بلېنکن له افغانستانه د امریکا د وتلو په ملاتړ وايي: موږ سم کار کړی خو د وتلو بهیر څېړو

ټاکل شوې ده، چې نن به په امریکا کې امریکايي چارواکي په بېلابېلو غونډو کې د یادې پېښې یاد غونډې وکړي.

د سپټمبر د ۱۱مې د پېښې په مناسبت به د امریکا ولسمشر جوبایډن به په الاسکا کې یوې غونډې ته وینا کوي؛ په دې غونډه کې به د مرستندویه ادارو د غړو په ګډون سرتېري او د قربانیانو کورنۍ شاملې وي.

ویل کیږي چې په دې غونډه کې به له ولسمشر بایډن سره د هغه مېرمن جېل بایډن او د دفاع وزیر لوېډ اسټن هم ګډون کوي.

په ورته وخت کې به د امریکا د ولسمشر مرستیاله کماله هرېس په پېنسلوانیا کې د دغې پېښې د دوه ویشتمې کلیزې په مناسبت په جوړه شوې غونډه کې ګډون کوي.

دغه غونډه د پېنسلوانیا په هغه سیمه کې جوړیږي، چېرې چې د سپټمبر د ۱۱مې د پېښې درېیمه الوتکه لوېدلې وه.

د سپټمبر د ۱۱مې نېټې له خونړۍ پېښې وروسته؛ امریکا له طالبانو وغوښتل چې د القاعدې مشر اسامه بن لادین ور ورسپاري، خو د طالبانو مشر ملا محمد عمر یې له ورکړې انکار وکړ، چې له امله یې د امریکا په مشرۍ ناټو پر افغانستان برید وکړ او د طالبانو واکمني یې ړنګه کړه.

په ټولنیزو شبکو کې ګڼو امریکايي فعالانو د دغې ورځې یادونه کړې او دغه ورځ یې د امریکا لپاره یوه توره ورځ یاده کړې ده.

رویټرز خبري اژانس د مړو شمېر 2,497 او د ټپیانو شمېر 2,476 ښودلې ده.

د هسپانیا، برتانیې او قطر څخه د ژغورنې ډلې زلزله ځپلو سیمو ته تللي، چې تر خاورو لاندې د بندو کسانو لټون وکړي.

د مراکش څخه د راپورونو له مخې؛ د دې زلزلې له امله د ویجاړولو اندازه خورا پراخه ده.

مراکش د جمعې په ورځ د ۶،۸ درجې زلزلې ولړزاوه؛ دا په تېرو شپږو لسیزو کې په دې هېواد کې تر ټولو خونړۍ زلزله ده.

بې کوره خلک په پرله پسې درېیمه شپه بې سرپناه پراته وو، او ډېری هغه کسان چې خپل کورونه یې له لاسه ورکړي په بهر کې پاتې شول.

یو شمېر هېوادونو له دې پېښې وروسته له مراکش سره د مرستې لپاره خپل چمتووالی اعلان کړی.

دغه لاريون چې د دې شورا د غونډې په څنډه کې ترسره شو؛ لاريون کوونکو وويل چې د "جنسیتي توپير" پر وړاندې مبارزه کې متحد دي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا د سږني کال درېیمه غونډه د دوشنبې په ورځ (د سپتمبر ۲۰مه) د ملګرو ملتونو د اروپا په مرکزي دفتر جینوا کې پیل شوه او ټاکل شوې، چې پنځه اوونۍ به دوام وکړي.

د افغانستان د بشري حقونو وضعیت له هغو مهمو مسالو څخه دي، چې په دې غونډه کې به پرې بحث وشي.

د افغانستان د بشري حقونو مدافعینو او د مدني ټولنې بنسټونو په یوه بیان کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له شورا غوښتي، چې د "طالبانو له خوا د افغان ښځو پر وړاندې ترسره شوي تبعیض او سیستماتیک تاوتریخوالي" د له منځه وړلو لپاره اقدام وکړي.

په دې اعلاميه کې راغلي: "په ټوله اسلامي نړۍ کې مسلمانې ښځې له خپلو اسلامي او بشري حقونو برخمنې دي، نو ولې افغان مېرمنې په خپل هېواد کې له ورته حقونو بې برخې کېږي؟ ولې اسلام باید د افغان ښځو لپاره توپیر ولري؟"

په دې اعلامیه کې ویل شوي: "ښځې باید د تصمیم نیولو په بهیر کې یوه نه بېلېدونکې برخه وي".

په دې اعلامیه کې ټینګار شوی دی: "ښځې باید د تصمیم نیولو په بهیر کې یوه نه بېلېدونکې برخه وي".

اعلامیه زیاتوي: “د ښځو سیاسي ګډون نه یوازې یو اساسي حق دی، بلکې زموږ د ټول هېواد د هوساینې او پرمختګ یوه اړتیا ده.”

د بشري حقونو مدافعینو او د مدني ټولنې بنسټونو "د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په سیاسي بهیرونو کې د ښځو د محرومیت" په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړې او ټینګار یې کړی، چې "په تصمیم نیولو کې د ښځو نه شتون د جنډر مساوات او د ښځو ځواکمنتیا کمزورې کوي."

په اعلامیه کې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د مهمو قضیو په توګه د بشري حقونو، سیاسي ګډون، ټولنیز ګډون او اقتصادي حقونو څلورو قضیو ته د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا د پاملرنې غوښتنه کړې، چې طالبانو تر پښو لاندې کړي دي.

د سند والي (ګورنر) کامران ټیسوري نن دوشنبه (د وږي ۲۰مه) رسنیو ته ویلي، چې په سند کې یو شمېر افغانان په قاچاقو کې لاس لري او دوی پلان لري، چې د افغانانو د نیولو لپاره روان عملیات لا ګړندي کړي.

نوموړی وايي، چې د پاکستان له لومړي وزیر سره یې په دې اړه خبرې هم کړي او هڅه کوي، چې په غېرقانوني کړنو کې ښکېل افغانان ونیسي.

په ورته وخت کې جیونیوز د کراچۍ د پولیسو په حواله خبر ورکړی، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې په کراچۍ کې ۲۹۴ افغانان نیولي او د نورو په نیولو پسې پلټنې روانې دي.

خبر زیاتوي، چې په کراچۍ کې نیول شوي ټول افغانان غیر قانوني مېشت کډوال وو، چې له قانوني کړنو وروسته به طالبانو ته سپارل کیږي.

د رسمي معلوماتو له مخې؛ تر دې مهاله له پاکستاني زندانونو څخه نېږدې ۲۵۰۰ افغان زندانیان خوشې شوي دي.

د طالبانو د بیا واک ته له رسېدو سره سم په پاکستان کې بریدونه زیات شوي، چې په اړه یې ګڼو پاکستاني چارواکو ادعاوې کړي، چې ترهګریز بریدونه له افغانستان پلانیږي.

خو طالبانو په وار – وار د پاکستاني چارواکو ادعاوې رد کړي او دا یې د هغوی د امنیتي ځواکونو ناکامي بللې ده.

ټاکل شوې وه؛ دغه غونډه د دوشنبې په ورځ د وږي په ۲۰مه په استانبول کې جوړه شي.

ویل کېدل دغه غونډې ته عبدالرشید دوستم، محمد محقق، محمد یونس قانوني، شکریه بارکزۍ، صلاح الدین رباني، فوزیه کوفي، رحمت الله نبیل، ضرار احمد مقبل او نور پخواني افغان چارواکي خبرې وکړي.

په خبرپاڼه کې چې یوه کاپي یې له غونډې مخکې افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړې، لیکل شوي چې افغانستان دا مهال له "خورا بدو شرایطو" سره مخ دی.

له استانبول څخه د افغانستان انټرنشنل خبرياله نرګس هورخش وايي؛ د ترکيې حکومت په لومړي سر کې د دې غونډې د ترسره کولو موافقه کړې وه، خو په وروستۍ شېبه کې يې غونډې د جوړېدو اجازه ورنه کړه.

د ترکیې حکومت په رسمي ډول د دې غونډې د لغوه کېدو په اړه څه نه دي ویلي.

له مشرانو سره د اصلي ناستې له لغوه کېدو سره - سره د " حزب شهروندان افغانستان" چې دغه پروګرام یې تنظیم کړی؛ له خپلو غړو سره یې داخلي ناسته کړې ده.

د تركيې حكومت د افغانستان د پخواني حكومت د زيات شمېر چارواكو كوربتوب كوي.

عبدالرشید دوستم او محمد محقق د هغو کسانو په ډله کې دي، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په دغه هېواد کې مېشت دي.

دا په داسې حال کې ده، چې ترکیه له طالبانو سره نسباً نېږدې اړیکې لري او په استانبول کې یې په قونسلګرۍ او انقره کې د افغانستان په سفارت کې د دې ډلې ډیپلوماتان منلي دي.