په امریکا کې څېړنیز مرکز: د طالبانو بیا واکمنېدو پسې د پاکستان امنیتي حالت بدتر شوی

د نوي ډیلي د ښار مهم چوکونه پر ګلانو او اوبشیندو یا فوارو ښکلي شوي او عامه ځایونه او پلې لارې هم رنګ شوې دي.

د سرمشریزې لپاره د پولیسو او ملېشه ځواکونو په ګډون یو لک دېرش زره سرتېري لاس په کار شوي او د ډرون ضد سیستم هم چالو یا فعال شوی، د ښار له کوڅو د شادیانو او کوڅه ډبو سپیو د شړلو لپاره تدابیر نیول شوي دي.

جي شل څه ده؟

پر ۱۹۹۹ کال په اسیا کې د مالي کړکېچ پسې د نړۍ سترو شلو هېوادونو دا اقتصادي ډله په دې فکر جوړه کړه چې د څېرمه پولو په اوږدو کې د کشالو ځوابولو لپاره خورا ښې نړیوالې همکارۍ او همغږۍ ته اړتیا شته.

دا اقتصادي بلاک د نړۍ د کورني ناخالص تولید اتیا سنله او د نړیوالې سوداګرۍ ۷۵ سلنه برخه جوړوي.

په دې ډله کې ارجنټاین، اسټرالیا، برازیل، بریتانیا، کاناډا، چین، فرانسه، جرمني، هند، اندونیزیا، ایټالیا، جاپان، سوېلي کوریا، مکسیکو، روسیه، سعودي عربستان، سوېلي افریقا، ترکیه، متحده ایالتونه او اروپايي ټولنه شامل دي.

د جي شل لومړیو کلونو کې د دې ټولنې د مالیې وزیرانو کلنۍ غونډه درلوده، خو پر ۲۰۰۸ کال له مالي کړکېچ وروسته د جي شل غړو هېوادونو پرېکړه وکړه چې کلنۍ سرمشریزه به جوړوي.

د هند په پړاویزه مشرۍ دې سرمشریزه کې د څو اړخیزو ادارو له خوا پرمختللو هیوادونو ته پر ډېر پور ور کولو، د نړیوالو پورونو جوړښت کې سمون راوستلو، د کریپټو یا ډیجیټل پیسو اصولو او د خوړو او انرژۍ پر امنیت د جیو پولیټیک اغیزو باندې بحث کېږي.

خو دا بلاک د اوکراین جګړې په اړه پر ګډ دریځ سره وېشلی او له امله یې سږ کال یوه ګډه بیانیه هم نه ده خپره کړې.

روسیه او چین دې جګړه کې د مسکو د ملامتولو مخالف دي، خو د کاناډا، فرانسې او متحده ایالتونو په څېر هېوادونه په دې تړاو ګډه اعلامیه کې د جګړې پر سخت غندلو ټینګار کوي.

پرون هم د جي شل غړو هېوادونو د یوې اعلامیې مسوده خپره کړې چې د جیو پولیټیکل اړوند یو پاراګراف پکې خالي دی او د دوی ترمنځ اختلاف ښيي.

پولیس چارواکی شهریار سکندر وايي، په ابو قاسم کشمیري مشهور محمد ریاض د روالکوټ په جومات کې د نامعلوم وسلوال په برید کې ووژل شو.

روال کوټ د هند تر واک لاندې کشمیر ته نږدې او د پاکستان تر واک لاندې کشمیر له مرکز مظفر اباد ۱۳۰ کیلومتره لرې پروت ښارګوټی دی.

ښاغلی سکندر د جومات د ملا په حواله وايي، پر ټپټي یا موټر سایکل سپور وسلوال پر ریاض څلور ډزې وکړې او بیا له سیمې وتښتېد.

ریاض د هند تر کنټرول لاندې کشمیر اوسېدونکی و او په ۱۹۹۰ کلونو کې پاکستان ته کډه شوی و.

نوموړی د جماعت الدعوه په نوم خیره ټولنې یو مشر او د دې ټولنې اړوند لشکر طیبه وسلوالې ډلې قومندان و.

هند لشکر طیبه په ممبیي کې د ۲۰۰۸ کال په بریدونو تورنوي، چې له امله یې ۱۶۶ کسان ووژل شول.

د جماعت دعوه ډلې ویاند په دې هکله له رویټرز سره له خبرو ډډه کړې ده.

تېر کال پاکستان پر هند تور پورې کړ چې د جماعت الدعوه د بنسټګر حافظ سعید له کور سره نږدې یې د بم پلان درلود، خو هند دا تور رد کړ.

د جمو کشمیر متحد غورځنګ غړی سردار رضوان حنیف وايي، ریاض د خپل وطن له ازادۍ سره د مینې له امله ووژل شو.

د کشمیري وسلوالو بلې ډلې حزب المجاهدین مشر سید صلاح الدین هم د ریاض وژل غندلي دي.

په روان کال کې دا د هند ضد دریم مشر دی چې په پاکستان کې وژل کېږي.

تېره فبروري د حزب المجاهید یو قومندان بشیر احمد پیر په راولپنډۍ کې او د البدر مجاهدینو پخوانی قومندان سید خالد رضا هم په کراچۍ کې ووژل شو.

هند او پاکستان د کشمیر پر ملکیت دعوه لري او دوه ځلې د دې سیمې پر سر سره نښتي هم دي.

هند له لسیزو راهیسې پر پاکستان تور لګوي چې د دغه هېواد تر واک لاندې کشمیر کې د تاوتریخوالي لپاره د وسلوالو ملاتړ کوي.

اسلام اباد دا تورونه ردوي او هند د پاکستاني بېلتونپالو په ملاتړ تورنوي.

مېرمن بلوڅ دا هم وویل چې دا وسلې په افغانستان کې له امریکا پاتې دي او دغه حالت ته د نړیوالې ټولنې پام پکار دی.

تر دې مخکې د پاکستان سرپرست لومړي وزیر ویلي و، چې په افغانستان کې له امریکا په پاتې وسلو په پاکستان کې بریدونه کېږي.

خو وړمه ورځ د امریکا د امنیت شورا ویاند جان کربي د پاکستان د لومړي وزیر دغو څرګندونو ته په ځواب کې ویلي:« موږ په افغانستان کې هیڅ پوځي تجهیزات نه دي پرېیښي.»

جان کربي زیاته کړې:« له افغانستانه د راوتو په مهال مو ځینې تجهیزات پاتې کېدل چې هغه مو هم له منځه یووړل.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاندې، که څه هم له تېرو دریو ورځو راهیسې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تورخم دروازې تړل کېدو ته اشاره ونه کړه، خو ویې ویل «که د پاکستان له لوري پوله بنده وي، نو لامل به یې بد امنیتي حالت وي.»

نوموړې دا هم وویل چې په چترال کې د پاکستاني طالبانو د برید په هکله یې هم «افغان چارواکو» ته خپله اندېښنه ښودلې ده.

پاکستاني چارواکي وايي، چترال ته له افغان خاورې وسلوال اوښتي او برید یې کړی دی.

خو د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستاني چارواکو دا ادعا بې ځایه بللې او وايي، د پاکستاني طالبانو وسله‌وال برید د افغانستان له خاورې په ګټه اخیستو نه دی شوی.

پولیسو ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې دغه شخړه وروسته له هغې رامنځته شوه، چې یوه «ممنوعه مذهبي فرقه» د ماتم کوونکو پروګرام ته ورغلې وه.

پولیسو د مذهبي فرقې د نوم له اخیستو پرته وویل، چې پر دې مراسمو د دوی یو اعتراض دا دی چې د اربعین له مراسمو وروسته د ماتم لروونکو پلي تګ او راغوڼډېدلو په اربعین مراسمو کې نه شته.

د پولیسو په وینا؛ سړکونو ته د ماتم کوونکو له ننوتلو وروسته شخړه رامنځ ته شوه او دواړو لورو یو پر بل د ډبرو او لرګو ګوزارونه وکړل.

په دې شخړه کې د يوې لاروې نجلۍ په ګډون اته تنه ټپيان شوي. خو يوه ځايي روغتيايي چارواکي وويل، چې روغتون ته ١١ ټپيان ور وړل شوي دي.

د طالبانو د سرچینو په وینا؛ د تورخم دروازه د مسافرو او سوداګریزو موټرو له کاروانونو پاکه شوې ده.

له هغه ځايه يوه عيني شاهد وويل، چې د مړو او ناروغانو په ګډون هيچا ته د تورخم له لارې د تېرېدو اجازه نه ورکول کېږي.

د پاکستان په یوه روغتون کې د مغزي تومور له امله د مړ شوي افغان ماشوم کورنۍ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دوی د دویمې ورځې لپاره هم په تورخم کې د خپل ماشوم له جسد سره ولاړ دي.

د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۱۵مه) د تورخم پر پوله د طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ځواکونو ترمنځ نښته شوې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ادعا کړې، چې د دې ډلې غړو د پاکستان د برید په وړاندې غبرګون ښودلی دی. خو پاکستاني چارواکو د ډزو د پيل پړه پر طالبانو اچولې ده.

ډزې د چهارشنبې په ماسپښین پیل شوې او شاوخوا دوه ساعته یې دوام وکړ. سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي؛ ډزې هغه مهال پیل شوې، چې وسله والو طالبانو د تورخم دروازې ته څېرمه د پوستې جوړول پیل کړل او پاکستاني ځواکونو یې د مخنیوي هڅه وکړه.

پاکستاني چارواکو ویلي، چې طالبانو دغه پوسته د دغه هېواد له چارواکو سره له تفاهم پرته په داسې سیمه کې جوړه کړې ده، چې تفاهم نه و موجود.

سیمه ییزو سرچینو افغان انټرنشنل ته ویلي، چې په نښته کې لږ تر لږه دوه طالبان وژل شوي او یو پاکستانی سرتېری ټپي شوی دی.

پاکستاني رسنیو ویلي، چې د دواړو لورو استازو د جګړې له پیل مخکې له یو بل سره لیده کاته کړي دي. خو تر اوسه معلومه نه ده چې د غونډې اجنډا څه وه او د کومې موضوع پر سر شخړه د دواړو لورو ترمنځ په ډزو بدله شوه.

د طالبانو د ننګرهار د امنيه قوماندانۍ وياند عبدالبصير زابلي وايي، دواړه لوري هڅه کوي، چې د جګړې پر لاملونو او انګيزو خبرې وکړي.

تورخم د افغانستان او پاکستان ترمنځ د مالونو او مسافرو د تګ راتګ اصلي ترانزیت دی. د رسمي شمېرو له مخې له دې لارې هره ورځ لسګونه زره مسافر تګ راتګ کوي.

د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو د ګډې خونې مشر ضیاالحق سرحدي رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې د تورخم د بندېدو له امله د مېوو، سبزیجاتو او نورو توکو سلګونه بار وړونکي لارۍ پر سړک ولاړې دي.

د ښاغلي سرحدي په وینا له دې جګړې وروسته سوداګرو ته درانه زیانونه اوښتي دي.