د م.م د بشري حقونو شورا غونډه په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په ارزولو سره پیل شوه

تر دې مخکې د جنوبي کوریا لوړپوړو چارواکو ویلي وو، چې د شمالي کوریا مشر کیم جونګ اون له ولادیمیر پوتین سره د لیدو لپاره روسیې ته تللی دی.

ویل کیږي چې ښاغلی کیم د دوشنبې په ماښام (د وږي ۲۰مه) د یوه ځانګړي زغره وال ریل ګاډي په واسطه د روسیې لېرې ختیځ کې د خسان سیمې ته روان شوي دي.

په همدې حال کې داسې رپوټونه ورکول کېږي، چې ښاغلی پوتین به هم د سې شنبې په ورځ د روسیې لېرې ختیځې سیمې ته لاړ شي چې په دې سیمه کې له ښاغلي کیم سره وګوري.

ویل شوي چې د دواړو مشرانو د خبرو موضوع به پر پوځي همکاریو او د وسلو د استولو پر هوکړې متمرکزه وي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې؛ امریکايي چارواکو ویلي دي چې د اوکراین په جګړه کې روسیې ته د وسلو مرسته ورکول به د شمالي کوریا لپاره یوه لویه تېروتنه وي.

شمالي کوریا یو له هغو هېوادونو څخه دی، چې په ښکاره یې پر اوکراین د روسیې د پوځي برید ملاتړ کړی دی.

د شمالي کوریا د مشر په دې سفر کې د هغه امنیتي تدابیر د ډېرو رسنیو پام ځانته اړولی دی. د دغه سفر د محرمیت له امله تر اوسه د هغه د سفر په اړه کوم خبر یا رسمي اعلان نه دی شوی.

هغه څه چې تر دې دمه په دې اړه خپاره شوي اکثره د هغو معلوماتو پر بنسټ دي، چې د سویلي کوریا چارواکو د نامعلومو سرچینو په توګه د هېواد رسنیو ته ورکړي.

د ښاغلي کیم د دغه سفر پر مهال سخت امنیتي تدابیر نیول شوي دي

له بلې خوا جاپاني رسنیو ویلي، چې امنیتي تدابیر سخت شوي او د روسیې په خسان ښار کې د اورګاډي اصلي تم ځای د ترمیم په حال کې دی، ځکه چې د شمالي کوریا مشر به له هغه ځایه روسیې ته ننوځي.

د شمالي کوریا مشر له ندرت سره بهر ته سفر کوي. هرکله چې هغه سفر کوي، د هغه سفر د امنیتي رازونو څخه ډک پاتې کیږي.

په ورته وخت کې د شینوارو او مومندو قومونو په تورخم کې لاریون کړی او د دروازې د خلاصون غوښتنه یې کړې.

نن دوشنبه د (وږي ۲۰مه) د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د تورخم د بندېدو په اړه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تېرې ورځې اعلامیه د حیرانتیا وړ بللې وه.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د پاکستان حکومت پر خپله خاوره د بل چا هېڅ ډول لاسوهنه نه شي زغملی؛ ځکه په دې سره د پاکستان حاکمیت تر پوښتنې لاندې راځي.

دوی زیاتوي:«کله چې مو د سپټمبر په ۶مه د طالبانو له لوري د غیرې قانوني ابادیو د جوړدولو مخه ونیوله د طالبانو له لوري د یوه سولیز هوډ پر ځای د پاکستاني پوځیانو پوستې په نښه شوې، په تورخم کې یې زېربناوې زیانمنې کړې او د پاکستان او افغان ولسي وګړو ژوند یې په خطر کې واچاوه»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د تورخم د دروازې د خلاصون په اړه څه نه دي ویلي؛ خو په تورخم کې ولاړې بار وړونکې لارۍ ورځ تر بلې مخ په زیاتېدو دي او بار وړونکي شکایت کوي، چې که دروازه خلاصه نه شي ښايي له دې زیات تاواني شي.

بل خوا نن دوشنبه په تورخم کې د شینوارو او مومندو له خوا لاریون شوی و، چې پکې د پاکستان له خوا د تورخم د دروازې تړل وغندل شول.

لاریون والو پر پاکستاني حکومت غږ وکړ، چې ژر تر ژره دې دروازه خلاصه کړي.

صفي الله خوږیاڼی یو له هغو موټر چلوونکو دی، چې له شپږو ورځو په تورخم کې د دروازې د خلاصون په تمه منتظر دی، نوموړي افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې که لاره همداسې تړل شوې وي، نو د ډېرو سوداګرو مېوې او سبزي به خوسا شي.

هغه زیاته کړه: “ دا څنګه لار ده؟ کله چې د مېوې او سبزۍ وخت وي، دوی جنګ وکړي او زموږ ټول کاروبار را خراب کړي، یوه هفته وشوه نو تاسو فکر وکړئ زموږ مېوه به جوړه پاتې وي؟”.

د خوږیاڼي په خبره، چې د پولې دواړو غاړو ته سلګونه مسافرین د لارې د خلاصون په تمه دي؛ مګر د پاکستان له اړخه لار بنده ده او هېچا ته د تګ راتګ اجازه نه ورکول کیږي.

دا لومړی ځل نه دی، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ پر پولې جګړه رامنځته کیږي، له دې وړاندې د اګسټ پر پنځمه نېټه په تورخم کې د طالبانو او پاکستاني پوله ساتو ځواکونو تر منځ نښته رامنځته شوې وه، چې له امله یې دغه لار د څه مودې لپاره تړل شوې وه.

د دغه دفتر د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کارتونه په دې مناسبت د یو لړ مراسمو په ترڅ کې ووېشل شول، خو د دغو چارواکو او پخوانیو استازو نومونه په ډاګه شوي نه دي.

د محمد حسن اخوند دفتر زیاته کړې، چې د شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون مشر مولوي ذاکر په دې کنفرانس کې وویل: "حکومت هڅه کوي چې د پخوانۍ ادارې چارواکو ته د امکان تر حده د خوندي ژوند زمینه برابره کړي."

د طالبانو د ادارې دغه چارواکی، چې د طالبانو د رییس الوزرا محمد حسن اخوند د سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر د دفتر مشر هم دی، ویلي چې دغه کارتونه د دغه کمېسیون د «طرزالعمل» پر اساس وېشل شوي دي.

هغه زیاته کړه، "پخوانۍ سیاسي څېرې" چې په هېواد کې پاتې دي؛ هم کولای شي دغه کارتونه ترلاسه کړي.

د طالبانو ادارې د پخوانیو حکومتي چارواکو او سیاسي مشرانو د راستنېدو د بلنې لپاره یو ځانګړی دفتر جوړ کړی او د «شخصیتونو سره د تماس کمېسیون» په نوم یادېږی.

هغه کسان چې د دغه دفتر د بلنې پر بنسټ هېواد ته راستنېږي، د دې لپاره د مصونیت کارت ترلاسه کوي، چې د طالب وسله والو له منګولو خوندي وي.

تر دې مخکې طالبانو هم د امان نامه په نوم یو لیک په دې ډول خلکو ته استولی و او له خپلو غړو یې غوښتي وو چې د دغه لیک خاوندان دې نه ځوروي.

په تېرو دوو کلونو کې د پخواني حکومت یو شمېر پوځي او سیاسي چارواکي افغانستان ته راستانه شوي دي. په دې وروستیو کې د ټاکنو کمېسیون پخوانی مشر یوسف نورستانی کابل ته راستون شو.

پریاني له ښاغلي کلوسمان څخه وغوښتل، چې د یوې رسمي خپرپاڼې خپرولو سره جرمني په افغانستان کې د جنسیتي تبعیض په رسمیت وپېژني.

په ځواب کې د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ډېپلومات وویل، چې هغه به د میرمن پریاني پیغام د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ته واستوي.

د افغانستان انټرنشنل سرچینې وايي؛ د تمنا زریاب پریاني او د بهرنیو چارو وزارت د استازي تر منځ ټیلیفوني خبرې د یکشنبې په ورځ پیل شوې.

دغې خېمې ته حاضر شوي ښاغلي کلوسمان وويل، چې د اعتصاب کوونکو پيغام به د بهرنيو چارو وزارت ته ورسوي؛ خو وروستۍ پرېکړه به هلته کوي.

د تمنا زرياب پریاني د نه خوړلو اعتصاب په تېرو يوولسو ورځو کې په افغانستان کې دننه او بهر د بشري حقونو د فعالانو له پراخ ملاتړ سره مخ شو.

د دوشنبې په ورځ د نوبل د سولې جاېزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ مور او پلار ضیاالدین یوسفزی او تورپیکۍ یوسفزۍ د مېرمن پریاني د هیلو د ملاتړ لپاره کولن ته سفر وکړ.

تر دې مخکې د فعالو ایراني ښځو او جرمني هنرمندانو یوه ډله هم د مېرمن پریاني د اعتراض خیمې ته ورغلې وه.

نوموړي دغه څرګندونې د بشري حقونو له يوې افغانې فعالې تمنا زرياب پرياني سره په خبرو وکړې چې د جرمني په کولن ښار کې يې د نه خوړو اعتصاب کړى.

د ملالې یوسفزۍ مور او پلار د دوشنبې په ورځ د تمنا زریاب پریاني د غوښتنو د ملاتړ لپاره جرمني ته ولاړل.

دوی په افغانستان کې د ښځو پر ژوند د طالبانو لخوا لګول شوي محدودیتونه د "جسنتي توپیر سخته بڼه" وبلله.

د ملالې یوسفزۍ پلار ضیاالدین یوسفزي وویل: "زه فکر کوم چې د افغانستان د نژادي تبعیض بېلابېلې بڼې موجودې دي؛ ځکه چې په افغانستان کې د ښځو په اړه هغه څه چې په افریقا کې په تور پوستو باندې پلي شوي، ډېر سخت وو."

د ملالې مور تورپیکۍ یوسفزۍ هم له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو په تېره بیا د زده کړو له حقه ملاتړ وکړي.

تر دې مخکې ښاغلي یوسفزي د تمنا زریاب پریاني او د بشري حقونو د نورو افغان فعالانو د احتجاج ملاتړ کړی و، چې د دوو هشټګونو په کارولو سره یې "په افغانستان کې د جنسیتي توپیر مخه ونیسئ" او "پرېږدئ چې افغان نجونې زده کړې وکړي".

تمنا زریاب پریاني د ښځو د حقونو فعاله د جمعې په ورځ د سپتمبر له لومړۍ نېټې راهیسې یې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې د "جنستي توپیر" په رسمیت پېژندلو لپاره د نه خوړو اعتصاب کړی دی.

په دې لاريون کې د افغانستان او ايران د بشري حقونو يو شمېر فعالان له مېرمن پرياني سره ملتيا کوي.

تر دې دمه د جرمني د دوسلډورف ایالت د پارلمان مرستیال له میرمن پریاني سره په کولن ښار کې د هغې د ناستې په خیمه کې لیدلي دي.

هغه د افغان ښځینه فعالانو سره په یوه غونډه کې د تمنا زریاب پریاني د نه خوړلو اعتصاب پای ته رسولو غوښتنه وکړه او هغې ته یې د هېواد په پارلمان کې د وینا کولو بلنه ورکړه.

همدارنګه اغلې پریاني د افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ هغې ته ټیلیفون کړی.

همدارنګه د جرمني د پارلمان غړې، شاهینه ګامبیر، چې افغاني نژاده ده، په کولن ښار کې د تمنا پرياني د نه خوړلو اعتصاب د "یوه قوي اعتراض وسیله" وبلله.

د جرمني په پارلمان کې د زرغون ګوند استازې وویل؛ د دې وسیلې انتخاب ښيي چې په افغانستان کې د ښځو وضعیت څومره کړکیچن دی