د جلال اباد اوسېدونکي: په ننګرهار کې د طالبانو د لېوا قوماندان د خپل دفاع وزیر امر نه مني

سرچینې وايي، خلیل احمد اخلاقي پر جسد د شکنجې نښې معلومېدې او د نوموړي پر غاړه او د بدن پر نورو برخو د چړو وارونه شوي دي.

د نوموړي د وژل کېدو په اړه تردې مهاله په کندهار کې طالب چارواکو څه نه‌دي ویلي.

تر دې وړاندې هم په کندهار کې د پخواني حکومت پوځيان په ورته ډول له کورونو اېستل شوي او وژل شوي دي او ډېری پوځیان لا هم تري تم دي.

تر دې مخکې یوناما په یوه راپور کې د افغانستان د پخواني حکومت د پوځيانو او چارواکو پر وړاندې د طالبانو د ډلې له‌خوا د بشري حقونو د سرغړونو ۸۰۰ پېښې ثبتې کړې او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمیشنرۍ په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه د یوناما دغه راپور ټکان ورکوونکی بللی و.

د (دوه تیاره کلونه) تر سرلیک لاندې په دغه ليک له ملګرو ملتونو او په دغه سازمان کې له غړو هيوادونو غوښتل شوي چې د افغان نجونو د زده کړو د ۷۳۰ ورځو بنديز په تېرېدو لا هم ګام نه اخلي.

په دغه لیک کې د افغان نجونو زده کوونکو او زدکړیالانو په زده کړو د بنديز په اړه او په تېرو دوو کلونو کې د طالبانو له لوري د ښځو پر فعالیتونو د بندیز او زیانونو په اړه بیلابیل اړخونه یاد شوي.

په دغه لیک کې په ملګرو ملتونو په غړو هیوادونو سربېره له ټولو اسلامي هيوادونو له مشرانو غوښتل شوي چې د افغان نجونو د زده کړو په برخه کې دې د دوی غږ واوریدل شي او د دغو بندیزونو په لرې کولو کې دې طالبانو ته قناعت ورکړي چې نور دغو بندیزونو ته پای ورکړي.

دوه کاله کيږي چې د طالبانو د مشر ملا هبت الله له لوري د یوه فرمان په صادرولو سره له شپږم ټولګي پورته د نجونو زده کوونکو پر زده کړو بندیز ولګاوه او ورپسې يې بیا د نجونو پوهنتون ته ورتګ هم بند کړ.

د بیتا په نوم يوه افغانه زده کوونکې وايي نور هيڅ نه غواړي يوازې د خپل بشري حق غوښتنه کوي: «زه او زما ملګرې د مایوسۍ په وروستي حد کې یو، له ژوند ډیره ستړې شوې یم، که څوک راسره ښه کوي نو زموږ دا بشري حق دې راکړي.»

افغانستان ته د بريتانیا ځينې عالمانو له سفر وروسته په دغه هیواد کې دوه ورځې وړاندې وويل چې طالبانو د نجونو پر مخ یوازې د سیکولر او لیبرال زده کړو مخنیوی کړی خو دا یې نه و ويلي چې طالبانو په افغانستان کې څه ډول سیکولر او لیبرال زده کړې ورته یادې کړې.

طالبانو په دې پلمه د افغان نجونو د زده کړو مخه نيولې چې ګنې پخوانی د زده کړو نصاب د لويديځ تر اغېز لاندې جوړ شوی او دوی به تر هغه اجازه ور نه کړي چې دوی په دغه نصاب کې بدلون نه وي راوستلی.

د دوو کلو په تېرېدو طالبانو تر اوسه پورې دا نه دي ويلي چې په نصاب يې څومره کار کړی.

د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال عبدالباقي بنا وايي، پاکستان او هند ته يې د شاوخوا ۱۶ میلیونو ډالرو په ارزښت انځر صادر کړي دي:« سږکال د کندهار او زابل ولایتونو انځرو ښه حاصلات ورکړي، سربېره پر دې چې ډېری وخت د پاکستان له لارې په سوداګرۍ له ځینو ستونزو سره مخ کېږو؛ خو موږ سږ کال د ۱۶ میلیونه ډالرو په ارزښت انځر پاکستان او هند ته صادر کړل.»

کرونده‌ګر هم د سږکال د انځرو د حاصلاتو څخه راضي دي او وايي، سږکال په کور دننه هم د انځرو بازار ښه و.

محمد هاشم چې د کندهار په شاه ولیکوټ ولسوالۍ کې د انځرو باغ لري وايي: « د نورو کلونو پرتله د انځرو کیفیت ښه و او ښه بازار يې هم درلود، که د پاکستان او هند تر څنګ اروپايي هېوادونو ته د انځرو صادراتو لاره هواره شي، کرونده‌ګر او سوداګر به له انځرو څخه بیا ډېرې پیسې تر لاسه کړي.»

خو یو شمېر سوداګر او د اقتصادي چارو شنونکي بیا د پانګونې او سوداګرۍ خونې له لوري رسنیو ته د انځرو د حاصلاتو د ورکړل شویو شمېرو په اړه نیوکې کوي.

دوی وايي، د کندهار او زابل ولایتونو د انځرو یوازیني بازارونه هند او پاکستان دي او که دغه هېوادونه د انځرو د حاصلاتو د ډېروالي په اړه یوه شي، انځر به خپله بیه له لاسه ورکړي.

د نعمت الله نعمت په نوم یو سوداګر وايي: « د انځرو د سوداګرۍ لپاره باید سم میکانیزم او پالیسي جوړه شي، اوس د انځرو ټوله سوداګري په کلدارو کېږي او دغه سوداګري د میلیونونو ډالرو ارزښت لري، باید د افغانستان بازارونو ته دغه سوداګري د کلدارو پر ځای په ‌‌‌‌‌‌ډالرو يا افغانیو وشي.»

د انځرو باغونه د کندهار په شاه ولیکوټ، نېش او معروف او د زابل په میزانه، ارغنداب، ښهر صفا او نورو سیمو کې دي چې هر کال پرېمانه حاصلات ورځينې راټولېږي.

د هغه په وینا، دغه بې پیلوټه الوتکې چې د پکتیا قول اردو په سر یې ګزمه کوله ممکن چې امریکایي بې پېلوټه الوتکه به وه.
د سرچینو په وینا، دغه الوتکه د طالبانو په ډزو نه وه لګېدلې.

تر دې وړاندې ځینو طالب چارواکو ادعا کړې وه، چې لا هم د افغانستان هوایي حریم د امریکا له لوري اشغال دی.

دا په داسې حال کې ده، چې ټیک څو ورځې وړاندې د پاکستان موقت لومړي وزیر ویلي و، که چېرې اړتیا پېښه شي؛ نو په افغانستان کې به د خپلې خاورې خوندیتوب لپاره عملیات پیل کړي.

حاجي میوند چې په کابل ښار کې یې په خپل پلورنځي کې میلیونونه پانګونه کړې وایي:« د جمهوریت له پرځېدو وروسته د الکټرونیکي توکو بازار سوړ شوی، له سهاره تر بېګا د پېرودونکو په تمه تېروو، یو نیم هم چې راځي په ډېره ارزانه بیه یې غواړي.»

هغه وایي:« پخوا سودا ډېره کېده، اوس نه پېرېدونکي شته او نه هم سودا.»

د حاجي میوند ترڅنګ رامین هم چې د کور لپاره د الکټرونیکي توکو پلورنځی لري له دغه وضعیته سرټکوي او وایي:« خلک هم ملامته نه دي، که اړتیا یې هم پېښېږي؛ خو پیسې نه لري، هره ورځ په خبرونو کې اورو چې لوږه او بې وزلي ډېره شوې؛ خو زه خپله دغه سوړ بازار هم ستړی کړی یم او هم یې اندېښمن کړی یم.»

د جمهوریت له پرځېدو وروسته وزګارتیا او بې وزلي ډېره شوې، ډېرو خلکو دندې له لاسه ورکړې او ښځو ته د طالبانو له‌خوا د کار اجازه نه ورکول کېږي، دا هغه لاملونه دي چې د الکټرونیکي توکو د ګرم بازار د سړېدو ترڅنګ پر ډېرو نورو برخو یې هم اغېز پرې اېستی دی.