ضمیر کابلوف: که طالبان ژمنې پوره کړي، روسیه ښايي د دوی حکومت پر رسمیت وپېژني

ځايي سرچینو پنجشنبه د ـ میزان ۶ مه ـ افغانستان انټرنشنل ته وویل چې دغه شخړه نن شاوخوا ۱۱ بجې د خوست موساخېلو ولسوالۍ تپې په نامه سیمه کې رامنځته شوې ده.

د سرچینو په خبره، د موساخیلو ولسوالۍ لپاره د طالبانو د استخباراتو مدیر د صابر منګل په نوم ځايي اوسیدونکي ته ویل، یو میل دولتي وسله لرې او باید ویې سپارې.

سرچینې وايي، په خبرو کې د دواړو ترمنځ په ناندریو پسې لومړی صابر منګل د طالبانو پر استخباراتو مدیر ډزې وکړې او ویې واژه.

په دغه پیښه کې دوه نور طالبان ټپیان شوي دي.

سرچینې زیاتوي له دې پېښې وروسته صابر منګل د طالبانو لخوا په ډزو وژل شوی دی.

ځايي اوسیدونکي وايي صابر منګل په دغه سیمه کې درملتون درلود.

تراوسه پورې طالبانو د دې پيښې په تړاو په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

د ترکیې اناتولیا خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۵ مه) راپور ورکړ، چې د دغو عملیاتو په ترڅ کې ۷۰ تنه نور افغان کډوال چې د یوناني ځواکونو له‌خوا د ترکیې اوبو ته استول شوي وو، وژغورل شول او د سمندر څنډو ته راوړل شول.

ويل کېږي، چې د دغو ناقانونه کډوالو په وړاندې قانوني چلند پيل شوى دى.

ترکیه معمولاً د دغه هېواد په اوبو کې د کډوالو له ژغورلو وروسته کډوال بېرته خپل هېواد ته استوي.

سربېره پر دې تېره ورځ د ترکیې امنیتي ځواکونو په ادرین ولایت کې د عملیاتو په ترڅ کې ۱۰۹ نور «ناقانونه» کډوال هم نیولي دي. په دغو کډوالو کې ځینې افغانان وو.

ترکیې اعلان کړی، چې په ټول هېواد کې د کډوالو د ناقانونه ننوتلو او وتلو د مخنیوي لپاره عملیات دوام لري.

د راپورونو له مخې، د روان کال له پیله د ترکیې پولیسو د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې څه باندې څلور زره افغان کډوال نیولي او بېرته یې افغانستان ته استولي دي.

تر دې مهاله په انقره کې د افغانستان سفارت او په استانبول کې د افغانستان کونسلګرۍ په ترکیه کې د افغانانو د نیولو په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

وروسته له هغه چې طالبانو پر افغانستان واکمن شول، په زرګونو افغانانو له ایران او ترکیې څخه اروپا ته د کډوالۍ ستونزمنه لاره خپله کړه.

په دې لاره کې ډېر ځوانان د مرګ تر پولې هم واوښتل.

سیاسي شنونکي جاوېد مومند له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې زیاته کړه، چې سراج الدین حقاني دا هم وویل، چې د طالبانو حکومت باید خپل ځای روا یا مشروع حکومت ته ور کړي او د دې کار لپاره اساسي قانون ته اړتیا ده.

نوموړي په دغه ناسته کې دا هم ویلي چې:«د عصري او ديني علم په نامه د علومو تر منځ د واټن رامنځته کول، زموږ د اکثرو ستونزو لامل ګرځېدلی.»

هغه زیاته کړې:« د فکري اختلاف ستونزه به هم په مشوره او یووالي هواره شي؛ خو مهمه دا ده، چې شته فرصتونه ضایع نه شي»

سراج الدين حقاني ويلي، چې د متقابل زغم له لارې اکثره ستونزې ختمېدای او د بدبينۍ او نفاق روحیه له منځه تلای شي.
تر سراج الدین حقاني وړاندې یو شمېر نورو طالب چارواکو هم د عصري علومو په پلوی او پر ښځینه او نارینه و د هغوی د فرض په اړه له بېلابېلو دریځونو څخه ورته څرګندونې کړې وې؛ خو تر اوسه د مدرسې او ښوونځيو ترمنځ شته واټن نه یوازې دا چې رالنډ شوی نه دی، بلکې د هرې ورځې په تېرېدو سره دغه واټن نور هم پسې اوږدېږي او ګڼ خلک دغه شان څرګندونې د طالبانو تش تور تبلیغات ګڼي.

هغوی وایي، د څه د پاسه دوو کلونو په اوږدو کې طالبان په دې نه دي توانیدلي چې د نجونو لپاره د دوی په وینا منظم او خوندي چاپېریال رامنځته او یا هم د هغوی لپاره نوی تعلیمي نصاب جوړ کړي.

طالب چارواکو ویلي، چې پاکستاني وسله‌والو له نیول کېدو وروسته، د څرخي پله او د جلال اباد ښار په زندانونو کې ساتل کېږي.

د (وږي په ۱۵مه) د خيبر پښتونخوا په چترال سيمه کې د دغه هېواد پر امنيتي ځواکونو د پاکستاني وسله‌والو له مرګوني بريد وروسته، د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي اصف دراني په مشرۍ د پاکستان يو پلاوي کابل ته سفر وکړ.

د سرچینو په وینا، په دغې لیدنه کې طالبانو ژمنه کړې وه چې د افغانستان په خاوره کې به د تحریک طالبان پاکستان د فعالیتونو مخه نیسي.

همدارنګه هغوی د کرښې دواړو خواوو د امنیت او مدیریت پر بیاکتنې هوکړه وکړه.

لاتراوسه د نیول شویو وسله‌والو کره شمېرې په لاس کې نشته؛ خو ویل کېږي چې شمېر یې ۲۰۰ تنو ته رسېږي.

د رسمي تایید په صورت کې، افغان طالبانو د اسلام اباد هغې غوښتنې ته د ځواب ویلو لپاره یو مهم ګام اخیستی، چې په ځلونو یې پر دغې ډلې د پاکستاني طالبانو د نه مهارولو له امله نیوکې کړې وې.
له دې سره، پاکستاني چارواکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د پاکستان حکومت اوس د پاکستاني وسله‌والو نیولو ته د شک په سترګه ګوري. ځکه چې کېدای شي د اسلام اباد سره د سیاسي ترېنګلتیاوو د کمولو لپاره دغه ادعا د طالبانو یو سیاسي حرکت وي.

له دې سره ګڼې مېرمنې او افغان پيغلې د بېلابېلو رواني ستونزو او ناروغیو سره غاړه غړۍ دي.
‎که پيغلې له شپږم ټولګي پورته زده‌کړې نه شي کولای، هغه مېرمنې چې پخوا به یې په رسمي ادارو کې دندې لرلې هم له دندو محرومې شوې او په کور ناستې دي، چې دې کار په خپله ګڼو رواني ناروغیو ته لاره هواره کړې ده.
‎دا مهال یوازې په یو څو محدودو برخو کې ښځې کار کوي او له نورو برخو څخه شړل شوي او په کور ناستې دي.
‎په دغو کور ناستو مېرمنو کې ‌‌‌‌‌‌ډېرې داسې مېرمنې هم شته چې د کورنیو ټول لګښت یې د خپلې میاشتینۍ تنخوا له لارې پوره کولو.

د کابل د ښار یوه اوسېدونکې زرمینه وایي، سره له دې چې د لېسانس تر کچې یې زده‌کړې کړې؛ خو اوس اړ شوې ده، چې د خلکو په کورونو کې کالي پریولي یا د هغوی لوښي ووینځي چې په لاسته راغلیو پيسو د خپلو ماشومانو تشې ګېډې ‌‌‌‌‌‌ډکې کړي:«ما په یوې ادارې کې کار کاوه او د میاشتې مې اووه لس زره افغانۍ تنخوا اخیسته، خاوند مې شهید شوی زما پر همدغې تنخواهچ د خپل کور ټول لګښت پوره کاوه؛ خو اوس هیڅ هم نه شته اداره مو ړنګه شوه او موږ په کور ناستې یو هیڅ هم نه لرو.»
‎د اغلې زرمینې په خبره چې دې کار دوی ته سختې رواني ستونزې زېږولي دي او وېره یې دا ده، که د ناروغۍ په بستر پرېوته نو ماشومان به یې له لوږې ومري.
‎خو ښايي دا یوازې زرمینه نه وي، چې له دغه حالته کړیږي په افغانستان کې په زرګونه او لکونو نورې مېرمنې هم د ورته برخلیک سره لاس او ګرېوان دي.
‎د دې تر څنګ د طالبانو له لوري پر ښځو نور لګول شوي بندیزونه او محدودیتونه نور هغه څه دي، چې د مېرمنو په منځ کې یې رواني ناروغیو ته لاره هواره کړې.
‎هغوی د خپلې کورنیو سره پارکونو ته تګ نه شي کولای، ښارونو او بازارونو ته نه شي تللای حتی جېمونو او سپورټونو ته چې د هر چا مسلم حق دی نه پرېښودل کېږي.
‎د رواني ناروغیو ‌‌‌‌‌‌ډاکټران وایي، چې رواني ستونزې تر نورو ناروغیو زیاتې ګواښونکي دي او په انسانانو کې د نورو سختو او لا علاجه ناروغیو ته زمینې برابروي.
‎‌‌‌‌‌‌د پوهنتون استاد شرف الدین عظيمي وایي، چې رواني ناروغۍ تر نورو ناروغیو خطرناکې دي او دا ناروغۍ د یوې ټولنې د نابودۍ سبب هم کېدای شي:«رواني ناروغۍ هغه خطرناکې ناروغۍ دي، چې د ناروغ انسان تر څنګ د هغه کورنۍ، ټولنه او ان یو هېواد هم نابودولای شي. که چېرې دغه حالت دوام ومومي دې کې شک نه شته، چې موږ به په یو کاملن ناروغه ټولنه یا ناروغ هېواد بدل شو چې په هغه صورت کې به له خپل هېواده هغه تمه چې لرو هغه به د خاورو سره خاورې شي او هېواد به مو د نابودۍ کندې ته ورټېل وهو.»
‎که څه هم چې رواني ناروغۍ له پخوا نه هم په افغانستان کې ‌‌‌‌‌‌ډېرې وې؛ خو د طالبانو د بیا واکمنېدو سره د دغو ناروغیو کچه په تېره بیا په مېرمنو او ځوانو نجونو کې خورا لوړه شوې ده.

د یو شمېر کارپوهانو په وینا، که وضعیت همداسې دوام ومومي نو لېرې نه ده چې افغانستان کې به د دغې ناروغۍ تر څنګ لسګونه نورې ناروغۍ هم خورې شي، چې په کابو کولو کې به یې نه یوازې افغان حکومت بلکې نړۍواله ټولنه هم پاتې راشي.