د خوړو نړۍوال پروګرام: په افغانستان کې اکثره ماشومان وږي ښوونځي ته ځي

مرتضا سولنګي پر خپله اېکس شبکه داسې ویډیووې خپرې کړې، چې هلته حالات نورمال ښيي

د ګلګلت بلتستان په سکرود، دیامیر، چلاس او نورو سیمو کې له څه مودې راهیسې د مذهبي ډلو لاریونونه روان دي.

دا ډلې پر یو بل تورونه لګوي او په حکومت کې د مقابل لوري په خلاف دوسیې ثبتوي.

ګلګت بلتستان کې چارواکي وايي، حالات کنټرول دي، خو دا مني چې له دې سیلاني سیمې زرګونو سیلانیان ستانه شوي دي.

ځايي حکومت د قانون د ۱۴۴ مادې نافذولو سره په دغه سیمه کې پر غونډو او مظاهرو بندیز لګولی دی.

د طالبانو د دفاع وزارت له خوا د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۲مه) په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې ملا یعقوب په دې لیدنه کې له ترکیې سره د افغانستان د اقتصادي اړیکو پر پراختیا خبرې وکړې.

د طالبانو د دفاع وزارت د دغې ناستې د جزییاتو په اړه ډېر څه نه دي ویلي.

ترکیه که څه هم د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني؛ خو په کابل کې یې خپل سفارت ساتلی او اوس هم په دغه سفارت کې د دغه هېواد ډېپلوماتان په کار بوخت دي.

ترکیې په استانبول کې د افغانستان قونسلګري هم د طالبانو استازي ته سپارلې ده.

له بلې خوا د افغانستان د ژغورنې د ملي مقاومت د عالي شورا د مشرانو په ګډون د طالبانو د مخالفو ګوندونو زیاتره مشران په ترکیه کې میشت دي او وخت نا وخت له طالبانو سره د مقابلې لپاره په خپلو کې مجلسونه کوي.

په دوی کې د ولسمشر پخوانی لومړی مرستیال او د اسلامي جنبش ګوند مشر عبدالرشید دوستم چې له څه مودې راهیسې له ترکیې سره نږدې اړیکې لري، په دغه هېواد کې ژوند کوي.

یو شمېر نور منتقدین او اعتراض کوونکي چې د طالبانو پر ضد کار کوي هم په ترکیه کې دي. په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي ریچارډ بېنېټ په ترکیه کې د افغانستان د پارلمان له یو شمېر پخوانیو غړو او یو شمېر افغان ښځینه فعالانو سره وکتل.

په ورته وخت کې چې دغه غونډه روانه وه، چې طالبانو د دولت شاه ولسوالۍ درې اوسېدونکي ونيول.

سرچينې زياته کړې، چې په دې کتنه کې د لغمان لپاره د طالبانو والي زين العابدين، امنيه قوماندان نجيب الله بدخشي او د طالبانو د لېوا قوماندان ملا سنګين هم حضور درلود.

دغه غونډه نن یکشنبه ( سنبلې په ۱۲ مه ) د دولت شاه د ولسوال په دفتر کې جوړه شوې وه؛ د ازادي جبهې وویل چې تېره شپه یې پر دز برید کړی، چې له امله یې دوه تنه طالبان وژل شوي دي.

د افغانستان د ازادۍ جبهې د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې په دغه برید کې د دغې ډلې پنځه نور غړي ټپیان شوي دي.

دغه جبهه وايي؛ وروسته له هغې چې چريکي ځواکونو يې پر دغه ودانۍ بريد وکړ، د څو ساعتونو لپاره د دواړو لورو ترمنځ نښته وشوه، چې په ترڅ کې يې ځواکونو ته کوم زيان نه دى اوښتى.

د سيمې اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته په يوه لېږلي پيغام کې ويلي، چې نيول شوي درې واړه کسان د دګوران کلي اوسېدونکي دي او له سياسي او نظامي ډلو سره يې هېڅ تړاو نه درلود.

په ورته وخت کې سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې، چې تېره شپه په دولت شاه کې نښته شوې ده.

د سرچینو د معلوماتو له مخې؛ تېره شپه د څو ساعته جګړې په پايله کې د دولت شاه ولسوالۍ د ودانۍ يوه برخه ویجاړه او د طالبانو څو پوځي وسايط له منځه تللي دي.

ځايي اوسېدونکي وايي، چې تېره شپه يې د څلورو توغنديو غږونه اورېدلي دي.

همدارنګه ازادۍ جبهې په یوه خبرپاڼه کې لیکلي: "په دغه برید کې د ولسوالۍ پر ودانۍ د راکټ څو مرمۍ لګېدلې دي".

طالب سرچینو تر اوسه د دې خبر په اړه څه نه دي ویلي، خو د لغمان امنیه قومندانۍ په یوه اعلامیه کې ویلي چې امنیه قومندان بدخشي د دې ډلې د جنايي امیر په ګډون د دولت شاه ولسوالۍ امنیتي پوستې له نږدې ولیدلې.

د اعلامیې له مخې امنیه قومندان طالب سرتېرو ته پر پرلپسې شپنیو ګزمو او ګرځنده پوستو ټینګار وکړ.

نایجیر کې د تېر جولای پر ۲۶ پوځ ولسي حکومت وپرځاوه او څو ورځې مخکې په ګابون کې هم پوځ کودتا وکړه.

دا له ۲۰۲۰ کال راهیسې په لوېدیځه او منځنۍ افریقا کې اتمه کودتا ده او په نړیواله کچه یې پر پوځي واکمنۍ د سیمې د بدلېدو وېره پیده کړې ده.

د دې کودتاوو له امله فرانسه تر ټولو ډیره اغیزمنه شوی او په وروستیو کلونو کې یېپه لویدیځه افریقا کې پر خپلو پخوانیو ښکېلاکمېنو یا مستعمرو نفوذ له منځه تللی دی.

له دې کودتاو راهیسې د فرانسې ځواکونه د نایجیر له ګاونډیو مالي او بورکینا فاسو ایستل شوي او ور سره په سیمه کې دوسلوالو ډلو په وړاندې د پاریس هڅې پیکه شوې دي.

لاریونوالو د فرانسې د اډې مخ ته په فرانسوي جامو کې اوزه حالاه کړه او په فرانسوي بیرغونو پوښلي تابوتونه یې د اعتراض په ډول له ځان سره لرل او نورو هم «فرانسې ووځه» شعارونه ور کول.

دا په نایجیر کې له کودتا راهیسې تر ټولو لویه مظاهره وه چې د پوځ ملاتړ او د فرانسوي ځواکونو د وتلو غوښتنه یې کوله.

فرانسې له بې واکه شوي ولسمشر محمد بازوم سره ښه روابط درلودل او په دغه هېواد کې یې نږدې ۱۵ سوه سرتېري شته.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون د جمعې په ورځ وویل، چې له ښاغلي بازوم سره هره ورځ په تماس کې دی.

د فرانسې پوځي حکومت د ښاغلي مکرون دا څرګندونې غندلې دي.

پر فرانسه سربېره د امریکا او نورو اروپايي هېوادونو سرتېري هم په نایجیر کې شته.

علي رضا محمودي له ايسنا خبري اژانس سره په مرکه کې وويل، ايران له ٢٢ هېوادونو سره د بنديانو د تبادلې او سپارلو تړونونه لاسليک کړي او له ٢٠ نورو هېوادونو سره هم په دې تړاو خبرې روانې دي.

په وروستیو اونیو کې طالبانو په ایران کې د لسګونو افغان بندیانو د خوشې کېدلو او افغانستان ته د هغوی د سپارلو اعلان وکړ.

د ایران د عدلیې وزارت د بشري حقونو او نړیوالو چارو مرستیال عسکر جلالیان سرطان میاشت کې ویلي وو چې د جوزا میاشتې تر پایه شاوخوا ۳۵۰ افغان بندیان له ایران څخه افغانستان ته لېږدول شوي دي.

ښاغلي جلالیان له طالبانو سره د هوکړې خبر ورکړ او ویې ویل چې دا ډله به په افغانستان کې د ایران ۵۰ سلنه بندیان اسلامي جمهوریت ته ورسپاري.

تروسه د طالبانو په زندانونو کې د ایراني بندیانو کره شمېر نه ده په ډاګه شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې تر اوسه طالبانو له ایران سره د زندانیانو پر سر د شوې هوکړې په اړه معلومات نه دي ور کړي چې ایا اسلامي جمهوریت ته به سیاسي او که غیر سیاسي زندانیان ورسپاري.

ایران هم تر اوسه هغه افغان زندانیان طالبانو ته سپارلي چې په دغه هیواد کې پر مزدورۍ بوخت او د اسنادو نه درلودو له امله نیول شوي وو.