د تورخم دروازه لا هم تړلې ده؛ د دواړو غاړو سوداګرو ته "میلیونونه ډالره" زیان اوښتی دی

مارک میلي له اې بي سي نیوز سره په مرکه کې زیاته کړه، چې امریکا په افغانستان کې «په جګړې کې ماتې وخوړه».

جنرال مارک میلي په افغانستان کې د امریکا د شل کلنې جګړې پای د خواشینۍ وړ وباله او ویې ویل: «هغسې چې ما غوښتل پای ته ونه رسېده، هغسې چې ټولو غوښتل پای ته ونه رسېده».

هغه زیاته کړه: «کله چې دښمن ستاسو پلازمینه ونیسي، دا یوه ستراتیژیکه ناکامي ده، او دا هغه څه دي چې مایې د خلکو منځ کې په ښکاره ویلي وو. هېڅ لاره نه شته چې تاسو یې د ستراتیژیک بریالیتوب په توګه وستایئ».

دغه جګپوړي امریکايي چارواکي ټینګار وکړ، چې دغه هېواد له طالبانو او د هغوی له متحدینو سره څه باندې شل کاله جګړه وکړه او طالبانو په هغه پلازمېنه (کابل) کې د ډېرو دلایلو له مخې بریا ترلاسه کړه.

هغه زیاته کړه، چې د سپټمبر د یوولسمې نېټې راهیسې یو شمېر ډېر امریکايي چارواکي د پښېمانۍ افسوسونه کړي دي.

دغه جګپوړي امريکايي چارواکي په داسې حال کې د امريکا ستراتيژيکې ناکامۍ ته اشاره کوي، چې تر دې مخکې د امريکا ولسمشر جو بایډن له افغانستانه د خپلو ځواکونو د ايستلو پرېکړه سمه ارزولې وه او ويلي يې و، چې په دې پرېکړه پښېماني نه کوي.

خو د بایډن د حکومت منتقدینو له افغانستانه د امریکا وتل یوه ناکامي او یو ناورین بللی.

د امریکا د استازو د مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر مایکل مکال په ځلونو له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو په ناوړه رایستلو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دا ناورین د ولسمشر بایډن او د هغه د حکومت د ناوړه پرېکړو پایله وه.

د مکال په وینا؛ د بایډن ادارې د لوړ پوړو پوځي چارواکو مشورې او په افغانستان کې د امریکايي ډېپلوماتانو سخت خبرداری له پامه غورځولی دی.

بایډن له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو پر وتلو او د وتلو پر عملیاتو دواړو له نیوکو سره - سره، دا عملیات بریالي بللي دي.

جنرال میلي هم د بایډن سره موافق دی او د ځواکونو د راویستلو عملیات «یو حیرانونکې لوژیستیکي بریا» بولي.

ښاغلي میلي په دې ټيلویزیوني مرکه کې وویل، «زه له هر هغه چا څخه غواړم چې هلته [افغانستان] کې یې یونیفورم اغوستی و، خپل سر دې لوړ وساتي ځکه چې دوی هغه څه وکړل چې د دوی ملت ترې غوښتي وو».

د لوړو زده کړو د خصوصي موسسو او پوهنتونونو د ټولنې ویاند کریم ناصري منلې، چې د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت یاده اتحادیه له منځه وړې ده.

د طالبانو د لوړو زده کړو له وزارت څخه یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې له یادې ټولنې څخه د وزارت ناخوښي، له وزیر او ټیم سره په ځینو مسایلو کې اختلافات د دې لامل شول، چې دغه اتحادیه له منځه لاړه شي.

سرچینه زیاتوي:” دا اتحادیه د وزیر په حکم ړنګه شوې او هغه په دې عقیده دی، چې ګواکې دا اتحادیه یو موازي حرکت دی”.

د یادې سرچینې په خبره، چې دغه وزارت د دې لپاره چې د لوړو زده کړو خصوصي موسسې او پوهنتونونه تر جدي څار لاندې ونیسي، د اتحادیې پر ځای یې د وزارت تر چتر لاندې کمېسیون جوړ کړی دی.

دا لومړی ځل نه دی، چې طالبان دا ډول ټولنې له منځه وړي، له دې وړاندې د پوهنتونونو د استادانو ټولنه هم د طالبانو د لوړو زده کړو د وزارت په امر ړنګه شوه.

د ایران بهرنیو چارو وزارت د چارشنبې په ورځ یوه اعلامیه کې لیکلي، چې د دواړو هېوادونو چارواکو په افغانستان کې بدلونونه وارزول.

پاکستان او ایران د نورو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو د دې ډلې ډیپلوماټان یې په خپلو هېوادونو کې د افغان سفارت لپاره منلي دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر هم له اصف دوراني سره په لیدنه کې هیله کړې چې د دواړو هېوادونو د سلا مشورو دواو به په افغانستان او سیمه کې د لا ډېرې سولې او ټیکاو سبب شي.

د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي تر ګومارل کېدو راهیسې دا لومړی ځل دی چې اصف دورانی ایران ته رسمي سفر لري.

مېرمن بلوڅ د پنجشنبې په ورځ خبریالانو ته دا هم وویل، چې د طالبانو د حکومت د رسمیت پېژندلو په تړاو د پاکستان دریځ نه دی بدل شوی.

نهه ورځې وړاندې د پښتونخوا چترال کې پاکستاني طالبانو د پوځ په څو پوستو بریدونه کړي و، چې له امله يې څلور پوځيان او په مقابل کې ۱۲ وسلوال وژل شوي وو.

سرچينو نن افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې په چترال کې جګړه درېدلې خو لا هم له لرې واټنه خال خال ډزې کيږي.

له هغه راهیسې دا دویم ځل دی چې ممتاز زهرا بلوڅ وايي دا بریدونه په افغانستان کې پلان شوي، خو افغان طالبان د اسلام اباد دا تورونه ردوي.

دغه ګوند د اتریش له عدلیې وزارت څخه وغوښتل، چې په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه د جرمونو د نړۍوالې محکمې له تحقیقاتو ملاتړ وکړي.

د اتریش د سوسیال ډېموکراټ ګوند د سې شنبې په ورځ (د وږي په ۲۱مه) د اتریش د پارلمان د عدلیې کمېټې ته د «د بشري حقونو څخه د سرغړوونکو طالبانو په محاکمه کولو د افغانستان له خلکو سره پیوستون» تر نامه لاندې یوه طرحه وړاندې کړه.

د سوسیال ډېموکراټ ګوند په دې غوښتنه کې راغلي: «موږ د عدلیې له وزیر څخه غواړو، چې د افغانستان له خلکو او په ځانګړې توګه له ښځو سره خپل پیوستون څرګند کړي. هغه باید خامخا د دوی غوښتنې ته مثبت ځواب ووايي چې د اتریش حکومت په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه د نړۍوالې جنایي محکمې د روانو څېړنو لپاره مالي او تخنیکي مرسته کوي."

په بیان کې ویل شوي چې د عدلیې له وزیر څخه باید "د تحقیقاتو غوښتنه وشي چې د جنسیت پر بنسټ د [ښځو سره] د ناوړه چلند پورې اړوند د بشریت ضد جرمونه د روم د تړون په چوکاټ کې په افغانستان کې شوي دي که نه."

د بشري حقونو فعالانو په افغانستان او لوېدیځو هېوادونو کې د جنسیتي توپیر د پېژندلو لپاره کمپاین پیل کړی دی.

په وروستۍ قضیه کې د بشري حقونو د څار سازمان د هغو طالب چارواکو د محاکمې وړاندیز کړی، چې د بشري حقونو په سرغړونو کې لاس لري.

سوسیال ډېموکراټ ګوند د اتریش له حکومته غوښتي، چې د طالبانو له چارواکو سره دې د بشري حقونو د سرغړونو په تور حساب وکړي.

دغه ګوند له طالبانو سره د نړۍ د هېوادونو چلند «بې هدفه، بې بنسټه، شاته ولاړ او محافظه کار» بللی دی.