د افغانستان د خبریالانو مرکز: د طالبانو ۱۳ فرمانونو رسنۍ له بې ساري شاتګ سره مخ کړې دي

یونېسف زیاتوي، چې په افغانستان کې له نېږدې دېرش میلیونه اړمنو کسانو څخه یې نېږدې نیمايي برخه چې ماشومان دي بشري مرستو ته اړتیا لري.

دغه سازمان په خپل نوي خپاره کړي راپور کې وايي: “په افغانستان کې له ۲۹،۲ میلیونه اړمنو کسانو څخه ۱۵،۸ میلیونه ماشومان بشري مرستو ته اړتیا لري”.

یاد سازمان زیاتوي، چې په دغو ماشومانو کې ۸۷۵۰۰۰ یې له پنځو کلونو څخه کم عمرونه لري او د شدیدې خوارځواکۍ له امله درملنې ته ضرورت لري.

یونېسف په خپل راپور کې ویلي، چې د روان کال له پیله تر اګسټ میاشتې پورې په ۳۳۳ ولسوالیو کې د شدیدې نسناستې نېږدې ۱۵۲۰۰۰ پېښې ثبت شوې دي.

یونېسف دا راپور په داسې مهال خپروي، چې روانه اونۍ د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) ویلي، که په افغانستان کې اړمنو کسانو ته د اړتیا وړ مرستې ور نه کړل شي، دا به د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د ژغورنې د وروستۍ لارې له لاسه ورکول وي.

د خوړو نړۍوال پروګرام د سې شنبې په ورځ (د تلې ۴مه) په اېکس شبکه کې لیکلي، چې د بودیجې د کمښت او نشتوالي له امله به یو میلیون میندې او د هغوی ماشومان له خوراکي مرستو بې برخې شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته ښځې په بې ساري توګه له ټولنې څخه لېرې کړی شوي او له امله یې په دغه هېواد کې د بې ‌وزلۍ کچه زیاته او د مرستو بهیر هم له جدي ننګونو سره مخامخ شوی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې، د بودیجې د کمښت له امله دغه پروګرام اړ شوی، چې په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره خپلې مرستې کمې کړي او شاوخوا ۱۵ میلیونه افغانان د سخت بشري ناورین له ګواښ سره مخامخ شي.

طالبانو پر افغانستان د واک د تر لاسه کولو وروسته له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو ښوونځي وتړل او نجونې یې پوهنتونونو ته له تلو منعې کړې.

د ښوونځيو او پوهنتونونو د پرانیستلو لپاره د نړۍ له پرله پسې غوښتنو سره - سره طالبان د ښځو پر زده کړو د بندیز له دریځه نه دي وتلي.

تر دې مخکې د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت شورا ویاند افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبان د نړۍ د غوښتنو پر خلاف په حرکت کې دي او له نړۍوال مشروعیت څخه لرې دي.

طالبان د ښځو د تعلیم او کار په برخه کې د نړۍوالې ټولنې غوښتنې یو ډول د لویدیځ ارزښت او د دوی په چارو کې لاسوهنه ګڼي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت وايي، چې ندا ​​محمد ندیم کندز ولایت ته سفر کړی او هلته یې یوې ولسي غونډې ته وینا کړې ده.

د طالبانو دغه وزیر په دې غونډه کې وویل: «غرب نن د افغان ښځو د تعلیم خبره کوي، په داسې حال کې چې په تېرو شلو کلونو کې یې زموږ پر کورونو بمونه کارولي دي. هغوی زموږ ښځې، ماشومان او بوډاګان شهیدان کړل او اوس یې د افغانستان شتمني هم کنګل کړې ده.»

هغه بدخشان ته د خپل سفر په ترڅ کې هم ویلي وو؛ لویدیځ هڅه کوي چې پر دې ډلې خپل ارزښتونه مسلط کړي.

د سفارت د اعلامیې له مخې، دوی خپل فعالیت د هند د ډيپلوماټیکې پاملرنې د نشتوالي له امله کوي.

په بیان کې راغلي چې سفارت په تېرو شپږو میاشتو کې څو ډيپلوماټیک یادښتونه د هند بهرنیو چارو وزارت ته استولي، خو د ستراتیژیک مشارکت او نورو دوه اړخیزو هوکړو له مخې دې موجهو یادښتونو کې یې یوه ته هم پاملرنه نه ده شوې.

سفارت وايي: «د ډیپلوماټیک ماموریت د حالت، ښوونیزو نوښتونو، کونسلي خدمتونو د ملاتړ، د بشرپالو مرستو د تنظیم او له افغان سوداګرو سره د سوداګریزو مرستو په ګډون د مهمو اندېښنو په هکله د بې شمېره غوښتنو سره سره لازمې هڅې ونه شوې او لا هم چارواکو ډېر کم ملاتړ وکړ.»

سفارت دا هم وايي، چې په تېر جون کې له طالبانو سره د نوي ډېلي د ډيپلوماټیکو مناسباتو له پیلېدو مخکې هم دا اداره د ډيپلوماټیکو ملاحظو له پلوه د هند له ملاتړ برخمنه نه وه.

په خبرپاڼه کې تینګار شوی چې هند په کابل کې د سفارت تر پرانیستې وروسته په ډېلي کې له افغان سفارت په سیستماتیک ډول پام اړولی دی.

تېر اپرېل کې د ډېلي لپاره افغان سفیر فرید ماموندزي وویل، چې د جمهوریت له پرځېدو وروسته سفارت له کابل سره هیڅ سیاسي اړیکه نه لري، خو بیا هم په هند کې افغانانو ته خپل خدمتونه وړاندې کوي.

د تېر کال اګسټ کې د هند بهرنیو چارو وزیر وویل، له سفیر پرته یې یوه ډله ډیپلوماټان افغانستان ته ستانه شوي دي.

سابرامانیام جي شنکر دا هم ویلي و چې د سفارت افغان کارمنان هم کار ته ستنېږي او تنخا یې و رکول کېږي.

څو میاشتې مخکې نوموړي دا هم وویل چې پر افغانستان د طالبانو په واکمنېدو پسې ځینې هېوادونو خپل سفیران کابل ته لېږلي، خو هند له سفیر پرته په کابل کې سفارت پرانیستی دی.

د پاکستان کابینې په دې وروستیو کې د ۱،۵ میلیونه افغان کډوالو د ویستلو هغه طرحه تصویب کړه، چې په پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري.

د فرانسې خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۶مه) په پاکستان کې د افغان کډوالو په اړه یو راپور خپور کړی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ د شمېرو له مخې؛ دا مهال په پاکستان کې شاوخوا ۳.۵ میلیونه افغان کډوال مېشت دي، چې یوازې ۱.۳ میلیونه یې په قانوني توګه ثبت دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته تر ۶۰۰ زرو ډېر افغان کډوال پاکستان ته تللي.

افغان کډوال د دغه هېواد پولیس د پیسو په اختلاس او د قانوني اسنادو له پامه غورځولو تورنوي.

د نقیب الله په نوم یوه افغان کډوال د فرانسې اژانس ته وویل؛ وروسته له هغه چې د پاکستاني پولیسو له خوا ونیول شو، پلار یې د خوشې کېدو لپاره ۱۶۰ امریکایي ډالره رشوت ورکړ.

د کراچۍ پولیسو تېر کال له دغه ښاره د شاوخوا ۱۸۰۰ افغان او پاکستاني کډوالو د شړلو اعلان وکړ او ویې ویل چې سږ کال یې شاوخوا ۱۷۰۰ افغان او پاکستاني کډوال نیولي دي.

د کراچۍ د پولیسو مشر د فرانسې خبري اژانس ته وویل: «زموږ موخه یوازې غیرقانوني کډوال دي.»

هغه د قانوني اسنادو لرونکو کسانو د نيولو او د پولیسو په منځ کې د رشوت اخيستلو تورونه رد کړل او ويې ويل چې په دې اړه بايد څېړنې وشي.
د کراچۍ په کمپ کې د طالبانو د کډوالو وزارت استازی حبیب الرحمن وايي: "هر درې یا څلور کاله وروسته [د افغان مهاجرینو پر ضد] بد چلندونه کیږي، خو دا ځل تر ټولو بد دی".

په پاکستان کې د افغان بندیانو وکیله منیزا کاکړ وايي: «په دې وروستیو کې هغه کسان چې ایستل شوي دي، ناروغان، د بشري حقونو مدافعین او ښځینه زده کوونکې دي.»

سید عبدالجبار پر افغان مهاجرینو د زور زیاتي د نیوکې ترڅنګ وايي، چې د دواړو هېوادونو تر منځ ستونزې باید د خبرو په مېز حل شي.

په کراچۍ کې د طالبانو قونسلګرۍ وایي، د افغان مهاجرینو ویستل د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اختلافاتو سره تړاو لري.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې د پاکستان مرز سره د پولې په اوږدو کې د اورپکو بریدونو د زیاتوالي له امله خړې شوي، چې اسلام اباد ادعا کوي دا بریدونه د افغانستان له خاورې پلان شوي دي.

څه موده وړاندې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د سرحدي شخړې له امله د تورخم دروازه د نهو ورځو لپاره تړل شوې وه.

طالبانو له امریکا سره د دوحې تړون کې پر نورو ژمنو سربېره د ټولګډوني حکومت د جوړولو ژمنه هم کړې وه.

خو دې ډلې نه دا چې دا حکومت جوړ کړ، بلکې تر ډېره یې څوکۍ د خپلې ډلې ملایانو ته وسپارلې او ښځې او نجونې یې له کار او زدکړو منع کړې.

د روسیې د تاس خبري اژانس د پنجشنبې ورځې د راپور له مخې، ښاغلي کابلوف له یوه روسي تلوېزون سره مرکه کې د ټول ګډوني حکومت جوړولو ته په اشاره وايي، طالبان به دا رسمیت ترلاسه کړي، خو دوی هم باید په عمل کې دا وښيي چې د ټول ګډوني قومي سیاسي حکومت جوړولو ته تیار دي.

د هغه په خبره، که طالبان دا کار وکړي، نو روسیې ته به لار جوړه شي چې د دوی رژیم په رسمیت وپېژني.

هغه دا هم وویل چې روسیه ځکه د طالبانو سفیر نه مني چې لا هم د دوی حکومت په رسمیت نه پېژني.

د ضمیر کابلوف دا څرګندونې په داسې مهال دي چې ټاکلې ده سبا یا د سپټمبر پر ۲۹ د روسیې په کازان ښار کې د مسکو فارمټ پنځمه ناسته وشي.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي تېره یکشنبه له یوه پلاوي سره د روسیې په بلنه د مسکو فارمټ پنځمې غونډې ته تللی دی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت وايي، په سږنۍ غونډه کې د افغانستان پر حالت، بیارغونه، د افغانانو پر خپلمنځي روغه جوړه او د سیمې پر امنیت خبرې کېږي.

په دې ناسته کې د روسیې، ایران، هند، قراقستان، قرغزستان، پاکستان، چین، ترکمنستان او ازبکستان استازي هم ګډون کوي.

مسکو فارمټ غونډه هر کال د افغانستان په هکله په روسیه کې جوړېږي.

تېر کال طالبان دې غونډې ته د ټول ګډي حکومت د نه جوړولو په دلیل بلل شوي نه وو.