اسلامي جمهوریت: شاوخوا ۶ زره افغانان په ایران کې بندیان دي

د خراسان رضوي والي ژمنه وکړه چې «د خواف – هرات د پټلۍ د مخابراتي سیسټم د لا پیاوړتیا او د سټیشنونو ترمنځ اړیکو کې د ګډوډۍ د مخنیوي لپاره به د ایران په خواف ښار کې نوي مخابراتي سایټونه فعال کړي.»

د خواف – هرات پټلۍ، د تېر چنګاښ په ۲۰مه د ایران اسلامي جمهوریت د چارواکو او طالبانو تر منځ پرانیستل شوه.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د دغې پټلۍ د پرانېستې په مراسمو کې د ایران اسلامي جمهوریت ته د ورورګلوۍ پیغام استولی او ویلي یې وو: "موږ ستاسو وروڼه یو، وروڼه یو له بل سره همکاري کوي او يو پر بل ډېر حقونه لري. دا هغه څه دي چې موږ یې تمه لرو."

بخت الرحمن شرافت د وږي په شپږمه ایران ته سفر وکړ. د خواف – هرات د پټلۍ له لارې د مالونو د لېږد پر چټکتیا هوکړه او د پټلۍ ادارې کارکوونکو ته د لنډ مهاله تخنیکي روزنیزو کورسونو جوړول د دغه سفر موخه ښودل شوې ده.

ټاکل شوې چې د طالبانو پلاوی د ایران د سړکونو او ښار جوړولو له وزیر سره وګوري.

د کندهار د والي د رسنیز دفتر د خبرپاڼې پر بنسټ، د قطر خيريه بنسټ استازي زياته کړې، چې دغه روغتون به په کندهار کې د عينو مېنې د ٣٥٠ بستريز روغتون په همکارۍ جوړ شي.

په کندهار کې د طالبانو والي هم ویلي، چې د دغې ډلې په واکمنیدو سره په افغانستان کې د خيريه بنسټونو او موسسو د خدمتونو د وړاندې کولو ښه زمينه برابره شوې ده.

تر دې وړاندې د ایران د پارلمان غړي جواد کریمي قدوسي هم ویلي وو چې د قاسم سلیماني په نوم یو روغتون په کندهار ښار کې جوړېږي او ګټې اخیستنې ته چمتو دی.

کندهار د طالبانو د رهبرۍ مرکز دی او په افغانستان کې د ۱۴۰۰ لمریز کال د زمري په ۲۴ مه د طالبانو له بیا واکمنیندو سره، کندهار ولایت ته د بهرنیو هېوادونو او چارواکو ډیر پام اوښتی دی.

دغو فعالانو ویلي بریتانوي عالمانو، چې ډیری یې "پاکستانیان او عربان" دي، د طالبانو په ملاتړ او د هغوی د سپینولو لپاره افغانستان ته سفر کړی دی.

د تېرې میاشتې په پیل ک‍ې یو شمیر بریتانوي دیني عالمانو کابل ته سفر وکړ او د طالبانو د لوړ پوړو چارواکو سره یې لیدنېکړې وې.

دغه پرانیستی لیک د بشري حقونو پنځوس فعالانو، لیکوالو، د پوهنتون استادانو، ژورنالیستانو، ډیپلوماټانو او د مدني تولنو فعالانو لاس لیک کړی دی.

په لیک کې راغلي چې دغو دیني عالمانو افغانستان ته د خپل سفر په ترڅ کې له یو شمیر هغه لوړ پوړو طالب چارواکو سره ليدلي چې «هغوی ټولو په افغانستان کې په پراخ تاوتریخوالي کې لاس درلود او د ملګرو ملتونو د بندیزونو په تور لېسټ کې شامل دي.»

په دغه لیک کې افغان فعالانو له بریتانوي چارواکو غوښتي چې د دغو کسانو او د هغوی د سازمانونو د «ناسمو معلوماتو کمپاین» دې پای ته ورسوي.

په لیک کې راغلي چې له هغه وروسته چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، په بریتانیا کې دغو څېرو د طالبانو د کړنو د سپینولو لپاره پراخ تبلیغاتي کمپاین کړی دی.

دغو افغان فعالان ویلي، چې طالبانو نجونې او ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو بې برخې کړې دي، دا هغه ستونزه ده چې کارپوهان یې "جنسیتي توپیر" بولي.

د دغه لیک په یوه برخه کې ویل شوي، چې په دې وروستیو کې هغو دوو بنسټونو چې د دغه سفر اسانتیاوې يې برابرې کړې، اعلان کړی چې ډېر ژر به یوه مرستندویه موسسه پرانیزي او له لوړ پوړو طالب چارواکو سره به د لیدو لپاره یو سفر ترتیب کړي.

افغان فعالان ټینګار کوي چې طالبان دا ډول سفرونه رسمي او مقابل لوری یې د بشري دلایلو له مخې بولي. دوی په خپل لیک کې لیکلي، چې دا کړنې د طالبانو د نړیوال رسمیت پيژندنې د هڅو یوه برخه ده. د دې لیک لیکوالو دا موضوع له نړیوالو قوانینو څخه یوه ستره سرغړونه بللې ده.

افغان مدني فعالان وايي، دغه دیني عالمان د افغانستان نه دي او دوی د دې هېواد او د نړۍ د اسلامي ټولنې استازیتوب نه کوي او د افغانستان د ټولنیز، سیاسي او بشري بحران په پېچلتیا هم نه پوهیږي.

د دې لیک لیکوال طالبان د سیمه ییزو سیاسي سیالیو لپاره یوه "پیژندل شوې نیابتي ډله" بللې او ټینګار یې کړی، چې دغه ډله د اسلام په اړه ځانګړې نظر لري او د پاکستان په دیني مدرسو کې یې پوځي او جنګي روزنه ترلاسه کړې ده.

دغو افغان فعالانو له برېتانوي چارواکو څخه غوښتي چې د دې عالمانو د(طالب سپینولو)لړۍ، پای ته رسولو لپاره دې لازم ګامونه پورته کړي او له دغو عالمانو دې په اړه دې پلټنې وکړي.

دوی ټينګار کړیچې د دغو علماوو اړوند د دوو ادارو پلټنه دې هم وشي.

دې وروستیو کې د روپۍ د ارزښت په بې ساري لوېدیو سره طالبانو په هغو ولایتونو کې د پاکستانۍ روپۍ پر را کړه ور کړه بندیز ولګاوه چې د افغانۍ پر ځای کارېده.

صرافان وايي، د افغانۍ د ارزښت په لوړېدو کې پر کلداره بندیزه هم رول لري.

همدارنګه کارپوهان په دې باور دي، چې افغانستان ته د بشري مرستو بستې لېږل د افغانستان د اسعارو د ارزښت پر لوړېدو اغېز لري.

طالبان د نغدو ډالرو له ترلاسه کولو وروسته تل د افغانستان بانک میلیونونه ډالر لیلاموي.

په وروستي ځل د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک د وږي په شپږمه ۱۴ میلیونه ډالر لیلام کړل.

همداراز،یو شمېر نړیوالو بنسټونو په تېرو میاشتو کې د مالیې د راټولولو په برخه کې د طالبانو د بریالیتوب ستاینه کړې ده.

د افغانیو ارزښت په داسې حال کې د لوړېدو په حال کې دی، چې د طالبانو د واکمنۍ په وروستیو میاشتو کې د افغانستان ملي اسعار له سخت سقوط سره مخ و.

د افغانستان د اسلامي جمهوریت له پرځېدو شاوخوا پنځه میاشتې وروسته د کابل په سرای شهزاده بازار کې یو ډالر له ۱۲۰ تر ۱۲۵ افغانیو سره تبادله کیده.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د پنجشنبې په ورځ (د وږي۹ مه) د شپږ میلیارد او ۵۵۷ میلیونه ډالرو په ارزښت د اوو لویو کانونو د استخراج تړون له کورنیو او بهرنیو شرکتونو سره لاسلیک کړ.

د ملي مقاومت شورا، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په بهر کې جوړه شوه، د دغو تړونونو د لاسلیکولو په غبرګون کې وویل طالبانو دغه تړونونه د سیمې او نړۍ د هیوادونو د رضایت د ترلاسه کولو او د «عامه او ملي شتمنیو د لوټلو» په موخه لاسلیک کړي دي.

دغې شورا ویلي، د افغانستان کانونه د خلکو ملي شتمني ده او په اړه یې تصمیمونه د مشروع او ولسواک نظام صلاحیت دی.

د مقاومت ملي شورا طالبان یوه «ترهګره ډله» بللې او ټینګار یې کړی، چې طالبانو د یوې دسیسې له مخې د هېواد او خلکو پر سرنوشت واکمنه شوې ده او هیڅ شرعي، حقوقي او قانوني اساس نه لري.

د افغانستان ژغورنې لپاره د ملي مقاومت شورا ټینګار کړی چې د دغو تړونونو لاسلیکول «ناقانونه او د افغانانو د ملي ګټو خلاف» پریکړه ده.

دغې شورا قراردادي شرکتونو ته خبرداری ورکړ، چې د نامشروع نظام سره د قراردادونو لاسلیکول نا اعتباره دي او د وضعیت په بدلون سره به دغه قراردادونه نه یوازې دا چې قانوني اعتبار ونه لري، بلکې له قراردادیانو سره به قانوني چلند هم وشي.

د طالبانو د کانونو وزیر شهاب الدین دلاور وايي؛دغه قراردادونه کولی شي افغانستان په ځان بسیا کړي.