کندهار کې طالب چارواکي وايي، د "قطر خیریه بنسټ" په دغه ولایت کې ۴۰۰ بستریز روغتون جوړوي. د دغه بنسټ استازي جمال قاسم محمد په کندهار کې د طالبانو له والي ملا شيرين سره په ليدنه کې ويلي، چې دغه ولايت ته يې د سفر موخه د دغه روغتون جوړول دي.
د کندهار د والي د رسنیز دفتر د خبرپاڼې پر بنسټ، د قطر خيريه بنسټ استازي زياته کړې، چې دغه روغتون به په کندهار کې د عينو مېنې د ٣٥٠ بستريز روغتون په همکارۍ جوړ شي.
په کندهار کې د طالبانو والي هم ویلي، چې د دغې ډلې په واکمنیدو سره په افغانستان کې د خيريه بنسټونو او موسسو د خدمتونو د وړاندې کولو ښه زمينه برابره شوې ده.
تر دې وړاندې د ایران د پارلمان غړي جواد کریمي قدوسي هم ویلي وو چې د قاسم سلیماني په نوم یو روغتون په کندهار ښار کې جوړېږي او ګټې اخیستنې ته چمتو دی.
کندهار د طالبانو د رهبرۍ مرکز دی او په افغانستان کې د ۱۴۰۰ لمریز کال د زمري په ۲۴ مه د طالبانو له بیا واکمنیندو سره، کندهار ولایت ته د بهرنیو هېوادونو او چارواکو ډیر پام اوښتی دی.
پنځوس افغان فعالانو په یوه پرانیستي لیک کې له بریتانوي چارواکو غوښتي، چې د دغه هیواد د دیني عالمانو له خوا د طالبانو د تبلیغاتو "طالب سپینولو" مخه ونیسي. دغه فعالان وايي، د بریتانیا دیني عالمان دې د طالبانو له عادي ښودلو لاس واخلي.
دغو فعالانو ویلي بریتانوي عالمانو، چې ډیری یې "پاکستانیان او عربان" دي، د طالبانو په ملاتړ او د هغوی د سپینولو لپاره افغانستان ته سفر کړی دی.
د تېرې میاشتې په پیل کې یو شمیر بریتانوي دیني عالمانو کابل ته سفر وکړ او د طالبانو د لوړ پوړو چارواکو سره یې لیدنېکړې وې.
دغه پرانیستی لیک د بشري حقونو پنځوس فعالانو، لیکوالو، د پوهنتون استادانو، ژورنالیستانو، ډیپلوماټانو او د مدني تولنو فعالانو لاس لیک کړی دی.
په لیک کې راغلي چې دغو دیني عالمانو افغانستان ته د خپل سفر په ترڅ کې له یو شمیر هغه لوړ پوړو طالب چارواکو سره ليدلي چې «هغوی ټولو په افغانستان کې په پراخ تاوتریخوالي کې لاس درلود او د ملګرو ملتونو د بندیزونو په تور لېسټ کې شامل دي.»
په دغه لیک کې افغان فعالانو له بریتانوي چارواکو غوښتي چې د دغو کسانو او د هغوی د سازمانونو د «ناسمو معلوماتو کمپاین» دې پای ته ورسوي.
په لیک کې راغلي چې له هغه وروسته چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، په بریتانیا کې دغو څېرو د طالبانو د کړنو د سپینولو لپاره پراخ تبلیغاتي کمپاین کړی دی.
دغو افغان فعالان ویلي، چې طالبانو نجونې او ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو بې برخې کړې دي، دا هغه ستونزه ده چې کارپوهان یې "جنسیتي توپیر" بولي.
د دغه لیک په یوه برخه کې ویل شوي، چې په دې وروستیو کې هغو دوو بنسټونو چې د دغه سفر اسانتیاوې يې برابرې کړې، اعلان کړی چې ډېر ژر به یوه مرستندویه موسسه پرانیزي او له لوړ پوړو طالب چارواکو سره به د لیدو لپاره یو سفر ترتیب کړي.
افغان فعالان ټینګار کوي چې طالبان دا ډول سفرونه رسمي او مقابل لوری یې د بشري دلایلو له مخې بولي. دوی په خپل لیک کې لیکلي، چې دا کړنې د طالبانو د نړیوال رسمیت پيژندنې د هڅو یوه برخه ده. د دې لیک لیکوالو دا موضوع له نړیوالو قوانینو څخه یوه ستره سرغړونه بللې ده.
افغان مدني فعالان وايي، دغه دیني عالمان د افغانستان نه دي او دوی د دې هېواد او د نړۍ د اسلامي ټولنې استازیتوب نه کوي او د افغانستان د ټولنیز، سیاسي او بشري بحران په پېچلتیا هم نه پوهیږي.
د دې لیک لیکوال طالبان د سیمه ییزو سیاسي سیالیو لپاره یوه "پیژندل شوې نیابتي ډله" بللې او ټینګار یې کړی، چې دغه ډله د اسلام په اړه ځانګړې نظر لري او د پاکستان په دیني مدرسو کې یې پوځي او جنګي روزنه ترلاسه کړې ده.
دغو افغان فعالانو له برېتانوي چارواکو څخه غوښتي چې د دې عالمانو د(طالب سپینولو)لړۍ، پای ته رسولو لپاره دې لازم ګامونه پورته کړي او له دغو عالمانو دې په اړه دې پلټنې وکړي.
دوی ټينګار کړیچې د دغو علماوو اړوند د دوو ادارو پلټنه دې هم وشي.
د افغانستان د اسعارو ارزښت د شنبې په ورځ د وږي پر یوولسمه ښيي چې د یوه امریکايي ډالر بیه ۷۳ افغانۍ او ۴۸ پیسو ته رسېدلې ده. نږدې شپږ کاله مخکې افغانۍ د ډالر په مقابل کې دومره ارزښت درلود.
دې وروستیو کې د روپۍ د ارزښت په بې ساري لوېدیو سره طالبانو په هغو ولایتونو کې د پاکستانۍ روپۍ پر را کړه ور کړه بندیز ولګاوه چې د افغانۍ پر ځای کارېده.
صرافان وايي، د افغانۍ د ارزښت په لوړېدو کې پر کلداره بندیزه هم رول لري.
همدارنګه کارپوهان په دې باور دي، چې افغانستان ته د بشري مرستو بستې لېږل د افغانستان د اسعارو د ارزښت پر لوړېدو اغېز لري.
طالبان د نغدو ډالرو له ترلاسه کولو وروسته تل د افغانستان بانک میلیونونه ډالر لیلاموي.
په وروستي ځل د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک د وږي په شپږمه ۱۴ میلیونه ډالر لیلام کړل.
همداراز،یو شمېر نړیوالو بنسټونو په تېرو میاشتو کې د مالیې د راټولولو په برخه کې د طالبانو د بریالیتوب ستاینه کړې ده.
د افغانیو ارزښت په داسې حال کې د لوړېدو په حال کې دی، چې د طالبانو د واکمنۍ په وروستیو میاشتو کې د افغانستان ملي اسعار له سخت سقوط سره مخ و.
د افغانستان د اسلامي جمهوریت له پرځېدو شاوخوا پنځه میاشتې وروسته د کابل په سرای شهزاده بازار کې یو ډالر له ۱۲۰ تر ۱۲۵ افغانیو سره تبادله کیده.
د افغانستان ژغورنې ملي مقاومت شورا په نوم د طالبانو مخالفه ډله د طالبانو له خوا د ۷ کانونو د کیندنې تړون لاسلیکول ناقانونه او د اصولو خلاف بولي. دغه شورا وايي، په راتلونکي کې چې «افغانستان قانوني نظام ولري» دغه ټول قراردادونه به لغوه شي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د پنجشنبې په ورځ (د وږي۹ مه) د شپږ میلیارد او ۵۵۷ میلیونه ډالرو په ارزښت د اوو لویو کانونو د استخراج تړون له کورنیو او بهرنیو شرکتونو سره لاسلیک کړ.
د ملي مقاومت شورا، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په بهر کې جوړه شوه، د دغو تړونونو د لاسلیکولو په غبرګون کې وویل طالبانو دغه تړونونه د سیمې او نړۍ د هیوادونو د رضایت د ترلاسه کولو او د «عامه او ملي شتمنیو د لوټلو» په موخه لاسلیک کړي دي.
دغې شورا ویلي، د افغانستان کانونه د خلکو ملي شتمني ده او په اړه یې تصمیمونه د مشروع او ولسواک نظام صلاحیت دی.
د مقاومت ملي شورا طالبان یوه «ترهګره ډله» بللې او ټینګار یې کړی، چې طالبانو د یوې دسیسې له مخې د هېواد او خلکو پر سرنوشت واکمنه شوې ده او هیڅ شرعي، حقوقي او قانوني اساس نه لري.
د افغانستان ژغورنې لپاره د ملي مقاومت شورا ټینګار کړی چې د دغو تړونونو لاسلیکول «ناقانونه او د افغانانو د ملي ګټو خلاف» پریکړه ده.
دغې شورا قراردادي شرکتونو ته خبرداری ورکړ، چې د نامشروع نظام سره د قراردادونو لاسلیکول نا اعتباره دي او د وضعیت په بدلون سره به دغه قراردادونه نه یوازې دا چې قانوني اعتبار ونه لري، بلکې له قراردادیانو سره به قانوني چلند هم وشي.
د طالبانو د کانونو وزیر شهاب الدین دلاور وايي؛دغه قراردادونه کولی شي افغانستان په ځان بسیا کړي.
په بدخشان کې د طالبانو حکومت د اطلاعاتو فرهنګ رییس د دغه ولایت له لارې له تاجکستان سره د افغانستان د سرحدي سوداګرۍ او ټرانزیټي لارو د پرانیستو خبره کوي. په افغانستان کې د طالبانو په واکمنېدو پسې دا لارې او سوداګري بنده شوې وه.
معزالدین احمدي وايي، د شنبې په ورځ د بدخشان اشکاشم، شغنان، نسۍ، میمۍ او خواهان ولسوالو ارتباطي پلونه او ټرانزیټي لارې د تاجکستان له بدخشان سره رسما پرانیستل شوې.
نوموړي له افغانستان انټرنشنل سره خبرو کې زیاته کړه، دې اقدام سره بیا د تاجکستان او افغانستان د بدخشانونو د سرحدي سیمو خلک یو بل سره سوداګري توکي تبادله کړل.
خواله رسنیو کې انځورونه هم ښيي چې طالب چارواکي د تاجکستان له ځايي چارواکو سره جرګه دي او هم د دواړو غاړو خلک پر یو بل توکي پلوري.
د تاجکستان د بدخشان ځايي چارواکو هم نن ویلي، چې د دغه هېواد د ولسمشر امام علي رحمان په امر نن بیا له افغانستان سره سرحدي سوداګري په خاروع، دروازه، ونج او اشکاشم سیمو کې پیل شوه.
د فارس خبري اژانس د راپور له مخې، د بدخشان والي علیشیر میرزانبات یوې سرحدي سیمې ته په تللو سره مشتریانو او د دواړو غاړو سوداګرو او مسوولینو ته پر اسانتیا برابرولو خبرې وکړې.
دوه کاله مخکې د طالبانو په بیا واکمنېدو پسې د افغانستان او تاجکستان ترمنځ د سرحدي سوداګرۍ دا بازارونه هم تړلي وو.
د دې سوداګري پیلېدل او د ټرانزیټي لارو پرانیسته د طالبانو او د تاجکستان د حکومت ترمنځ د اړیکو د ښه والي لپاره ښه مرغ بلل کېږي.
څو میاشتې مخکې د تاجکستان د بدخشان ولایت خاروغ ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د یوه پلاوي او هلته د افغان کونسلګرۍ د لیدلو او رغولو خبره هم کېده.
د افغانستان د ولسمشر پخوانی مرستیال د افغانستان د ملي مقاومت جبهی او روسیې ترمنځ د "رسمي او ښکاره اړیکو د پیلېدو" ادعا کوي. امرالله صالح روسیې ته د احمد مسعود سفر د رسمي اړیکو او د یو «یو مهم ګام او ستراتیژیک پرمختګ» په مانا بولي.
امرالله صالح وویل، روسي چارواکو له دې سره چې پوهیږي د مقاومت جبهې ستراتیژي وسلواله مبارزه ده د احمد مسعود یې هرکلی یې کړی.
ښاغلي صالح د شنبي په ورځ (د وږي یوولسمه) پر خپله فیسبوکپاڼه په یوه یاددښت کې روسیې ته د افغانستان د ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود سفر «ښه هیله» بللې ده.
د افغانستان د ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود د دوشنبې په ورځ (د وږي شپږمه) مسکو ته د سفر په ترڅ کې د روسیې په پارلمان کې د عادل روس ګوند له مشر سرګي میرونوف سره وکتل.
ښاغلی مسعود د روسیې د پارلمان د مرستیال ښاغلي میرونوف په بلنه مسکو ته تللی و.
امرالله صالح دغې غونډې ته په اشارې سره په خپل یاددښت کې ليکلي دي:« د روسيې پارلمان د کرملين له سياستونو سره همدریځی دی او په دې کې شک نشته چې له حکومت سره له همغږۍ او د روسیې د پریکړې نیونې ادارې سره له هوکړې پرته د جبهې د مشر سفر وشي.
تر دې مخکې د روسیې یوه کارپوه اندري سرنکو هم په یوه تحلیل کې لیکلي وو، چې د روسیې په پارلمان کې د مسعود حضور د کرملین له اجازې پرته ممکن نه و.
مسکو ته د افغانستان د ملي مقاومت جبهې د مشر له سفر وروسته، د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخارووا د چهارشنبې په ورځ (د وږي په ۸ مه) په یوه خبري غونډه کې له سرګي میرونوف سره د ښاغلي مسعود د کتنې په اړه خبرې وکړې.
مېرمن زاخارووا په افغانستان کې د یوه ټول شموله حکومت د جوړېدو غوښتنه هم وکړه.
امرالله صالح چې د افغانستان د ملي مقاومت جبهې له مشرانو څخه دی، د هغه څه په اړه چې جبهه یې له روسیې سره «رسمي او ښکاره اړیکې» بولي نور معلومات نه دي ورکړي.
د افغانستان د ولسمشر پخواني مرستیال یو ځل بیا پر امریکا نیوکه کړې او لیکلي یې دي: «د دوحې د هوکړې پر بنسټ امریکا او ناټو هغه ناوړه سناریو عملي کړه چې زموږ ټولو هېوادوالو ترې کرکه کوله».
تر دې مخکې د عادل روسیې ګوند اعلان کړی و، چې په راتلونکو میاشتو کې به په مسکو کې د احمد مسعود په شتون کې د افغانستان په اړه ناسته ترسره شي.