالستانو نړیوال فدراسیون په خپل یوه ټويټ چې روانه اګست میاشت کې يې خپور کړی و، ويلي چې دغه ۴۰ زره یورو مرسته يې د پاکستان ژورنالستانو فدرالي ټولنې له لارې کړې ده؛ خو دغه ټولنه وايي، چې دوی په دې مرستو نه دي خبر او په دې اړه د دوی پلټنې روانې دي.

د دغې ټولنې په استازيتوب قمر يوسف‌زي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وويل، چې د ژورنالستانو نړیوال فدراسیون له دوی سره په دې برخه کې هیڅ راز مرسته نه ده کړې.

هغه ووايي، دوی په دې برخه کې لا زیاتو پلټنو ته اړتیا لري چې معلومه کړي، چا دا مرستې له نړۍوال فدراسیون څخه ترلاسه کړې او وېشلې دي: «زه له تېر یوه کال راهیسې په اسلام اباد کې له افغان ژورنالستانو سره نږدې پاتې شوی یم، موږ (پي اېف یو جې) سره دا مرسته نه ده شوې، موږ له (ای اېف جې) څخه په رسمي ډول په دې برخه کې د وضاحت غوښتنه کړې؛ خو هغوی لا ځواب نه دی راکړی.»

د پاکستان ژورنالستانو فدرالي ټولنې مشر افضل بټ هم د یوه خبري ناستې پر مهال چې په همدې اړه يې سپیناوی ورکاوه ويلي، چې دوی به په دې اړه لا زیاتې پلټنې وکړي، تر څو دا څرک ولګوي چې د دغو مرستو په ترلاسه کولو او وېشلو کې څنګه د پاکستان ژورنالستانو فدرالي ټولنې له نوم ګټه اخېستل شوې.

دا مهال په پاکستان کې سلګونه افغان ژورنالستان چې له کورنیو سره يې شمېر تر دوه زرو رسیږي، بهر ته د تلو په تمه په پلازمېنه اسلام اباد او نورو ښارونو کې مېشت دي، دوی له نړۍوالو سازمانونو شکایت کوي، چې پر وخت يې د دوی قضیو ته رسېدنه نه ده کړې او دوی ته يې په سخته کې لاس نه دی ورکړی.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د جمعې په ورځ -د وږی دریمه- په نړۍ په ځانګړي ډول په افغانستان او عراق کې د داعش پر فعالیتونو غونډه وکړه.

دغې شورا په افغانستان کې د داعش د فعالیتونو دوام د اندېښنې وړ بللی او دا یې د افغانستان او نړۍ لپاره یو بالفعل ګواښ ګڼلی.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د راپورونو له مخې، له څلورو څخه تر شپږ زرو داعش وسلوال له خپلو کورنیو سره په افغانستان کې ژوند کوي.

د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په چارو کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیال ولادیمیر ورونکوف په دې غونډه کې وویل، چې په سیمه کې د داعش د عملیاتو وړتیا زیاته شوې ده.

هغه ټینګار وکړ: « پر طالبانو او نړیوالو موخو د داعش بریدونه لا پیچلې شوي دي».

ورونکوف ویلي د افغانستان حالت ورځ تر بلې پیچلی کیږي. هغه زیاته کړه چې اوس د ترهګرو لاس ته د وسلو او مهماتو د غورځیدو ویره پرځایښت مومي.

هغه مالي سرچینو ته د داعش د لاسرسي د محدودولو غوښتنه وکړه او ویې ویل «په دې برخه کې د پیسو د نړیوال صندوق همکارۍ ته اړتیا لرو».

په وروستیو میاشتو کې په افغانستان کې د داعش ډلې د بریدونو له پراخیدو سره با وجود، طالبانو تل په افغانستان کې د داعش له شتون څخه انکار کړی او ادعا کوي چې دا ډله دلته «له منځه تللې» ده.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د امنیت شورا د غړو وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي: «په تېر یوه کال کې په افغانستان کې د داعش فعالیت صفر ته ټیټ شوي دی».

هغه په اعلامیه کې زیاتوي، چې دې ډلې د داعش پرضد «سلګونه پرلپسې عملیات» وکړه او د داعش «عملیاتي توان یې ختم کړ.»

خو څه مهال مخکې د ملګرو ملتونو سرمنشي امنیت شورا ته په یوه راپور کې وویل: «داعش په افغانستان کې خپله عملیاتي وړتیا زیاته کړې او افغانستان او سیمې ته سخت ګواښ دی.»

ملګرو ملتونو د ناټو وسلو ته د داعش پر لاسرسي او د سیمې هېوادونو ته د دې وسلو پر رسېدو اندېښنه ښودلې ده.

خو ذبیح الله مجاهد وايي، د طالب ځواکونو په عملیاتو کې د داعش مهمات او وسله ضبط شوي دي.

مجاهد دغه راپور ته په غبرګون کې ویلي: «کله چې یو نړیوال سازمان داسې بې سنده او منفي تبلیغات نشروي، حیثیت یې له پوښتنې سره مخ کېږي.»

د افغان حکومت له پرځېدو وروسته په تېرو دوو کلونو کې د افغان پوځ او له امریکا د پاتې وسلو او مهماتو د پلور ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.

د افغان سولې څارډلې په وروستیو کې په افغانستان کې د امریکايي وسلو د خپرېدو او پېروپلور خبرداری ور کړی دی.

دغې ادارې ویلی، په هلمند، کندهار او ننګرهار کې د وسلې بازار شته.

د ایران د بهرنیو چارو د وزارت په وینا عبداللهیان له متقي سره په ټلیفوني خبرو کې د ایراني عکاس خوشې کیدو ته په اشارې سره د ځینو پخوانیو مطرح شویو مسائلو د هواري غوښتنه وکړه.

ښاغلي متقي د شنبې په ورځ په دې ټلیفوني خبرو کې ویلي چې د دواړو لورو ترمنځ د ځینو ستونزو د هوارۍ لپاره هڅې روانې دي.

په افغانستان کې د طالبانو واکمنېدو پسې د سرحدي شخړو ترڅنګ، ایراني چارواکو په پرله پسې ډول طالبان تورن کړي چې د هلمند سیند د اوبو د بهیر مخه یې له ایران اړولې او په ځینو مواردو کې یې هغوی ته ګواښونه کړي دي.

د فارس خبری اژانس د راپور له مخې امیر عبداللهیان په دې ټلیفونی خبرو کې یو ځل بیا له هلمند سیند څخه د ایران د حقابې پر برابرولو ټینګار کړی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر کجکي بند ته د ایران د تخنیکي ټیم سفر ته په اشارې ویلي، دغه سفر د ۱۳۵۱لمریز کال د موافقې پر اساس شوی او اسلامي جمهوریت د دغه ټیم تخنیکي راپور ته په تمه دی. عبداللهیان ټینګار وکړ چې «موږ به د هلمند د حقابې د خوندیتوب لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړو».

د ایران د بهرنیو چارو وزیر وویل: «موږ د افغانستان اړوندو چارواکو ته یې په واضح ډول ویلي چې زموږ تخنیکي او متخصص ټیم د کجکي بند له سرچیندې او د سیند له بهیرڅخه لیدنه ونه کړي او تخنیکي راپور ور نه کړي چې هلته وچکالي شته، بل څه زموږ لپاره معیار نه شي کیدلی او زه هیله من یم چې ژر تر ژره دا راپور ترلاسه کړم».