چاودنه د دوشنبې په ورځ د (وږي۲۰مه) د خیبر پښتونخوا د پیښور ښار په څنډه کې د پاکستان د سرحدي عسکرو پر موټر شوې چې له امله یې د ایف سي یو عسکر وژل شوی او اته تنه ټپیان شوي دي. ویل کیږي، په ټپیانو کې پنځه تنه د ایف سي عسکر او درې ملکي وګړي دي.
د پیښي قربانیان په پیښور کې یوه ځایي روغتون ته لیږدول شوي او تر درملنې لاندې دي.
په ټپيآنو کې د درې تنوروغتیايي حالت د نازک ښودل شوی.
د یوبل خبر له مخې د یاد ایالت د لنډي کوتل په سیمه کې یو ځانمرګی بریدګر ته خپل لاسي بم ور چاودلی.
د پیښې مسوولیت لا چا نه دی منلی
امنیتي سرچیني وايي، یو ځانمرګی بریدګر تیره شپه د لنډي کوتل د سلطان خیلو په کلي کې د خپل لاسي بم چاودنې له امله وژل شوی دی. د لا زیاتو پلټنو لپاره سیمه د ځایي امنیتي ځواکونو تر سخت څار لاندې ده.
په دې ورستیو کي په خیبرپښتونخوا ایالت کې ترهګریزي پيښې خورا ډیرې شوې دي.
د سرچینو د معلوماتو له مخې په تېره اګسټ میاشت کې د یاد ایالت په لنډي کوتل سیمه کې دوه ځانمرګي بریدونه شوي چې په پایله کې یېڅلور پاکستاني نظامیان وژل شوي او اوه تنه نور ټپیان شوي دي
د هند لومړي وزیر د یکشنبې په ورځ، د جي شل غونډې په څنډه کې د کاناډا له لومړي وزیر سره د لیدنې پرمهال په کاناډا کې د هندي حکومت پر وړاندې د سیکانو د لاریونونو له امله نیوکه وکړه. هند وايي دغه سیکان د هندي ډیپلوماټانو پر وړاندې خنډونه جوړوي.
هند په یوه اعلامیه کې دغه سیکان د هندي ډیپلوماټانو پر وړاندي په تاوتریخوالي او بیلتونپالنې په هڅولو تورن کړي دي.
په کاناډا کې د هندي سیکانو ټولنه پام وړ سیاسي اغېز لري. لږترلږه دوه هندي توکمه سک سیاستوال د جسټن ټروډو په کابینه کې مهم پوستونه لري لکه د دفاع وزارت.
هند د کاناډا پخوانی دفاع وزیر هرجیت سینګ د خالستان غورځنګ په ملاتړ تورن کړی، هغه چې غواړي د هند د پنجاب ایالت سکان له هند څخه جلا کړي.
د هند حکومت د مودي او جسټن تروډو د لیدنې په اړه په اعلامیه کې ویلي : «دوی بېلتون ته وده ورکوي، د هندي ډیپلوماتانو په وړاندې تاوتریخوالی کوي، د هند ډیپلوماتیکو پوستونو ته زیان رسوي او په کاناډا کې هندي اتباع او د هغوی عبادت ځایونه ګواښي.»
د سیکانو دغې ډلې شاوخوا درې میاشتې وړاندې په ۱۹۸۴ کال کې د یوه سیک افراطي له خوا د هند د پخواني لومړۍ وزیرې د وژل کېدو د کلیزې په مناسبت لاریون وکړ، چې په کې د اندرا ګاندي په وینو ککړه مجسمه نندارې ته وړاندې شوه. په دې ننداره کې هغه د دوه سیک جنګیالیو لخوا په ډزو لیدل کیږي.
هغه وخت هم، هند په کاناډا کې د یاد لاریون د ترسره کېدو د اجازې ورکولو له امله نیوکه کړي وه.
د کاناډا په حکومت او ټولنه کې د هند پر حکومت د نیوکه کوونکو سیکانو ځواکمن سیاسي حضور تل د کاناډا او هند په اړیکو کې د کړکېچ یو لامل و.
د هند لومړۍ وزیره اندرا ګاندي په ۱۹۸۴ کې د خپل یوه ساتوونکي لخوا ووژل شوه، نوموړې هغه مهال هندي پوځ ته اجازه ورکړي وه چي د هند د سیکانو تر ټولو سپیڅلي عبادت ځای طلایي معبد ته ننوځي او د خونړیو عملیاتو په ترڅ کې سیک بیلتون پالي له منځه یوسي.
له دې پېښې وروسته د سیکانو او هندوانو تر منځ خونړۍ نښتې وشوې او په دریو ورځو کې لږ تر لږه درې زره سیکان ووژل شول. سیک فعالان دغه وژنه په هند کې نسل وژنه بولي.
کاناډا د بیان د ازادۍ تر نامه لاندې د سیکانو له لاریونونو دفاع کړې او د هند د حکومت له فشارونو سره سره د کاناډا سیاسي ګوندونه په ځانګړې توګه د جسټن ټروډو په مشرۍ لیبرال ګوند په کولمبیا او اونټاریو ولایتونو کې د کاناډا له سیکانو ټولنې سره نږدې اړیکې لري.
رویټرز د یوه راپور په خپرولو سره، په دوحه کې د خبرو اترو له اتو پړاوونو وروسته د ایران او امریکا تر منځ د هوکړې د احتمال خبر ورکړ. راتلونکې اوونۍ به دغه دواړه لوري په قطر کې د تبادلې په برخه کې لومړني ګامونه واخلي.
په پام کې ده چې راتلونکې اوونۍ په سویلي کوریا کې د ایران ځنډول شوې پیسې قطر ته ولېږدول شي او تر هغه وروسته به پنځه امریکايي او ایراني بندیان تبادله شي.
د رویټرز خبري اژانس په دې راپور کې د یکشنبې په ورځ له څلورو ایراني چارواکو، دوو امریکايي سرچینو او یوه بل لویدیځوال لوړپوړي ډیپلوماټ سره د مرکو پر بنسټ په دوحه کې د دواړو هېوادونو د استازو ترمنځ د خبرو جزئیات چې په جلا جلا هوټلونو کې د قطري استازو په منځګړیتوب ترسره شول، بحث کړی دی.
د دغه راپور پر بنسټ، د راتلونکې اوونۍ په لومړیو کې به د ایران ۶ میلیارده کنګل شوې شتمنۍ قطري بانکونو ته وسپارل شي او په ایران کې نیول شوي پنځه امریکايانو ته به هم د وتلو اجازه ورکړل شي.
ایران د زمري په نولسمه څلور امریکايي وګړي له بندخونې ازاد او په کورونو کې نظربند وساتل.
د همدې ورځې په پای کې د امريکا د بهرنيو چارو وزير انټوني بلينکن دغه اقدام د هغه بهير لومړی ګام وباله چې امريکا ته د دوی د ستنېدو لامل کېږي.
د ایران د اسلامی جمهوریت یوه چارواکی وویل، دغه خبرې اترې د ایران په چارو کې د امریکې د ځانګړي استازي رابرټ مالی، د هغه د مرستیال ابرام پیلي او د ایران د اټومی پروګرام د لوړپوړي مذاکره کوونکي علی باقري په مشرۍ ترسره شوې.
د خبرو اترو مخکني پړاوونه په اټومي مسلو راټول وو، او د خبرو اترو نور پړاوونه بیا د بندیانو په اړه وو.
یوې سرچینې رویټرز ته ویلي، هرڅوک پوهیدل چې اټومي خبرې اترې له کړکیچ سره مخ شوې، نو ځکه دوی خپل پام د بندیانو پر موضوع خبرو ته واړوه.
دغه سرچینه زیاتوي چې امریکايي بندیان به له تهران او ایراني بندیان به له امریکا څخه قطر او بیا به ایران ته ولېږدول شي.
د دریو سرچینو په وینا، د قطر حکومت به له دغو آزادو شویو پیسو څخه چې ایران یې په کومو برخو لګوي د بانکي لګښتونو څارنه وکړي چې دغه پیسې یوازې د ایران د بشري اړتیاوو لکه د درملو اخیستلو لپاره وکارول شي.
هدف دا دی چې دا پیسې د متحده ایالاتو د بندیزونو په اړوند برخو و نه لګيږي.
یوه جګپوړي ډیپلومات رویټرز ته وویل، "ایران په پیل کې مالي سرچینو ته په مستقیم ډول د لاسرسي غوښتنه کوله، خو وروسته یې د قطر په منځګړیتوب هوکړې ته غاړه کېښوده.
ویل کیږي چې ایران به خوراکي توکي او درمل اخلي او قطر به يې په مستقیمه توګه پیسې ورکوي.
له دې سره، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند بیا د بندیانو د تبادلې د کره نیټې په اړه څه و نه ویل.
دغه امریکایي چارواکی وایي چې د ایران په اړه د واشنګټن په عمومي چلند کې کوم بدلون نه دی راغلی او اوس هم د ډیپلوماسۍ د مخنیوی او فشار په اړه متمرکز دی.
اوس، د ایراني شتمنیو لیږد د جمهوري غوښتونکو نیوکې راپارولي او دوی باور لري چې بایډن د امریکایي وګړو د خوشې کولو لپاره تاوان ورکوي.
خو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر ویلي دي چې دا هوکړه پر ایران د بندیزونو د لیرې کولو په مانا نه ده او واشنګټن به په سیمه کې د ایران د بې ثباته کوونکو کړنو پر وړاندې کلکې مبارزې ته دوام ورکړي.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي وايي، د کییف د ملاتړو ځینو هېوادونو چلند بدل شوی دی. ښاغلي زیلینسکي لویدیځ ته ویلي دي چې که مرستې دوام ونه کړي، دا به د روسیې له بري سره مرسته وکړي. هغه ويلي د خپلو ملاتړو په چلند کې دا بدلون یې حس کړی دی.
له اکانومیسټ ورځپاڼې سره په مرکه کې، چې متن یې د یکشنبې په ورځ (د وږي۱۹مه) خپور شوی، ویلي چې د خپلو ځینو همکارانو په چلند کې یې بدلون لیدلی دی.
ولادیمیر زیلنسکي زیاته کړه: «زه په دې پوهيږم. ما لوستلي، اوریدلي او لیدلي مې دي(چې دوی وايي) موږ به تل له تاسو سره یو، خو زه ګورم چې هغه دلته نه دی، او لهموږ سره نه دی.»
خو د اوکراین ولسمشر ټینګار کړی چې هېواد یې له روسیې سره اوږدمهاله مقابلې ته چمتو دی.
هغه وايي: «زه باید چمتو و اوسم، زما ډله باید یوې اوږدې جګړې ته چمتو وي او موږ له فکري پلوههم چمتو یو.»
پرون له سي اين اين سره په مرکه کې، ښاغلي زیلینسکي خبر وکړ چې هغه پلان لري چې د متحده ایالاتو له ولسمشر جو بایډن سره د اتکمز توغندیو ترلاسه کولو په اړه يو ځل بیا خبرې وکړي.
پنټاګون وايي، امریکا د ۲۰۲۲ کال له فبرورۍ راهیسې له اوکراین سره ۴۴.۴ میلیارده ډالره پوځي مرسته کړې ده.
د دې ترڅنګ د پنټاګون مرستیالې سبرینا سنګ د پنجشنبې په ورځ (وږي ۱۶مه) له اوکراین سره د ۶۰۰ ملیون ډالرو په ارزښت د امریکا د نوې پوځي مرستې د ځانګړي کولو اعلان وکړ.
د طالبانو د کورنیو چارو مرستیال وزیر محمد نبي عمري د خلکو د ډله ییزې کډوالۍ په اړه په تازه غبرګون کې له لوستو ځوانانو وغوښتل چې "په هېواد کې پاتې شي او خدمت وکړي."
نوموړي زیاته کړه، چې د طالبانو حکومت به د باسواده ځوانانو لپاره په عصري او دیني برخو کې د کار زمینه برابره کړي.
د طالبانو د حقاني شبکې د مشر سراج الدین حقاني مرستیال دغه څرګندونې د یکشنبې په ورځ(د وږي ۱۹مه) د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان د ملي تلویزیون له خوا خپرې شوې دي.
د اروپايي ټولنې د مهاجرت دفتر د شمېرو له مخې؛ افغانان وروسته له سوریې څخه په ۲۰۲۲ کال کې په اروپايي ټولنه کې د کډوالو دویم لوی نفوس دی.
څه موده وړاندې ملګرو ملتونو هم اعلان وکړ، چې په ۲۰۲۲ کال کې په نړۍ کې د شاوخوا ۱۰۸ میلیونو بې ځایه شویو کسانو له ډلې څخه نېږدې ۵،۷ میلیونه یې افغانان دي.
په دې وروستیو کې په کابل او هرات کې د پاسپورت غوښتونکو د اوږدو کتارونو ویډیوګانې او تصویرونه خپارل شول، دغه پاسپورت اخیستونکي معمولاً اروپايي هېوادونو ته د کډوالۍ او یا په ایران او د سیمې په نورو هېوادونو کې د کار کولو لپاره پاسپورتونه اخلي.
که څه هم طالبانو واک ته له رسېدا دوه کاله وروسته خلکو ته د کار پر پېدا کولو ټینګار کړی؛ خو بشري مرستو ته د افغانانو د اړتیا او د بې وزلۍ د زیاتوالي په اړه د نړۍوالو سازمانونو په احصایو کې کوم بدلون نه دی راغلی.
څه موده وړاندې د مهاجرت نړۍوال سازمان اعلان وکړ، چې اویا سلنه افغانان د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او بېکاره دي.
د بېکارۍ زیاتوالی، بې وزلي او د ښځو پر د زده کړو او کار بندیز د هغو عواملو د لېست په سر کې دي چې د لسګونو زرو خلکو د مهاجرت لامل شوي دي.
د ایران د اطلاعاتو وزیر اسماعیل خطیب د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۹مه) ادعا وکړه، چې په دې هېواد کې په وروستیو وختونو کې له ۴۰۰ زیات بمونه کشف او شنډ شوي دي.
د هغه په وينا؛ ټاکل شوې وه چې د محرم په ورځو کې تر ٤٠ زياتې چاودنې وشي خو دوی یې مخه نیولې ده.
نوموړي د چاودنو او په دغو بمونو کې د چا د لاس لرلو په اړه څه نه دي ویلي.
تېر کال د ایران د شېراز په شاه چراغ زیارت کې دوه ځله داعش برید کړی، چې له امله یې مرګ ژوبله اوښتې وه.
خطیب د دغه هېواد د نورو استخباراتي او سیاسي چارواکو په شان د داخلي اعتراضونو او مظاهرو د بیا پېلېدو د احتمال په اړه خبرداری ورکړ او ویې ویل، چې دا ډول لاریونونه له بهر څخه رهبري کیږي.
